Son Dakika: ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sürerken savaşın nasıl sona ereceği büyük bir belirsizlik olmaya devam ediyor. ABD basınında yayımlanan analizler, diplomatik anlaşmadan "rejim değişikliğine" kadar uzanan 11 farklı ihtimalin konuşulduğunu ortaya koyuyor. Axios savaşın bitişi için beş senaryo sıralarken, CNN "en olası, en iyi, en kötü" üç olasılığı değerlendirdi. Son olarak The Wall Street Journal da savaşın nasıl sona erebileceğine ilişkin üç ayrı ihtimali ele aldı.
Orta Doğu'daki gerilim küresel piyasaları sarsarken savaşın nasıl sonuçlanacağı sorusu Washington'da da net bir yanıt bulmuş değil. ABD basınında yayımlanan analizler farklı olasılıkları ortaya koyuyor. İşte İsrail/ABD-İran savaşının nasıl bitebileceği hakkında Axios, CNN ve Wall Street Journal'daki 11 farklı senaryo…
1) MÜZAKERE EDİLMİŞ ATEŞKES VE NÜKLEER ANLAŞMA
Axios'un ilk senaryosuna göre savaş, ABD ile İran arasında yeni bir nükleer anlaşmayla sona erebilir.
Haberde, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin operasyonun başından beri temel hedeflerinden birinin İran'ın nükleer programını tamamen sonlandırmak olduğu belirtiliyor.
Savaş başlamadan önce ABD ile İran arasında Cenevre'de üç tur dolaylı nükleer görüşme yapılmıştı. Ancak Washington, Tahran'ın anlaşma konusunda ciddi olmadığı sonucuna vararak askeri operasyonu başlatmıştı.
Axios'a göre savaşın yıkıcı sonuçları iki tarafı yeniden müzakere masasına oturmaya zorlayabilir.
2) "VENEZUELA MODELİ"
İkinci senaryoda ise ABD'nin İran'da hükümet içinden bir liderle çalışması gündeme gelebilir.
Trump yönetimi, Venezuela'da Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun yakalanmasının ardından yerine gelen yönetimle kurulan ilişkiyi örnek gösteriyor.
Ancak uzmanlara göre İran ile Venezuela'nın siyasi yapısı oldukça farklı. İran'daki yönetim 47 yıldır yaptırımlara, savaşlara ve iç protestolara rağmen ayakta kalmayı başardı.
Bu nedenle sistem içinden çıkacak ve ABD tarafından desteklenecek bir liderin İran halkı tarafından "özgürlük" değil "dayatma" olarak görülebileceği değerlendiriliyor.
3) HALK AYAKLANMASI VE HÜKÜMETİN ÇÖKMESİ
Axios'un üçüncü senaryosu ise İran'da halk ayaklanmasıyla yönetimin çökmesi ihtimali.
Haberde, ülkenin ekonomik kriz içinde olduğu ve savaş öncesinde İran'da 1979 devriminden bu yana en büyük protestoların yaşandığı hatırlatılıyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, saldırıların İran halkının kendi kaderini belirlemesi için zemin hazırladığını savunuyor.
Ancak bu senaryonun önündeki en büyük engellerden biri muhalefetin birleşik bir liderliğe sahip olmaması. Sürgündeki Prens Rıza Pehlevi popüler isimlerden biri olsa da İran'da uzun süredir yaşamaması nedeniyle etkisinin sınırlı olduğu belirtiliyor.
Uzmanlara göre böyle bir süreç İran'ı Suriye benzeri uzun bir iç savaşa da sürükleyebilir.
4) NÜKLEER STOKLARA ÖZEL KUVVET OPERASYONU
Dördüncü senaryoya göre ABD ve İsrail, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını doğrudan ele geçirmek veya yok etmek için özel kuvvet operasyonu düzenleyebilir.
Axios'un aktardığına göre bu seçenek, savaşın siyasi bir anlaşma ile değil nükleer tehdidin fiziksel olarak ortadan kaldırılmasıyla sona ermesi anlamına geliyor.
Ancak bu operasyonun gerçekleşmesi için aktif çatışmaların sürdüğü bir ülkede kara birliklerinin konuşlandırılması gerekiyor. Bu da ciddi askeri riskler barındırıyor.
5) TRUMP ZAFER İLAN EDİP ÇEKİLEBİLİR
Axios'un son senaryosuna göre Trump yönetimi, İran'ın füze ve insansız hava aracı (İHA) kapasitesinin yeterince zayıflatıldığını savunarak zafer ilan edip operasyonu sonlandırabilir.
Özellikle ABD'de ekonomik maliyetlerin artması ve yaklaşan seçimler nedeniyle Washington'un savaşı hızlı şekilde bitirmek isteyebileceği değerlendiriliyor.
Ancak habere göre bu senaryoda da önemli bir risk var: İran'da ortaya çıkacak yeni liderliğin ABD açısından tehdit oluşturmaya devam etmesi durumunda Washington birkaç yıl içinde yeniden askeri müdahaleye zorlanabilir.
Axios'un değerlendirmesine göre İran savaşı beklenmedik şekilde başlamıştı ve aynı şekilde beklenmedik bir senaryoyla sona ermesi de mümkün.
6) EN OLASI SENARYO: ZAYIFLATILMIŞ AMA AYAKTA KALAN İRAN
CNN'de yayımlanan analiz ise savaşın gidişatına ilişkin "en olası", "en kötü" ve "en iyi" olmak üzere üç farklı senaryoya dikkat çekiyor.
CNN'e göre en yüksek ihtimalli senaryo, İran'ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatılması ancak yönetimin ayakta kalması.
ABD ve İsrail'in yürüttüğü operasyonların temel hedefinin İran'ın bölge dışına güç projeksiyonu yapma kapasitesini azaltmak olduğu belirtiliyor. Bu kapsamda füze sistemleri, İHA üretim tesisleri, deniz ve hava kuvvetleri ile komuta-kontrol altyapısının hedef alındığı ifade ediliyor.
Analize göre bu süreç tamamlandığında İran askeri açıdan ciddi şekilde zayıflayabilir ancak Tahran'daki siyasi yapı varlığını sürdürebilir.
CNN, böyle bir tablonun 1990'lı yıllarda Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak'a benzer bir durum yaratabileceğini belirtiyor: yaptırımlar altında tutulan, askeri olarak sınırlandırılmış ve sürekli denetim altında bulunan bir İran.
7) EN KÖTÜ SENARYO: GÜÇLENEN VE DAHA SALDIRGAN BİR İRAN
Analize göre en kötü senaryo ise ABD'nin askeri operasyonu planlanandan önce sonlandırması.
Bu durumda İran'ın askeri kapasitesi tamamen yok edilmeden savaş sona erebilir ve Tahran yönetimi hem siyasi hem de askeri olarak daha sert bir çizgiye yönelebilir.
CNN'e göre böyle bir gelişme özellikle Körfez ülkeleri açısından yeni bir güvenlik krizine yol açabilir. İran'ın füze ve İHA kapasitesinin yeniden toparlanması, bölgedeki enerji yolları ve ticaret için kalıcı bir tehdit oluşturabilir.
Bu senaryo aynı zamanda ABD'yi ilerleyen dönemde Orta Doğu'da daha büyük bir askeri angajmana sürükleyebilir.
8) EN İYİ SENARYO: YENİ BİR İRAN
CNN analizinde en düşük ihtimalli ancak en dramatik sonuç doğurabilecek senaryo ise İran'da hükümet değişikliği yaşanması.
Bu senaryoya göre askeri baskı İran'daki siyasi sistemi zayıflatabilir ve halkın sokaklara çıkarak yönetimi devirmesine yol açabilir.
Ancak uzmanlara göre bu ihtimalin gerçekleşmesi oldukça zor. Çünkü İran'daki güvenlik aygıtı hala güçlü bir kontrol mekanizması oluşturuyor.
Analize göre dış askeri baskı tek başına hızlı bir hükümet değişikliğine yol açmakta çoğu zaman yeterli olmuyor.
9) ABD İÇİN AÇIK BİR YENİLGİ
The Wall Street Journal gazetesi ise, yayımladığı analizde İran savaşının üç farklı şekilde sona erebileceğini değerlendirdi.
Gazeteye göre ilk senaryo ABD'nin savaş hedeflerine ulaşamadan geri çekilmesi.
Analizde İran'ın füze ve İHA saldırılarıyla Hürmüz Boğazı çevresindeki enerji akışını ciddi şekilde sekteye uğratabildiği belirtiliyor.
