Son Dakika: ABD ve İsrail'in haftalar süren saldırıları İran'ın askeri kapasitesini sarstı ama Tahran'a diz çöktüremedi. Böylelikle Tahran'ın en büyük gücünün füze değil, coğrafya olduğu ortaya çıktı. İşte İran'ın Hürmüz'ü kapatma hamlesinin perde arkası.
The New York Times gazetesinin haberine göre, İran ile ABD-İsrail hattında yaşanan savaşta ortaya çıkan en dikkat çekici tablo, Tahran'ın nükleer programından çok coğrafi gücünü ön plana çıkarması oldu.
İRAN'DAN YENİ CAYDIRICILIK YÖNTEMİ
Gazeteye göre İran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı kapasitesini kullanarak gelecekteki olası saldırılara karşı yeni bir caydırıcılık modeli geliştirmeyi hedefliyor.
ABD ve İsrail, İran'a yönelik askeri harekatlarını uzun süredir "Tahran'ın bir gün nükleer silah edinmesi halinde bölgesel dengeleri bozacağı" tezine dayandırıyordu.
Ancak New York Times'a göre son çatışma, İran'ın zaten elinde güçlü bir caydırıcılık aracına sahip olduğunu gösterdi: Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kontrol kapasitesi.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği boğazda yaşanan gerilim, enerji fiyatlarını yükseltti; benzin, gübre ve temel tüketim ürünlerinde küresel baskı yarattı. Aynı zamanda Washington ve Tel Aviv'in savaş planlarını da değiştirdi.
"COĞRAFYAYI YENEMEZSİNİZ"
Haberde, savaşta İran'ın komuta yapısının, büyük savaş gemilerinin ve füze üretim tesislerinin ciddi hasar aldığı belirtiliyor. Buna karşın İran'ın Hürmüz Boğazı'nı tehdit etme kapasitesinin büyük ölçüde korunduğu vurgulanıyor.
İsrail askeri istihbaratının İran masası eski başkanı ve şu anda Atlantic Council uzmanı olan Danny Citrinowicz, gazeteye yaptığı değerlendirmede şu ifadeyi kullandı:
"Artık herkes biliyor ki gelecekte bir çatışma çıkarsa İran'ın ilk hamlesi boğazı kapatmak olacak. Coğrafyayı yenemezsiniz."
TRUMP "BOĞAZ AÇIK" DEDİ DEVRİM MUHAFIZLARI TERSİNİ SÖYLEDİ
ABD Başkanı Donald Trump sosyal medya hesabından Hürmüz Boğazı'nın "tamamen açık" olduğunu savundu. İran Dışişleri Bakanlığı da benzer bir açıklama yaptı. Ancak kısa süre sonra İran Devrim Muhafızları, boğazın kapalı olduğunu ilan etti.
Bu çelişki, New York Times'a göre İran yönetiminde askeri kanat ile sivil diplomasi arasında görüş ayrılığı yaşandığını gösteriyor. Özellikle ateşkes ve müzakere sürecinde Tahran içinde farklı güç merkezlerinin devrede olduğu değerlendiriliyor.
İRAN'IN ELİNDE HALA FÜZE VE DRONE GÜCÜ VAR
Amerikan askeri ve istihbarat kaynaklarının değerlendirmelerine göre İran, haftalar süren saldırılara rağmen saldırı dronlarının yaklaşık yüzde 40'ını, füze rampalarının ise yüzde 60'tan fazlasını elinde tutuyor.
Bu da İran'ın ileride tanker trafiğini, ticaret gemilerini ve hatta askeri unsurları tehdit etmeye devam edebileceği anlamına geliyor.
Uzmanlara göre İran artık mayın döşemeye dayalı eski yöntemlerden çok, kamikaze drone, kısa menzilli füze ve mobil rampalarla deniz trafiğini baskı altına alma modeline geçti.
ABD ABLUKASI VE YENİ DENİZ KRİZİ
Haberde dikkat çeken bir diğer unsur ise ABD'nin ablukası oldu. Washington yönetimi, Hürmüz'den geçen bazı kargo gemilerini İran limanlarına yönlendirmeye başladı. Bu adım fiili bir deniz ablukası olarak yorumlandı.
İran ise bunu savaş nedeni sayabileceğini belirtti ancak doğrudan karşılık vermedi. Bunun nedeni olarak tarafların halen müzakere kapısını tamamen kapatmak istememesi gösteriliyor.
ABD Merkez Kuvvetler eski deniz unsurları komutanlarından emekli Amiral Kevin Donegan, Middle East Institute etkinliğinde şu değerlendirmeyi yaptı:
"Her iki taraf da şu anda gerçek bir müzakere penceresi bulunduğunu düşünüyor olabilir."
ALİ HAMANEY SONRASI YENİ STRATEJİ
New York Times analizine göre İran'ın eski lideri Ali Hamaney'in savaşın ilk gününde öldürülmesi, Tahran yönetiminde stratejik kırılma yarattı. Daha önce daha temkinli davranan İran yönetimi, hükümet değişikliğine karşı daha sert ve asimetrik yöntemlere yöneldi.
Danny Citrinowicz'e göre İran artık bu savaşı yalnızca askeri bir çatışma değil, "rejimi devirmeye dönük bir operasyon" olarak görüyor.
İRAN ÇATIŞMADAN NASIL ÇIKMAK İSTİYOR?
Habere göre Tahran'ın temel hedefi savaş sonrası şu mesajı vermek:
Yani İran, askeri kayıplarına rağmen boğazı kapatma tehdidini kalıcı stratejik caydırıcılığa dönüştürerek çatışmadan çıkmaya çalışıyor.
YENİ İRAN DOKTRİNİ "NÜKLEER DEĞİL COĞRAFİ CAYDIRICILIK"
The New York Times'ın analizine göre son savaş, İran'ın yalnızca füze ve nükleer kapasitesiyle değil, bulunduğu konumla da önemli bir güç olduğunu gösterdi.
Tahran bundan sonraki dönemde, nükleer dosyada baskı altında kalsa bile Hürmüz Boğazı üzerinden küresel ekonomi üzerinde baskı kurabilen bir aktör olarak masaya oturmak istiyor. Bu da Orta Doğu'da yeni dönemin ana başlığının nükleer kriz değil enerji geçiş yolları savaşı olabileceğini gösteriyor.
