NEBİ MİŞ

18 Kasım 2026

Yeni güvenlik mimarisinde anlaşmaların önemi

Geçen cuma günü, Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komitesi'nin 12. toplantısı yapıldı. Aynı gün iki ülke arasında beş yeni anlaşma imzalandı. Ticaret, eğitim, diplomasi ve savunma alanlarını kapsayan anlaşmalar, daha önce varılan mutabakatları derinleştiriliyor. Yapılan açıklamalar, savunmaya ilişkin anlaşmanın sıradan bir mutabakatın ötesine geçtiğini gösteriyor. Ortak Savunma Anlaşması, iki ülkeden birbirine yönelik dış saldırı karşısında ortak hareket etme taahhüdü içeriyor.
Türkiye ile Katar arasındaki mevcut anlaşmalar dikkate alındığında, iki ülkenin böyle bir anlaşmaya niçin ihtiyaç duyduğu sorusu önem arz ediyor. Arap ayaklanmaları sırasında ve sonrasında bölgesel gelişmelere benzer şekilde yaklaşan Türkiye ile Katar arasında 2010'dan itibaren siyasi yakınlaşma arttı. Bu yakınlaşma zamanla kurumsal bir çerçeveye dönüştü. Lider diplomasisi karşılıklı güveni pekiştirdi. Aralık 2014'te iki ülke arasında Yüksek Stratejik Komite kurulmasına ilişkin mutabakat zaptı imzalandı. Askeri eğitim ve işbirliğinin yanı sıra Katar'da Türk askerinin konuşlandırılmasına ilişkin altyapı da oluşturuldu.
Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Mısır, Arap ayaklanmalarının ardından Türkiye ile Katar'ın benimsediği tutum nedeniyle bu iki ülkeye karşı bir cephe kurdular. Bu ülkeler, Haziran 2017'de Katar'la ilişkilerini kestiler ve ulaşımı kısıtlayarak ülkeye gıda girişini bile engellediler. Her alanda ambargoya başvurdular. Türkiye bu süreçte, daha önce altyapısı oluşturulan askeri düzenlemeleri hızla TBMM'den geçirdi. Havayolunu da kullanarak gıda sevkiyatını gerçekleştirdi. Katar'a yönelik bölge ülkelerinin müdahale ve istikrarsızlaştırma eylemlerinin karşısında durdu. Katar ile Türkiye arasındaki ilişkiler bu krizle sınandı ve sınamayı başarıyla geçti.
Katar-Türkiye Ortak Müşterek Komutanlığı 2015 yılından itibaren Doha'da faaliyet gösteriyor. Askeri üs, Katar'ın güvenliğinde kritik bir rol oynuyor. Katar'ın kendisine karşı cephe oluşturan ülkelerle ilişkileri 2021'den itibaren normalleşmeye başladı. Katar, arabuluculuk ve kolaylaştırıcılık yoluyla birçok bölgesel krizin çözümünde inisiyatif aldı.
Böyle bir dış politika öncelemesine rağmen, 2017'de Katar'a yönelik baskı yakın komşularından geldi. 7 Ekim sonrasında Katar, arabuluculuk faaliyeti yürütürken yine kendi topraklarında İsrail tarafından hedef alındı. Hem Katar hem de İsrail, ABD müttefiki olmasına rağmen, Washington İsrail'in saldırısından Doha'yı haberdar bile etmedi. ABD ve İsrail'in İran'la savaşında Katar, diğer Körfez ülkeleri gibi defalarca füzelerin hedefi oldu. Körfez ülkeleri, İran savaşıyla birlikte bölge dışı aktörlerden, özellikle de ABD'den bekledikleri korumanın sınırlarını gördüler. İran'ın saldırıları karşısında, ABD'nin askeri varlığı ve gelişmiş hava savunma sistemleri Katar'ı koruyamadı. Katar, tarafı olmadığı savaşın sonuçlarıyla yüzleşmek zorunda kaldı.
Körfez monarşileri, özellikle son 15 yıllık dönemde yöneldikleri dış politika pratiklerinden epeyce tecrübe kazandılar. Yaptıkları doğru ya da yanlış dış politika yönelimlerinin sonuçlarıyla yüzleştiler. Bu ülkeler, bölge içi dayanışmanın ve savunma ittifakları oluşturmanın gerekliliğini gördüler. Dış politika yönelimlerinden edindikleri tecrübenin de bir sonucu olarak bölge ülkelerinin her biri güvenliklerini sağlamak için savunma ortaklıklarını çeşitlendiriyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Bedir Mutabakatı ve Bölgesel Dörtlü İnisiyatifi gibi girişimler farklı ihtiyaçlara cevap veriyor. Bu girişimlerin ortak özelliği, birbirlerine rakip olmadan, farklı güvenlik ihtiyaçlarını karşılayarak birbirlerini tamamlamalarıdır. Anlaşmaların tamamlayıcılık yönü konusunda bir hassasiyetin olduğu biliniyor.
İkili ortak savunma anlaşmalarının varlığı, çok taraflı ortak savunma anlaşmalarının yapılmasını dışlamıyor. Türkiye ile Katar arasındaki düzenlemeler, askeri eğitim ve birliklerin konuşlandırması için zemin oluşturmuştu. Ortak Savunma Anlaşması ise caydırıcılığı güçlendiriyor. Anlaşma, bir dış saldırı hâlinde ortak tutum benimseyerek tarafların birbirlerine yönelik taahhütlerini kurumsal bir çerçeveye kavuşturuyor.
Türkiye, ortak savunma anlaşmalarına öncülük ederek bölge ülkeleriyle birlikte caydırıcılığı güçlendiriyor. Bölge içi güvensizliği ve istikrarsızlığı körükleyecek rekabetleri azaltmaya çalışıyor. Böylece kolektif bir caydırıcılık mekanizmasının oluşmasına katkıda bulunurken bölgesel güvenlik mimarisindeki rolünü de kurumsallaştırıyor. İkili ya da çok taraflı güvenlik ve savunma anlaşmaları, ilgili ülkeler tarafından sahiplenilip kurumsallaştırılabilirse bu Ortadoğu için yeni bir güvenlik mimarisini mümkün kılacaktır. Bu bağlamda, son dönemde atılan adımların önemi gelecekte daha iyi anlaşılacaktır.

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.
X
Sitelerimizde reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi amaçları ile çerezler kullanılmaktadır.

Bu çerezler, kullanıcıların tarayıcı ve cihazlarını tanımlayarak çalışır.

İnternet sitemizin düzgün çalışması, kişiselleştirilmiş reklam deneyimi, internet sitemizi optimize edebilmemiz, ziyaret tercihlerinizi hatırlayabilmemiz için veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.

Bu çerezlere izin vermeniz halinde sizlere özel kişiselleştirilmiş reklamlar sunabilir, sayfalarımızda sizlere daha iyi reklam deneyimi yaşatabiliriz. Bunu yaparken amacımızın size daha iyi reklam bir deneyimi sunmak olduğunu ve sizlere en iyi içerikleri sunabilmek adına elimizden gelen çabayı gösterdiğimizi ve bu noktada, reklamların maliyetlerimizi karşılamak noktasında tek gelir kalemimiz olduğunu sizlere hatırlatmak isteriz.