BERCAN TUTAR

Rakip süper güçler ancak olağanüstü şartlarda bir araya gelir. Nitekim II. Dünya Savaşı sürerken SSCB, Birleşik Krallık ve ABD arasında onlarca görüşme yapıldı. Bunların en önemlisi daha savaş bitmeden düzenlenen Yalta Konferansı'ydı.
Kırım Yarımadası'ndaki Yalta şehrinde 4-11 Şubat 1945 tarihleri arasındaki konferansa ABD Başkanı F. D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı W. Churchill ve SSCB Başkanı J. Stalin katıldı. Bir bakıma Yalta, büyük güçlerin diğer ulusların kaderini rızalarını almadan belirlediği bir toplantı olarak tarihe geçti.
Yalta'da ilan edilen küresel düzen Soğuk Savaş'tan sonraki bazı restorasyonlara rağmen geçerliliğini koruyor. Çünkü Yalta'da küresel barış ve istikrarın güvencesi olarak kurulmasına karar verilen Birleşmiş Milletler (BM) hâlâ varlığını sürdürüyor. BM'ye atfedilen bu misyon aslında bu üç büyük devletin konforunu koruma amaçlıdır.
Bu yönüyle BM'nin asıl görevi güçlü ülkeleri küçük devletlere bölüp onları BM'nin daimi üyeleri için kolay lokma haline getirmektir. İşte BM'nin misyonu bu büyük devletlerin vetoya dayalı jeo-politik konforunun korunmasıdır.

***

Bu açıdan Yalta Konferansı, Avrupa'nın kaderinin belirlenmesi ve iki kutuplu dünya düzeninin temellerinin atılması açısından hayati önemdeydi. Ne var ki dünyanın çehresi 1945'lere göre hayli değişmiş durumda. Yeni küresel tabloda Birleşik Krallık'ın yerini Çin almış görünüyor.
Dolayısıyla önümüzdeki hafta Shenzhen'deki APEC zirvesi marjında ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Jinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bir araya gelecek. Üç süper güç tarihte ilk kez yan yana poz verecek. Analistlerin genel kanısı bu üçlü zirvenin "II. Yalta" olacağı yönünde.
Fakat benim bazı şerhlerim var. İlki, bu aktörler I. Yalta'daki gibi zafer kazanmış değil. Üç ülkenin de yığınla iç ve dış sorunu var. Rusya Ukrayna'da ABD ise İran'da sıkışmış. Çin'in de sosyalizm soslu ve 'kırmızı milliyetçilik'le malul emperyal stratejileri ise Tayvan ve Doğu Türkistan'da fazlasıyla deşifre olmuş halde.
Üstelik Asya-Pasifik ülkeleri Çin'e karşı mevzileniyor. ABD'den gelen teknolojik ve ekonomik abluka yanında Pekin, bünyesindeki yönetimsel sorunlar, yolsuzluk, sosyal ve demografik problemlerle giriftleşen iç ve dış medyan okumalarla da karşı karşıya.

***

Rusya'nın portresi de pek iç açıcı değil. Savaş ekonomisi, bütçe açığı, iş gücü yetersizliği, teknolojik gerileme, artan vergiler, demografik daralma, oligarşik çetelerin bürokrasideki hakimiyeti, kleptokratik girdabı derinleşen kurumsal yozlaşma ve sistemleşen yolsuzluklar Rusya'yı her yönden kemiriyor.
ABD'de de Rusya ve Çin gibi hem içeriden hem dışarıdan tıkanmış vaziyette. Anketlerde göçmenlik, konut, suçla mücadele, elektrik, benzin, sağlık hizmeti, güvenli gıda, İran savaşı ve yolsuzlukla mücadele en büyük sorun kalemleri olarak sıralanıyor. En çok da yönetimdeki yolsuzluklar ve haksız zenginleşmeler halkı rahatsız ediyor. Amerikan halkı değişim istiyor.
Center for American Progress'in (CAP) son araştırmasına göre halkın yüzde 89'u hükümette yolsuzluğunun yaygın olduğuna inanırken yüzde 73'ü de bunu ülke için nükleer İran'dan daha acil ve en kritik ulusal tehdit olarak görüyor.
Tablo net. Yönetim sorunu ve sistemleşen bir yozlaşma ile malul küresel güçler var karşımızda. Dolayısıyla üç ülke de II. Yalta denilen görüşmede ulusal konforlarının devamı için uluslararası statükonun değişmemesi için gayret edeceklerdir.
Ancak ne yapsalar da 'yeni dünyaya eski düzen' hinlikleri akamete uğrayacak. Zira Dünyadaki halklar da kendi halkları da artık yozlaşmış rejimlerin değişmesini istiyor. Bakalım statükocu üç büyükler ulusal ve küresel akıntılara karşı daha ne kadar kürek çekebilecek?