Meclis dünya parlamentolarındaki “dil ve üslubu” araştırdı: Türkiye parlamento kurallarının eksiği yok, fazlası var!

TBMM Genel Kurulunda Meclis başkanlarının tüm uyarılarına rağmen, kimi parlamenterlerin yaralayıcı söz, hakaret ve hatta sinkaflı küfürleri bir türlü engellenemezken, TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı (ARMER) dünya parlamentolarındaki dil ve üslup ve yaptırımlarını araştırdı.

TBMM Genel Kurulunda Meclis başkanlarının tüm uyarılarına rağmen, kimi parlamenterlerin yaralayıcı söz, hakaret ve hatta sinkaflı küfürleri bir türlü engellenemezken, TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı (ARMER) dünya parlamentolarındaki dil ve üslup ve yaptırımlarını araştırdı.

KUTUPLAŞMAYI ARTIRIR

Araştırmada, parlamentolarda kullanılın dil ve üslubun sadece politikacıların kişisel ifadelerini yansıtmakla kalmayıp, siyaset kurumu ve toplumun ahlaki değerleri hakkında da bilgi verdiği kaydedildi. Parlamentolarda kullanılan dilin zaman zaman demokratik tartışmasının ötesine geçerek yaralayıcı ve aşağılayıcı bir nitelik kazandığına dikkat çekilen araştırmada, "kişisel saldırılar, hakaretler ve küfürler de dâhil olmak üzere aşağılayıcı, kışkırtıcı veya tehdit edici ifadeler parlamentoya uygun değildir. Bu tür ifadeler, demokratik süreçlerin güvenilirliğine, meclisin saygınlığına ve çalışma düzenine zarar verebilir. Ayrımcı, tehditkâr, aşağılayıcı ifadeler toplumdaki kutuplaşmayı da artırabilir" tespiti yapıldı.

TÜRKİYE'NİN EKSİĞİ YOK

Araştırmada Osmanlı'dan bugünkü Meclis'e kadar "lisanı nezahet" ilkesinin Türk parlamento hukukunda hemen hemen tüm içtüzüklerde yer aldığı dile getirildi. İçtüzüğe göre, kaba ve yaralayıcı üslup kullanılması hakaret ve küfür halinde milletvekillerine Meclisten geçici çıkarma cezası en çok üç birleşim için verilebilir ve bu cezaya çarptırılan milletvekilinin bir aylık ödenek ve yolluğunun üçte ikisi kesilir. Kınama ve geçici olarak Meclisten çıkarma cezaları Başkanın teklifi üzerine Genel Kurulca görüşmesiz, işaret oyu ile kararlaştırılır.

İŞTE ÜLKELERDEKİ UYGULAMALAR

Araştırmada, kaba ve yaralayıcı ifadelere ilişkin birçok ülkenin parlamentosunda uygulamalar şöyle özetlendi:

İNGİLTERE: Bir milletvekilinin Meclisteki partilere veya üyelere karşı saldırgan ve aşağılayıcı sözler söylemesi yasak. Yalan söyleyen milletvekili Avam Kararasından çıkarılır. "Alçak, korkak, aptal, sokak çocuğu, holigan, sıçan, domuz, muhbir ve hain" hakaret sayılır. Kral ve Lordlar kamerasına yönelik hakaret sözleri özür dilenip geri alınmazsa, uzaklaştırma cezası verilir.

ABD: Bir üye Meclis kurallarını ihlal ederse, Meclis Başkanı veya başka bir üye, kuralı ihlal eden kişiyi düzene davet eder. Üyelerin tartışmalarda kişilikle (şahsiyatla) uğraşması yasaktır. Bir üyeye yönelik aşağılayıcı lakap ve sıfatlar ("ucuz, sinsi, kurnaz"), kişisel itham ve niyet isnadı, fiziksel özelliklerle alay ("vahşi bir adam gibi"), etiketleyici ve damgalayıcı ifadeler ( "muhbir", "ispiyoncu"), ırkçı, ayrımcı, nefret çağrışımlı ifadeler, ayrıca doğrudan küçültücü hitaplar ("mızmız"), küfür ve kaba dil düzen bozucu kabul edilir. Eğer küfür ve kaba dil kullanılırsa önce tutanaktan çıkarılır. Bu sözleri kullanan milletvekili o günle sınırlı olmak üzere konuşma hakkını kaybeder. Duruma göre ağır kınama da alabilirler.

ALMANYA: İftiraya varan hakaretler yasak. İftira atan vekilin dokunulmazlığı Meclis tarafından kaldırılırsa cezai kovuşturma yapılabiliyor.

KONUŞMA HAKKINI KAYBEDER

AVUSTURYA: Hakaret yasak. Düzene davet edilir, hakarete devam eden o günlük konuşma hakkını kaybeder. Saldırgan sözler veya tehditler yöneltmenin cezası kınamadır.

DANİMARKA: Uygunsuz ifade kullanımı yasak. Başkan düzene davet eder. Bir kez daha konuşma hakkı vermeyebilir. 14 birleşime kadar Meclis'ten çıkarılmasına karar verilebilir.

FİNLANDİYA: Parlamento, düzeni sürekli ihlal eden üyeyi uyarabilir veya onu en fazla iki hafta süreyle genel kurul toplantılarından uzaklaştırabilir

FRANSA: Hakaret, tahrik veya tehdit yasak. Uyarı cezası verilir. Kınama, kınama ile geçici olarak uzaklaştırma cezaları ise Mecliste oylanarak verilir. 15 günden 30 güne kadar geçici çıkarma cezası uygulanabilir.

İSVEÇ: Bir toplantıda konuşan hiç kimse başka bir kişi hakkında uygunsuz konuşamaz, hakaret edemez. Konuşanlar konuşmaktan menedebilir.

6 AYA KADAR UZAKLAŞTIRMA

İSVİÇRE: Aşağılayıcı sözler sarf etmek yasak. Konuşma hakkı alınır ve üye oturumdan çıkarılır. Ciddi usul ihlali durumunda ise Başkanlık Divanı üyeye kınama ya da komisyonlardan altı aya kadar uzaklaştırma verebilir.

İTALYA: Hakaret etmek yasak. Başkan düzene çağırır. Genel Kurul'dan çıkarılır. 2 ila 15 gün parlamento faaliyetlerinden men cezası verilebilir.

NORVEÇ: Uygunsuz veya hakaret içeren/aşağılayıcı davranışlar ya da konuşmalar yasak. Bu tür davranışlar veya konuşmalar, Başkan tarafından kınanır.

YUNANİSTAN: Onur ve saygınlığa karşı saldırganlık yapılamaz. Hakaret fiili için parlamento izin verdikten sonra milletvekili kovuşturulabilir. Milletvekillerine: düzene davet, konuşma hakkından mahrum bırakma, parlamento dışı davranışlar nedeniyle kınama, meclisten geçici olarak çıkarma cezaları verilir.