Anlamsal Anlatım Bozuklukları Nelerdir? Açıklamalı Anlatım ile Anlamsal Anlatım Bozukluğu Örnekleri
Türkçenin en karışık konularından biri kabul edilen anlatım bozuklukları içinde de genelde en çok fark edilen anlatım bozuklukları anlamsal hatalardan kaynaklanan anlatım bozukluklarıdır. Anlatım bozukluklarını öğrenirken iki temel başlıkla karşılaştığımızı hepimiz Türkçe derslerinden hatırlıyoruz: Anlamsal anlatım bozuklukları ve Yapısal anlatım bozuklukları. Bu konumuzda anlamsal anlatım bozukluklarının sebep olduğu anlatım bozukluğu türlerinin üzerinde duracağız.
Anlamsal Anlatım Bozuklukları Nelerdir?
Anlamsal anlatım bozuklukları kelimelerin ekleri doğru yazılmış, noktalama işaretleri doğru yerlerde kullanılmış, öge eksikliklerine yer verilmemiş cümlelerde karşımıza çıkabilecek anlama dayalı hataların neden olduğu anlatım bozukluklarıdır. İşte anlamsal bozukluklara dair konu başlıkları:
- Anlamca birbiriyle karıştırılan ve yanlış anlamda kullanılan sözcüklerin neden olduğu bozukluklar
- Sözcüğün gereksiz yere kullanılmasının neden olduğu bozukluklar
- Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılmasından kaynaklanan bozukluklar
- Atasözü ve deyimlerin yanlış kullanılmasından kaynaklanan bozukluklar
- Sözcüğün yanlış yerde kullanılmasının neden olduğu anlam kaymaları
- Kişi zamirinin yanlış kullanılmasından kaynaklanan hatalar
- Mantık hatalarından kaynaklanan anlatım bozuklukları
Anlamsal Anlatım Bozuklukları Örnek Cümleler
- Hafta başından itibaren yurdun kuzey kısımlarında hava sıcaklıkları sıfırın altında -5 dereceği görecek. (Aynı anlama gelen sözcüklerin beraber kullanılması. Eksi değerler zaten sıfırın altındadır.)
- Alarmın sesini duyunca hemen kalkıverdi. (Anlamca birbirini kapsayan sözcüklerin ya da eklerin beraber kullanılması)
- Elbette senin bu uyarından sonra aynı hatayı tekrarlamayabilir. (Anlamca birbiriyle çelişen ifadelerin kullanılması "Elbette kesinlik bildirir, tekrarlamayabilir kelimesi ihtimal bildirir)
- Ev ücretlerinin çok yükselmesi bir emlak krizine neden oldu. (Kelimenin yanlış anlamda kullanılması. Ücret bir emeğin karşılığında ödenen paradır. Burada ev fiyatları denmeli çünkü fiyat bir malın karşılığı olan maddi değer demektir.)
- Çok evde oturursan elbette sıkılırsın. (Kelimenin yanlış yerde kullanılması. Çok kelimesi başta olduğunda farklı farklı evlerde oturulmuş gibi bir anlam oluşuyor hâlbuki burada anlatılan aynı mekanda çok fazla vakit geçirilmesi.)
- Bakıcının hafta sonu gelemeyeceğini öğrenince etekleri zil çaldı. (Bakıcının gelmemesi hoşlanılan bir durum olmadığı için etekleri tutuştu deyiminin kullanılması gerekir. Deyimin yanlış anlamda kullanılması)
- Sergiye gelmediğini bugün söylediler. (Zamir eksikliği bir anlam belirsizliğine neden oldu. Onun sergiye gitmediğini mi, senin sergiye gitmediğini mi? Sorusunun cevabı bu cümlede belli değildir.)
- İlaçlarını kullanmazsan ölebilirsin hatta hastaneye bile yatabilirsin. (Mantık ve sıralama yanlışlığından kaynaklanan bozukluklar. En kötü ihtimal en sona bırakılır. O yüzden bu cümlenin doğrusu "İlaçlarını kullanmazsan hastaneye yatabilir, hatta ölebilirsin" olmalıdır.)
- Gazeteci kadının çığlıklarını duyuyordu. (Anlam belirsizliği. Anlam belirsizliği her zaman kişi zamirinin kullanılmamasından kaynaklanmayabilir. Bazen noktalama işaretlerinin kullanılmaması da anlam belirsizliğine neden olabilir. Mesela bu cümlede virgülün Gazeteci kelimesinden sonra kullanılması başka bir anlama, Gazeteci kadın ifadesinden sonra kullanılması başka bir anlama neden olur. Virgülün kullanılmaması ise anlam belirsizliği oluşturur.)
