OSMAN MÜFTÜOĞLU

21 Kasım 2026

Longevity Dedikoduları

Yüzüncü yaş gününüzü hayal edin. Pastanın üstüne yüz mum sığdırma işini aileye bırakalım. Siz o gün ne yapmak isterdiniz? Belki en sevdiğiniz şarkıda dans etmek, belki de masanın başına geçip herkesin ezbere bildiği o hikâyeyi bir kez daha anlatmak. Uzun ömür araştırmalarının en güzel sorusu galiba burada saklı. Daha uzun yaşadığımızda, yapmak istediğimiz şeylere gücümüzün yettiği yıllar da artıyor mu?

1. Bilim insanlarının doğum günü dileği biraz farklı

Yaşlanma araştırmacılarının sık kullandığı İngilizce bir kelime var. Healthspan, yani sağlıklı yaşam süresi. Bunun gündelik hayattaki karşılığı kişiden kişiye değişiyor. Biri için sekseninde vapura binip arkadaşını ziyarete gidebilmek, bir başkası için elleri ağrımadan piyano çalabilmek. Araştırmacılar açısından önemli hedeflerden biri de kalp hastalığı ve tip 2 diyabet gibi rahatsızlıkların ortaya çıkışını geciktirmek.

Bu konuda umut veren bir bulgu, 110 binden fazla kişinin verilerini inceleyen ve BMJ'de yayımlanan bir araştırmadan geliyor. Araştırmacılar, 50 yaşından sonra kalp-damar hastalığı, kanser veya tip 2 diyabet tanısı almadan geçirilmesi beklenen süreyi hesapladı. İncelenen beş yaşam tarzı ölçütünden dördünü ya da beşini karşılayan kadınlarda bu süre, hiçbirini karşılamayanlara göre yaklaşık 11 yıl, erkeklerde ise yaklaşık 8 yıl daha uzundu. Ölçütler arasında sigara içmemek, düzenli hareket etmek ve beslenme kalitesi de vardı. Bunlar gruplar arasındaki ortalama farklar. Yine de on bir yıl deyince insan durup düşünüyor. Bir çocuğun doğumundan ortaokula başlamasına kadar geçen süre kadar.

2. Ömür uzuyor, peki sağlık ona yetişiyor mu?

ABD'de 2009 ile 2019 arasını inceleyen bir çalışma, bu soruya şaşırtıcı bir yanıt veriyor. O on yılda doğuşta beklenen yaşam süresi 78,6 yıldan 79,1 yıla yükselmiş. Aynı dönemde sağlıklı yaşam beklentisi ise 66,5 yıldan 66,2 yıla gerilemiş. Yani ömür hesabında yaklaşık altı ay kazanılırken, sağlık hesabında yaklaşık dört aylık bir düşüş görülmüş.

Peki 66 yaşını geçince ne oluyor? Doğum günü sabahı kapıda bir istatistikçi belirmiyor elbette. Bu sayı, hastalıkların farklı yaşlarda hayatı ne ölçüde etkilediğini hesaba katan bir toplum ortalaması. İnsan diyabetle yaşarken işine devam edebilir, seyahate çıkabilir, gayet güzel bir yaz geçirebilir. Bu ölçümün değeri de burada. Bir ülkenin sağlık alanındaki başarısını değerlendirirken insanların gündelik hayatlarının nasıl gittiğini de sormamızı sağlıyor.

3. Gençlik iksiri cephesinde farelerden haber var

Uzun ömür sohbetlerinde adı sık geçen maddelerden biri rapamisin. Bilim insanlarının ilgisini çekmesinin iyi bir nedeni var. Bir deneyde, ileri yaşta rapamisin verilmeye başlanan dişi ve erkek fareler daha uzun yaşamış. Araştırmacılar açısından özellikle heyecan verici ayrıntı, deneye genç farelerle başlamak gerekmemesi. Yaşlanmanın ilerleyen dönemlerinde de bazı biyolojik süreçleri etkilemek mümkün olabilir.

Buradan eczane rafına ulaşmak ise epey uzun bir yol. Sağlıklı insanların rapamisin kullanarak daha uzun yaşadığı henüz gösterilmiş değil. Aynı ayrım, "yaşlanma karşıtı" diye pazarlanan takviyeler için de önemli. Bir ürünün bir kan değerini değiştirmesiyle, onu kullanan insanların yıllar sonra daha sağlıklı olması iki ayrı bulgu. Bir dahaki sefere "ömrü uzattı" başlığını gördüğünüzde haberi tek soruyla açabilirsiniz. Kimin ömrünü?

4. Kadınların fazladan yılları nasıl geçiyor?

Kadınlar ortalama olarak erkeklerden daha uzun yaşıyor. Peki bu fazladan yılların ne kadarı sağlıklı geçiyor? JAMA Network Open'da yayımlanan ve 183 ülkeyi kapsayan bir araştırmada, toplam yaşam süresi ile sağlıklı yaşam süresi arasındaki fark kadınlarda erkeklere göre ortalama 2,4 yıl daha büyüktü. Araştırmacılar bu farkı, kadınların kronik hastalıklarla geçirdiği yılların daha fazla olmasıyla ilişkilendirdi.

Bunun gündelik karşılığını düşünelim. Diz ağrısı bir insanın ömründen tek bir gün eksiltmeden onu çok sevdiği perşembe pazarından vazgeçirebilir. Ağrısı hafiflediğinde yeniden pazara gidebilmesi, tezgâhları dolaşıp komşusuyla kahve içebilmesi de gerçek bir sağlık kazanımı. Üstelik böyle bir kazanımın değerini görmek için doğum günü saymaya gerek yok.

5. Tartının ömür tahmini pek kuvvetli değil

İleri yaşta birkaç kilo vermek ömrü uzatır mı? TONE adlı araştırmada, fazla kilosu ve yüksek tansiyonu olan ileri yaştaki katılımcıların bir bölümü rastgele kilo verme programına alındı. On iki yıllık takipte bu grupta 49, diğer grupta 52 kişi hayatını kaybetti. Araştırmacılar iki grubun ölüm oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulmadı.

Bu çalışmanın yanıt aradığı soru oldukça belirliydi. Oysa insanın kilo verirken aklında bambaşka bir hedef olabilir. "Yokuşun başında durup soluklanmadan eve çıkabiliyor muyum?" ya da "Torunumla yere oturup oynadıktan sonra rahatça kalkabiliyor muyum?" gibi. Tartı sabahları virgülden sonrasına kadar titiz bir rakam veriyor. Bu iki sorunun cevabını ise bize bırakıyor.

6. Yüz yaşın sırrını bilen var mı?

Yüz yaşını deviren birine mikrofon uzatılınca sohbetin en eğlenceli kısmı başlar. Biri her sabah yürüdüğünü anlatır, diğeri tatlıdan hiç vazgeçmediğini. İkisi de kendi hayatını doğru anlatıyor olabilir. Güç olan, hangisinin bir asır yaşamasında ne kadar payı olduğunu ayırt etmek.

Bilim insanları özellikle 95, 100 ve ötesine ulaşan kişileri incelediklerinde genetik özelliklerin daha belirgin bir rol oynadığını görüyor. Aileden gelen özelliklere yaşam koşulları, sağlık hizmetlerine erişim ve yıllar boyunca edinilen alışkanlıklar da eşlik ediyor. Bu yüzden yüzüncü doğum günü, insanın sağlığına ne kadar iyi baktığını ölçen bir başarı belgesi sayılamaz.

İşin ferahlatıcı yanı şu. Sevdiğiniz biriyle akşam yürüyüşüne çıkmanın karşılığını almak için 100 yaşına kadar beklemeniz gerekmiyor. Belki o yürüyüşte uzun zamandır konuşamadığınız bir şeyi konuşacaksınız. Belki kestirme sokağı geçip sohbet biraz daha sürsün diye sahilden döneceksiniz. O akşamın hayatınıza tam olarak kaç dakika eklediğini kimse söyleyemez. Ama o dakikaları nasıl geçirdiğinizi siz bilirsiniz.

Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.
X
Sitelerimizde reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi amaçları ile çerezler kullanılmaktadır.

Bu çerezler, kullanıcıların tarayıcı ve cihazlarını tanımlayarak çalışır.

İnternet sitemizin düzgün çalışması, kişiselleştirilmiş reklam deneyimi, internet sitemizi optimize edebilmemiz, ziyaret tercihlerinizi hatırlayabilmemiz için veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.

Bu çerezlere izin vermeniz halinde sizlere özel kişiselleştirilmiş reklamlar sunabilir, sayfalarımızda sizlere daha iyi reklam deneyimi yaşatabiliriz. Bunu yaparken amacımızın size daha iyi reklam bir deneyimi sunmak olduğunu ve sizlere en iyi içerikleri sunabilmek adına elimizden gelen çabayı gösterdiğimizi ve bu noktada, reklamların maliyetlerimizi karşılamak noktasında tek gelir kalemimiz olduğunu sizlere hatırlatmak isteriz.