Son Dakika: İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik ortak askeri operasyonuyla başlayan süreç, üç ay içinde Washington'ın öncülük ettiği diplomatik müzakerelere dönüştü. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'a yönelik baskının sürdürülmesi ve askeri operasyonların genişletilmesi yönündeki taleplerine rağmen Trump yönetiminin ateşkes ve anlaşma arayışına yönelmesi, Tel Aviv'de rahatsızlık yarattı. İsrailli kaynaklar, gelişmelerin Netanyahu'nun seçim hesaplarını ve siyasi mirasını da etkileyebileceğini değerlendiriyor.
ABD merkezli CNN'e göre, 28 Şubat'ta İsrail ve ABD savaş uçaklarının İran'a yönelik eş zamanlı saldırıları sonrasında ABD Başkanı Donald Trump ve Netanyahu karşılıklı olarak birbirlerinin "tarihi kararlarını" övmüş, Netanyahu da iki ülke arasındaki ittifakın hiç olmadığı kadar güçlü olduğunu savunmuştu. Ancak üç ay sonra ortak askeri operasyon olarak başlayan sürecin, Netanyahu'nun etkisinin sınırlı kaldığı ABD öncülüğündeki diplomatik bir girişime dönüştüğü değerlendiriliyor.
CNN'in İsrailli kaynaklara dayandırdığı haberine göre Netanyahu, kamuoyu önünde Trump'ı eleştirmekten kaçınsa da kapalı kapılar ardında ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeye yönelik müzakerelerin sonucunda İsrail'in etkisinin oldukça sınırlı olduğunu kabul ediyor.
NETANYAHU'DAN ASKERİ BASKININ SÜRDÜRÜLMESİ ÇAĞRISI
CNN'e göre, Nisan ayında ilan edilen ilk ateşkesin ardından Netanyahu, İran rejiminin sürekli baskı altında tutulması halinde çökebileceğini savunarak Trump yönetimine tam kapsamlı askeri operasyonlara yeniden başlanması yönünde çağrılarda bulundu. Ancak Beyaz Saray'ın farklı bir yol izlediği belirtiliyor.
İsrailli kaynaklara göre Netanyahu, ortaya çıkması beklenen anlaşmanın İsrail'in temel güvenlik kaygıları arasında yer alan İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokları, balistik füze programı ve bölgedeki vekil güç ağını büyük ölçüde çözmeden bırakacağından endişe duyuyor. Buna karşılık anlaşmanın Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı hafifletebileceği ifade ediliyor.
Bir İsrailli yetkili, Netanyahu'nun İran rejiminin zayıflatılması amacıyla petrol tesislerine yönelik saldırılar düzenlenmesi için baskı yaptığını belirterek, İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılmasının rejime ekonomik nefes aldıracağını savundu.
Yetkili, "Eğer İran limanlarına uygulanan abluka kötü bir anlaşmanın parçası olarak kaldırılırsa bu rejimi önemli ölçüde güçlendirir. Rejim maaş ödeyemez hale gelmek yerine yeniden toparlanmasını sağlayacak kaynaklara kavuşur." değerlendirmesinde bulundu. Bir başka İsrailli kaynak ise CNN'e yaptığı açıklamada, "Trump bizi yarı yolda bıraktığında işte böyle hissediyoruz." ifadelerini kullandı.
LÜBNAN KONUSUNDA DA GÖRÜŞ AYRILIKLARI YAŞANIYOR
CNN'e göre ABD ile İsrail arasında bir diğer önemli anlaşmazlık noktası Lübnan konusu olarak öne çıkıyor. İran'ın, İsrail'in faaliyetlerinin kısıtlandığı Lübnan'daki ateşkesin de anlaşmaya dahil edilmesini istediği belirtilirken, Hizbullah'ın İsrail birlikleri ve kuzey sınır bölgelerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdığı ifade ediliyor.
Son günlerde Netanyahu'nun İsrail ordusuna Lübnan'daki operasyonları genişletme talimatı verdiği belirtilirken, İsrail'in bölgede operasyon özgürlüğünü koruyacağını ve tehditlere karşı harekete geçmeye devam edeceğini vurguladığı aktarılıyor.
ABD'nin getirdiği kısıtlamaların Netanyahu üzerindeki siyasi baskıyı artırdığı, özellikle aşırı sağcı koalisyon ortakları Itamar Ben Gvir ve Bezalel Smotrich'in daha sert askeri adımlar atılması çağrısında bulunduğu belirtiliyor. Ben Gvir'in Netanyahu'yu Trump'a açık şekilde karşı çıkmaya çağırdığı ve "İsrail Devleti'nin buna tahammül edemeyeceğini net şekilde ifade etmesi gerektiğini" söylediği kaydediliyor.
NETANYAHU SESSİZLİĞİNİ KORUYOR
ABD merkezli CNN'e göre İsrail'in anlaşmaya yönelik rahatsızlığına rağmen verdiği sınırlı tepki, Netanyahu'nun eski Başkan Barack Obama döneminde imzalanan 2015 İran nükleer anlaşmasına karşı yürüttüğü sert kampanyayla büyük tezat oluşturuyor. Hatırlanacağı üzere Netanyahu, söz konusu anlaşmayı "tarihi bir hata" olarak nitelendirmiş ve ABD Kongresi'nde tartışmalı bir konuşma yapmıştı. Ancak Trump ile benzer bir çatışmaya girmek istemediği değerlendiriliyor.
CNN'in aktardığına göre Netanyahu siyasi sermayesinin önemli bir bölümünü Trump ile olan yakın ilişkisine yatırmış durumda. Bu nedenle ABD Başkanı'na açık şekilde meydan okumanın, özellikle seçim sürecine girilirken ciddi siyasi riskler taşıdığı ifade ediliyor. Kaynaklar, Netanyahu'nun savaşın sona erdirilmesi yönünde kendisini teşvik ettikleri gerekçesiyle ABD'li müzakereciler Jared Kushner ve Steve Witkoff'u suçladığını öne sürüyor. Netanyahu yanlısı medya organlarının da eleştirilerini doğrudan müzakere heyetine yönelterek başbakanı hedef almaktan kaçındığı belirtiliyor.
Ancak ABD-İsrail görüşmelerine yakın bir kaynak, İsrail tarafının süreci yanlış değerlendirdiğini savunuyor. Kaynak, "İsrailliler İran'da rejim değişikliğine o kadar odaklandı ki savaşın Washington'da da siyasi değişime yol açabileceğini göremediler." ifadelerini kullandı. Aynı kaynak, Trump'ın İsrail'in ABD'yi geniş kapsamlı bir Orta Doğu savaşına sürüklediği yönündeki algının siyasi açıdan zarar verici olduğunu fark ederek sürecin kontrolünü yeniden ele aldığını ileri sürdü.
"NETANYAHU NE ZAMAN DURACAĞINI BİLMİYOR"
CNN'in görüştüğü, uzun yıllar Netanyahu ile çalışmış isimler ise İsrail Başbakanı'nın en büyük zayıflığının askeri başarıları stratejik kazanımlara dönüştürememesi olduğunu savunuyor. Eski bir İsrailli güvenlik yetkilisi, "Netanyahu'nun önemli bir stratejik zayıflığı var. Askeri hamleleri tamamlayacak zor siyasi kararları alma iradesi ya da kapasitesi bulunmuyor." dedi.
Aynı yetkili, bu nedenle İsrail'in stratejik konumunun güçlenmek yerine zayıfladığını belirterek, İran rejiminin iktidarda kalmaya devam ettiğini, nükleer programın çözümsüz olduğunu ve Hizbullah ile Hamas gibi bölgesel vekil güçlerin faaliyetlerini sürdürdüğünü söyledi.
İRAN SAVAŞI NETANYAHU'NUN SEÇİM HESAPLARINI ZORLAŞTIRABİLİR
ABD merkezli CNN'e göre İran'a yönelik askeri kampanya, Netanyahu'nun Hamas'ın 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından zarar gören siyasi mirasını yeniden şekillendirme planlarının merkezinde yer alıyordu. Başbakanın seçmenlere değişmiş ve yeniden şekillenmiş bir Ortadoğu vizyonu sunmayı hedeflediği belirtiliyor.
Ancak İsrail'deki kamuoyu araştırmaları bu konuda karışık bir tablo ortaya koyuyor. İsrail Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nün yaptığı ankete göre halkın yüzde 45'i İran ile ilgili durumun 7 Ekim öncesine göre kötüleştiğini düşünüyor. Yüzde 31 ise iyileştiği görüşünü savunuyor. Ankete göre katılımcıların yaklaşık yarısı İsrail'in İran'a karşı savaşı kazanamayacağını veya halihazırda kaybettiğini düşünürken, yüzde 41'i İsrail'in galip geleceğine inanıyor.
TRUMP'TAN NETANYAHU'YA "SİYASİ TAZMİNAT" İDDİASI
CNN'e konuşan İsrailli kaynaklar, Trump'ın Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine İsrail ile ilişkileri normalleştirmeleri yönünde yaptığı baskıyı Netanyahu açısından bir tür siyasi tazminat olarak değerlendirdiğini belirtiyor. Ancak Suudi Arabistan'ın Filistin devletine giden güvenilir bir yol haritası talebi ve Netanyahu'nun sağ koalisyonunun kısıtlayıcı tutumu nedeniyle somut bir ilerleme sağlanacağından şüphe duyuluyor.
Kaynaklardan biri, Trump'ın seçim kampanyası öncesinde Netanyahu'ya başkanlık düzeyinde ziyaret, kamuoyu önünde destek açıklamaları veya yeni savunma anlaşmaları gibi ilave siyasi destekler sunabileceğini öne sürdü.
Bununla birlikte CNN'e göre yaşanan gelişmeler yalnızca yaklaşan seçimleri değil, Netanyahu'nun onlarca yıldır inşa ettiği siyasi kimliği de etkileyebilir.
İsrail Başbakanı, yaklaşık otuz yıldır kendisini İran'ın nükleer programına karşı baskı, askeri güç ve Washington ile yakın koordinasyon politikalarının en güçlü savunucusu olarak konumlandırıyordu. Ancak ABD ile İran arasında şekillenen yeni diplomatik süreç, bu siyasi anlatının geleceğini de tartışmaya açmış durumda.
