BERCAN TUTAR
İran’a karşı Vietnam taktiği
Çin'in Shenzhen kentinde bir araya gelecek olan Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping'in ana gündem maddesinin nükleer silahlar olacağı söyleniyor. Fakat esas mesele İran olacak. Çünkü üç ülke de nükleer İran'a karşı olduklarını daha önce dile getirmişti.
Bu bağlamda üç ülke Vietnam'dan sonra bölgesel bir sorunu çözmek için ikinci kez kirli bir işbirliğine girecek. Vietnam'da da dönemin ABD Başkanı Richard Nixon, diz çöktüremediği Vietkong güçlerine karşı SSCB ve Çin'den yardım istemişti.
Zira Vietnam Ulusal Kurtuluş Cephesi (Vietkong), Güney Vietnam ve Kamboçya'da Amerikan ordusuna büyük kayıplar yaşatıyordu. Düşürülen uçaklardan kurtulan Amerikalı askerler yakalanıp televizyondan dünyaya gösteriliyordu.
Amerikan kamuoyu, askerlerin eve dönmesi için Nixon'a büyük baskı uyguluyordu. Bu sırada taraflar arasındaki barış görüşmeleri sonuçsuz kalmıştı. ABD, Pekin ve Moskova'nın onayıyla Vietkong'u (Kuzey Vietnam) barışa razı etmek için "nihai muharebe" kararı aldı. Bu ifade şimdilerde İran'a karşı gündeme sokulan nükleer bomba kullanılması tartışmalarını hatırlatıyor.
Vietnam'da tarihe Noel Bombardımanı olarak geçen saldırılar Nixon'ın emriyle gerçekleşti. 18-29 Aralık 1972 tarihleri arasında Kuzey Vietnam'ın Hanoi ve Hayfong bölgelerine 11 gün boyunca binlerce ton bomba bırakıldı. Yoğun insani kayıplarla birlikte kentler yerle bir edildi.
***
Rusya ve Çin tarafından ihanete uğrayan Kuzey Vietnam, 29 Aralık'ta sona eren bombardımandan sonra 8 Ocak'ta Paris'te ABD ile yeniden masaya oturdu. ABD hedefine katliam ve ihanetlerle ulaşmıştı. 27 Ocak 1973'te imzalanan Vietnam Paris Barış Anlaşması ile ABD bölgeden çekildi.
21 Şubat 1972 tarihinde Mao Zedong ile Pekin'de bir araya gelen Nixon böylece bütün istediklerini almış oldu. Karşılığında da Çin'e istediği verildi. Bu karşılıklı alışveriş (Vietnam'a ihanet) 27 Şubat 1972'de yayımlanan Şanghay Bildirisi'yle taçlandırıldı.
Nixon aynı politikayı Sovyet Rusya'ya karşı da izledi. Nixon döneminde (1969–1974) Sovyetler Birliği (SSCB) ile ilişkiler, Soğuk Savaş'ın sert rekabet ortamından yumuşama (detente) dönemine geçiş yaptı. Nixon, 22-30 Mayıs 1972'de SSCB'yi ziyaret eden ilk ABD Başkanı oldu.
Ziyarette Vietnam'a ihanet karşılığında 26 Mayıs 1972'de ilk Stratejik Silahların Sınırlandırılması Antlaşması (SALT-I) ve Balistik Füze Karşıtı Anlaşmalar imzalandı. Bu yolla nükleer silahların kontrolü ve sınırlandırılması konusunda büyük bir adım atıldı.
***
Vietnam'a karşı izlenen "ihanet politikası"nın aynısı şimdi İran'a karşı devrede. İran tehdidi, ABD'nin Çin ve Rusya ile yeni işbirliklerinin zemini hâline geldi. Dolayısıyla APEC zirvesinde imzalanacak olan nükleer silahların kontrolü paktı, Rusya ve Çin'in İran ihanetine karşı nükleer perdeleme işlevi görecektir.
Zaten Trump bunu açıkça dile getiriyor da... Pazar günü gazetecilere yaptığı açıklamada "Başkan Putin ve Başkan Şi ile ilginç bir toplantı olacak. Nükleerden arındırma ve İran dâhil birçok konuyu ele alacağız. İran'daki savaşı bitirmeye çalışıyoruz ve iyi gidiyoruz" demişti.
Hâsılı kelam, Vietnam taktiğini ABD bu kez İran'a karşı devreye sokuyor. İran'ı Rusya ve Çin'i yanına çekerek sisteme entegre etme yolunu seçiyor. Bu saatten sonra İran'ın fazla direnme lüksü ve yeteneği kalmayacaktır.
Ayrıntılar için lütfen tıklayın.