Instagram'daki asıl tehlike: Algoritmaların yönlendirdiği gerçeklik, açık algı mühendisliği ve dijital silah!

Dünya, sosyal medya platformlarındaki veri sızıntılarıyla birlikte algoritmaların kullanıcıların zihnini sistematik olarak şekillendirmeye yönelik içeriklerinin yarattığı tehlikeyi konuşuyor. Instagram, Google, Facebook, X ve diğer platformlarda yaşanan skandallar artık dolandırıcılık, kimlik hırsızlığı, şantaj, hedefli saldırıları kaçınılmaz hale getiriyor. Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık konuyla ilgili sabah.com.tr'ye çarpıcı değerlendirmelerde bulundu. Ali Murat Kırık, ABD merkezli teknoloji platformlarının topladığı veriler, potansiyel olarak bir “dijital silah” niteliği taşımaktadır." dedi. Ali Murat Kırık, Instagram ve Google benzeri uygulamalarla ilgili, " Arama sonuçları, önerilen içerikler ve reklamlar tarafsız değil; algoritmaların yönlendirdiği bir gerçeklik sunuluyor. Bu da açık bir algı mühendisliği anlamına geliyor." ifadelerini kullandı.

Sosyal medya platformları öne çıkardıkları kontrolsüz içeriklerle kullanıcıların algılarını yönlendirirken, topladıkları izinsiz veriler ile de reklam politikalarını şekillendirerek kar marjlarını artırıyor. Meta, Google ve diğer platformlarda son dönemde artan veri sızıntıları endişe yaratırken, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık konuyla ilgili dikkat çeken tespitlerde bulundu.

Ali Murat Kırık, algoritmaların yönlendirdiği 'sanal' gerçekliğin ulusal güvenlik açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunun mesajını verdi. Instagram ve diğer platformlarda yaşanan veri sızıntılarıyla ilgili, "Asıl tehlike, bu sızıntıların istisna değil sistemin bir parçası olmasıdır. Meta'nın iş modeli kullanıcıyı korumak değil, kullanıcıyı ürüne dönüştürmek üzerine kurulu." dedi.

Ali Murat Kırık, "Bu şirketler "biz sadece platformuz" söyleminin arkasına saklansa da fiilen toplumların bilgiye erişimini filtreliyorlar. Zihinler yavaş yavaş şekillendiriliyor, tercihler yönlendiriliyor ve farkında olmadan bir düşünce kalıbı içine sokuluyoruz." ifadelerini kullandı.

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, "Instagram ve çatı şirketi Meta'nın veri sızıntıları artık münferit olaylar değil, kronik bir sorun haline gelmiş durumda. 2019–2021 yılları arasında yüz milyonlarca kullanıcının telefon numarası ve e-posta adresi internete sızdı; bu bilgiler dolandırıcılık ve kimlik avı saldırılarında kullanıldı. Meta bu skandalı "eski bir güvenlik açığı" diyerek geçiştirdi. Oysa kullanıcılar aylarca, hatta yıllarca bunun bedelini ödedi ve kişisel güvenlikleri ciddi biçimde tehlikeye girdi." dedi.

'VERİ ÜZERİNDEN GÜÇ VE KAZANÇ'

Ali Murat Kırık, "Bununla da sınırlı kalmadı. Cambridge Analytica skandalında milyonlarca kullanıcının davranışsal ve psikolojik verileri izinsiz şekilde üçüncü taraflara aktarıldı ve siyasi manipülasyon amacıyla kullanıldı. 2020'de Instagram kullanıcılarının profil bilgileri üçüncü parti şirketler tarafından izinsiz toplanıp açık veri tabanlarında tutuldu. Dahası, Meta bünyesinde çalışan bazı kişilerin bile kullanıcıların özel mesajlarına ve kişisel verilerine kontrolsüz biçimde erişebildiği ortaya çıktı. Tüm bu örnekler Meta'nın kullanıcı verilerini korumakta sistematik olarak başarısız olduğunu ve asıl önceliğinin güvenlik değil, veri üzerinden güç ve kazanç sağlamak olduğunu açıkça gösteriyor." ifadelerini kullandı.

ASIL TEHLİKE...

Ali Murat Kırık, "Meta'nın on milyonlarca kullanıcının verisini sızdırmış olması, bireylerin sadece dijital değil fiziksel güvenliğini de tehlikeye atan bir durumdur. Telefon numaraları, e-posta adresleri, konum bilgileri ve sosyal ilişkiler gibi veriler kötü niyetli kişilerin eline geçtiğinde dolandırıcılık, kimlik hırsızlığı, şantaj ve hedefli saldırılar kaçınılmaz hale gelir. Kullanıcılar bunun bedelini öderken, Meta gibi şirketler çoğu zaman "teknik bir hata" açıklamasıyla sorumluluktan sıyrılmaya çalışıyor. Asıl tehlike, bu sızıntıların istisna değil sistemin bir parçası olmasıdır. Meta'nın iş modeli kullanıcıyı korumak değil, kullanıcıyı ürüne dönüştürmek üzerine kurulu. Bu nedenle veri güvenliği ikinci planda kalıyor. Kullanıcılar farkında olmadan, kendi mahremiyetlerini Meta'nın ticari çıkarlarına teslim etmiş oluyor." sözlerini kullandı.

'DİJİTAL SİLAH NİTELİĞİ TAŞIYOR'

Ali Murat Kırık, ABD merkezli platformların topladığı verilerin potansiyel bir 'dijital silah' niteliği taşıdığını kaydederek, "Çünkü bu veriler sayesinde toplumların davranışları, alışkanlıkları, korkuları ve siyasi eğilimleri analiz edilebiliyor. Bu ölçekte bir bilgi gücü, gerektiğinde yönlendirme, baskı veya manipülasyon aracı olarak kullanılabilir. Bu şirketlerin ABD yasalarına tabi olması da ayrı bir risk yaratıyor. ABD devleti, gerektiğinde bu verilere erişim talep edebilir. Dolayısıyla veriler sadece ticari değil, jeopolitik bir güce de dönüşüyor. Kullanıcıların rızasıyla toplanan veriler, onların aleyhine çalışabilecek bir mekanizmanın parçası haline gelebiliyor." dedi.

'VERİ EGEMENLİĞİ MİLLİ GÜVENLİK MESELESİ'

Ali Murat Kırık, kontrolsüz içerik ve veri sızıntılarının ulusal güvenlik için ciddi bir tehdit oluşturma potansiyeli olduğunu ifade ederek, "Milyonlarca vatandaşın kişisel verisinin başka ülkelerdeki sunucularda tutulması, o ülkenin hukuki ve siyasi iradesine bağımlı hale gelmek anlamına gelir. Bu da devletlerin kendi vatandaşlarını koruma kapasitesini zayıflatır. Bu verilerin gelecekte bir baskı aracı olarak kullanılmayacağının hiçbir garantisi yoktur. Bugün ticari amaçla saklanan bilgiler, yarın siyasi krizlerde, ekonomik pazarlıklarda veya diplomatik gerilimlerde koz haline gelebilir. Bu yüzden veri egemenliği artık sadece teknik değil, doğrudan bir milli güvenlik meselesidir." ifadelerine yer verdi.

Google'ın kullanıcıları izinsiz dinleyerek mahremiyeti ihlal etmesiyle ilgili Ali Murat Kırık, "Google, kullanıcıların özel alanına girerek elde ettiği verileri daha fazla reklam geliri elde etmek için kullanıyor. Burada amaç kullanıcı deneyimi değil, maksimum kâr. Reklam politikaları, insanların ne düşündüğüne, ne konuştuğuna ve neye ilgi duyduğuna göre şekillendiriliyor. Kullanıcı, farkında olmadan sürekli izlenen ve analiz edilen bir deneğe dönüşüyor. Google için birey değil, sadece tıklanabilir bir veri seti önem taşıyor." dedi.

Prof. Dr. Ali Murat Kırık sözlerini şöyle noktaladı:

'ALGORİTMALARIN YÖNLENDİRDİĞİ GERÇEKLİK, ALGI MÜHENDİSLİĞİ"

Google ve benzeri platformlar, topladıkları veriler sayesinde insanların neyi göreceğini, neyi görmeyeceğini belirleme gücüne sahip. Arama sonuçları, önerilen içerikler ve reklamlar tarafsız değil; algoritmaların yönlendirdiği bir gerçeklik sunuluyor. Bu da açık bir algı mühendisliği anlamına geliyor.

Bu şirketler "biz sadece platformuz" söyleminin arkasına saklansa da fiilen toplumların bilgiye erişimini filtreliyorlar. Zihinler yavaş yavaş şekillendiriliyor, tercihler yönlendiriliyor ve farkında olmadan bir düşünce kalıbı içine sokuluyoruz. Bu güç, denetlenmediği sürece demokrasi ve bireysel özgürlükler için ciddi bir tehdittir.