ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırısı, Binyamin Netanyahu ile Donald Trump arasında gerçekleşen kritik telefon görüşmesi ve İran'ın eski lideri Ali Hamaney'in hedef alınabileceğine dair istihbaratın ardından başlatıldı. "Baş kesme" niteliğindeki operasyon Hamaney'in öldürülmesiyle sonuçlanırken, Washington bunu İran'ın askeri kapasitesini yok etme ve nükleer programını durdurma amacıyla gerekçelendirdi. Ancak saldırı, İran'ın misillemeleri, yüzlerce can kaybı, bölgesel istikrarsızlık ve petrol fiyatlarında sert yükseliş gibi ağır sonuçlar doğururken, beklenen rejim değişikliği gerçekleşmedi ve yerine daha sert bir liderlik geldi.
İngiltere merkezli uluslararası haber ajansı Reuters'a göre, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırısının fitilini, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile Başkan Donald Trump arasında saldırıdan 48 saatten az süre önce yapılan kritik telefon görüşmesi ateşledi.
KRİTİK TELEFON VE DEĞİŞEN İSTİHBARAT
Reuters'a göre, Netanyahu ile Trump arasında gerçekleşen ve daha önce kamuoyuna yansımayan görüşmede, İran liderliğine yönelik "baş kesme saldırısı" seçeneği ele alındı. Her iki lider de haftanın başında aldıkları istihbarat brifinglerinde, İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney ve üst düzey isimlerin Tahran'da bir araya geleceği bilgisini aldı.
Ancak yeni istihbarat, söz konusu toplantının saatinin öne çekildiğini ortaya koydu. Kaynaklara göre bu gelişme, liderleri savunmasız hale getirerek operasyon için dar bir zaman penceresi yarattı.
NETANYAHU'NUN BASKISI VE "TARİHİ FIRSAT" ARGÜMANI
Habere göre, Netanyahu görüşmede Trump'ı, Hamaney'i hedef almanın hem İran'ın geçmişte Trump'a yönelik suikast girişimlerinin intikamı hem de "tarihi bir fırsat" olduğu yönünde ikna etmeye çalıştı. Netanyahu, İran'daki rejimin ortadan kaldırılmasının halk ayaklanmasını tetikleyebileceğini ve 1979'dan bu yana süren teokratik yapının sona erebileceğini savundu.
OPERASYON KARARI VE "DESTANSI ÖFKE"
Görüşme hakkında bilgi sahibi kaynaklara göre Trump, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyon fikrini zaten onaylamıştı ancak zamanlama ve kapsam net değildi. Haftalardır bölgede askeri yığınak yapılırken, kötü hava koşulları nedeniyle ertelenen bir saldırı planı da bulunuyordu.
Reuters'a göre, Netanyahu ile yapılan görüşme ve elde edilen yeni istihbarat, Trump'ın 27 Şubat'ta "Destansı Öfke Operasyonu"nu başlatma emrini vermesinde katalizör oldu. İlk bombalar 28 Şubat sabahı düştü ve Trump aynı akşam Hamaney'in öldüğünü açıkladı.
WASHİNGTON'UN RESMİ GEREKÇELERİ
Beyaz Saray, görüşmenin detaylarına girmese de operasyonun amacının İran'ın balistik füze kapasitesini yok etmek, donanmasını zayıflatmak, vekil güçlerini silahsızlandırmak ve nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu açıkladı. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ise operasyonun arka planında intikam motivasyonunun da bulunduğunu ima etti.
İSRAİL-ABD İŞ BİRLİĞİ VE ÖN HAZIRLIK SÜRECİ
Habere göre, İsrail saldırıyı başlangıçta tek başına planlasa da ABD ile askeri koordinasyon giderek derinleşti. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, planların bu varsayımla yapıldığını açıkladı.
Netanyahu'nun Şubat ayında Washington ziyareti sırasında İran'ın balistik füze programına ilişkin detaylı sunum yaptığı ve ABD'yi potansiyel tehditler konusunda uyardığı aktarıldı.
TRUMP'I ETKİLEYEN İKİ KRİTİK GELİŞME
İngiltere merkezli uluslararası haber ajansı Reuters'a göre, Trump'ın kararında iki önemli gelişme etkili oldu. ABD'nin Venezuela'da Devlet Başkanı Nicolás Maduro'yu hedef alan başarılı operasyonu ve İran'da patlak veren ve sert şekilde bastırılan kitlesel protestolardı.
Bu gelişmeler, Washington'da riskli operasyonların düşük maliyetle sonuç verebileceği algısını güçlendirdi.
UYARILAR VE İSTİHBARAT ÇELİŞKİSİ
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Kongre üyelerine İsrail'in saldırı ihtimalinin yüksek olduğunu ve İran'ın misilleme yapacağını önceden bildirdi. Reuters'a göre, ABD istihbaratı da benzer şekilde İran'ın ABD üsleri ve müttefiklerine saldıracağını öngördü.
Buna rağmen Trump'a, İran liderliğinin hedef alınmasının müzakereye daha açık bir yönetim doğurabileceği ihtimali de sunuldu. Ancak CIA, Hamaney'in öldürülmesi halinde yerine daha sert bir ismin gelebileceği değerlendirmesinde bulundu.
Saldırılar, İran'ın ABD hedeflerine yönelik misillemeleriyle sonuçlandı. Çatışmalarda 2.300'den fazla İranlı sivil hayatını kaybetti ve en az 13 ABD askeri öldü.
Ayrıca Körfez müttefiklerine yönelik saldırılar, kritik deniz ticaret yollarının kapanması ve küresel petrol fiyatlarında tarihi artış yaşanması gibi sonuçlar ortaya çıktı.
