10 soruda Lozan Antlaşması! ’Atatürk Musul’dan hiç vazgeçmedi’
Lozan bir zafer mi, hezimet mi? Gizli maddeleri var mı? Musul ve Ege adaları bizde kalır mıydı? Boğaziçi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sevtap Demirci merak edilen soruları SABAH'a açıkladı...
ÖNCEKİ RESİMLER İÇİN TIKLAYINIZ
Londra ve Türkiye'de uzun yıllar bu konuda araştırmalar yapan "Belgelerle Lozan" kitabının yazarı, Boğaziçi Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sevtap Demirci'ye merak ettiğim tüm soruları sordum.
TÜRKİYE'NİN DOĞUM BELGESİDİR
1-HOCAM LOZAN NEDEN ÖNEMLİ?
Lozan, Türkiye'nin uluslararası alanda milli bir devlet olarak statü kazandığı bir anlaşmadır. Cumhuriyet ilan edilmeden bu antlaşma ile Türkiye devleti kabul edilmiş oldu. Batılılar 1. Dünya Savaşı sonunda imparatorluğun yıkıldığını düşünüyordu. Anadolu halkı, kazandığı savaşla Batı'nın bu planı çökertti. Osmanlı İmparatorluğu'nun sınırlarına son noktayı bu antlaşma ile koyduk. Lozan mülkiyettir, ekonomik ve siyasi bağımsızlığın sağlandığı belgedir. Lozan, yeni Türkiye'nin ve Cumhuriyet'in doğum belgesidir. İslamcı,sosyalist, Kemalist, Liberal, Ülkücü veya sosyal demokrat siyasi görüşü ne olursa olsun bu ülkede yaşayan her vatandaş bu belgeye sahip çıkmalıdır.
TÜRKİYE'Yİ KURULMADAN KABUL ETTİRDİK
2-TÜRKİYE'NİN EN ÖNEMLİ KAZANIMI NEDİR?
Lozan'da iktisadi ve siyasi bağımsızlığımızı aldık. Henüz kurulmamış bir devleti dünyaya tanıttık. Bu dünyada az görülmüş bir şeydir. Sevr Anlaşmasında 433 madde dayatılmıştır. Hiçbir şekilde müzakere sözkonusu yapılmamıştır. Çünkü karşılarında yenik bir imparatorluk vardır. Ancak Türkiye Lozan'da kazanan devlet olarak masadadır ve her madde müzakere edilmiştir. Dünya savaşından sonra ayakta kalan tek antlaşma Lozan'dır. Türkiye'nin kurucu belgesi ve tapusudur.
YILLARDIR ARAŞTIRIYORUM, GİZLİ BELGE YOK
3-LOZAN'IN GİZLİ MADDELERİ VAR MI?
Hayır, Lozan'ın gizli maddeleri yok. Ben bu kadar senemi verdim, arşivlerde çalıştım, yerli ve yabancı görmediğim belge kalmadı. Sizi temin ederim ki Lozan'ın gizli maddeleri yoktur. Hadi diyelim biz arşivleri saklıyor, gizliyoruz. Fransız, İtalyan, İngiliz arşivleri açık. Orada neden göremiyoruz bu gizli maddeleri?
İSMET PAŞA DİPLOMAT DEĞİL ASKERDİ
4- LOZAN'DA TEMSİL ANLAMINDA İSMET İNÖNÜ DOĞRU BİR TERCİH MİYDİ?
İsmet Paşa'nın diplomat değil askerdi. Kendisi de farkındaydı. "Beni kurtlar sofrasına göndererek feda ettin Paşam" diyerek mektup yazıyordu. Karşısındaki Lord Curzon çok deneyimli bir diplomat. Ama şöyle bakın. Eski hariciye diplomatlarını böyle bir toplantıya gönderemezsiniz. Kendi hariciye diplomatlarını yetiştirecek vaktiniz mi oldu? Savaştan çıkıp bir ay içinde Lozan'a gittiniz. Şunu da unutmayalım; Lord Curzon, Türk delegrasyonuna lafını geçiremediği için İngiltere'de Başbakan olma yolu kesilmiştir.