Son Dakika: ABD ile İran arasında kalıcı ateşkes için kritik görüşmeler sürerken mutabakatın perde arkası detayları da netleşmeye başladı. Ancak ABD basınına göre savaşın sona ermesi her şeyin normale döneceği anlamına gelmiyor. Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı, petrol piyasaları ve küresel ekonomi için asıl sınav çatışmalar durduktan sonra başlayacak.
ABD ile İran arasında haftalar süren çatışmaları sonlandıran ateşkesin daha kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesi için yürütülen görüşmelerde kritik aşamaya gelindi.
TARAFLAR MUTABAKAT ZAPTI ÜZERİNDE ÇALIŞIYOR
CNN'in aktardığına göre taraflar, çözülmemiş başlıklar için bir yol haritası oluşturacak bir "mutabakat zaptı" üzerinde çalışıyor. Ancak anlaşmanın bugün sonuçlanması beklenmiyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın seçim sürecine yaklaşması, İran'ın ise ekonomik sorunlarla karşı karşıya olması nedeniyle çatışmaların kalıcı şekilde sona ermesi iki taraf açısından da önem taşıyor.
İLK HEDEF: ÇATIŞMALARIN TAMAMEN DURMASI
CNN'in aktardığına göre görüşmelerdeki temel hedef, imzalanacak mutabakatla savaşın tamamen sona erdirilmesi.
Taslak üzerinde bilgi sahibi bir kaynağa göre son dönemde şekillenen metin; Hürmüz Boğazı'nın kademeli olarak yeniden açılmasını ve İran limanlarına yönelik ABD ablukasının gevşetilmesini de içeriyor.
ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili CNN'e yaptığı açıklamada, çerçeve anlaşmanın taraflara nihai anlaşma maddelerini oluşturmak için 60 günlük süre tanıyacağını söyledi.
Yetkili, anlaşmanın İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamasını garanti altına alacağını ve Tahran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumdan vazgeçmesini öngördüğünü belirtti.
İRAN'DAN ÇEKİNCE: BAZI MADDELERDE ANLAŞMAZLIK SÜRÜYOR
İran devlet medyasında yer alan haberlerde ise mutabakatın kesinleşip kesinleşmeyeceği konusunda şüpheler dile getirildi.
Yarı resmi Tesnim Haber Ajansı, mutabakat metnindeki "bir veya iki madde" konusunda taraflar arasında anlaşmazlıkların sürdüğünü aktardı.
Öte yandan Trump da daha önce anlaşmanın büyük ölçüde hazır olduğunu söylese de pazar günü yaptığı açıklamada Washington'un acele etmeyeceğini belirtti.
Trump, yapılacak olası anlaşmanın eski ABD Başkanı Barack Obama dönemindeki nükleer anlaşmadan tamamen farklı olacağını savundu.
HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN AÇILACAK MI?
Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı görüşmelerin merkezinde yer alıyor.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada boğazın mutabakat kapsamında yeniden açılacağını ifade etti.
Ancak İran medyası, boğazın İran denetiminde kalacağını ve yaklaşık 30 günlük süreçte gemi trafiğinin savaş öncesi seviyelere döneceğini öne sürdü.
İran tarafı ayrıca limanlarına yönelik ABD ablukasının eş zamanlı kaldırılmasını talep ediyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Hürmüz Boğazı'nın ABD ile ilgili bir konu olmadığını belirterek, meselenin kıyı ülkeleri ve özellikle Umman ile ilişkili olduğunu söyledi.
NÜKLEER PROGRAM EN KRİTİK BAŞLIKLARDAN BİRİ
CNN'e göre taslak anlaşma İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğine yönelik taahhüdünü içeriyor.
Ayrıca Tahran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceğiyle ilgili müzakerelere başlaması ve yeni zenginleştirme faaliyetlerini durdurması da gündemde.
Ancak İranlı yetkililer, uranyum konusundaki görüşmelerin ancak savaşı bitirecek mutabakat sonrasında başlayabileceğini savunuyor.
Yarı resmi Fars Haber Ajansı ise İran'ın nükleer stoklarını teslim etmek, tesisleri kapatmak veya nükleer silah üretmeme sözü vermek konusunda herhangi bir taahhütte bulunmadığını ileri sürdü.
İRAN DONDURULAN VARLIKLARININ SERBEST BIRAKILMASINI İSTİYOR
Ekonomik sorunlarla mücadele eden İran, yurt dışındaki milyarlarca dolarlık varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor.
Tesnim Haber Ajansı'na konuşan kaynaklar, belirli miktardaki varlıkların ilk aşamada serbest bırakılmaması halinde anlaşmanın mümkün olmayacağını savundu.
Ancak CNN'e konuşan ABD'li yetkiliye göre varlıkların serbest bırakılması Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasına bağlı olacak.
YAPTIRIMLAR VE FÜZE PROGRAMI BELİRSİZLİĞİNİ KORUYOR
İran ekonomisini ağır şekilde etkileyen yaptırımların kaldırılması da müzakere başlıkları arasında yer alıyor. Ancak İranlı yetkililer yaptırımların kısa sürede kaldırılmasının beklenmediğini ifade ediyor.
Öte yandan çatışmalar sırasında gündeme gelen İran'ın uzun menzilli balistik füze programının anlaşmaya dahil edilip edilmeyeceği de netlik kazanmış değil.
LÜBNAN CEPHESİ DE GÜNDEMDE
İran destekli Hizbullah ile İsrail arasındaki gerilimin anlaşmada nasıl ele alınacağı da belirsizliğini koruyor.
Tesnim Haber Ajansı, mutabakat metninin savaşın Lübnan dahil tüm cephelerde sona ermesine yönelik ifadeler içerdiğini öne sürdü.
Ancak CNN'e konuşan İsrailli bir yetkili, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Trump'a İsrail'in tüm cephelerde tehditlere karşı hareket özgürlüğünü sürdüreceğini ilettiğini söyledi.
