ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarının ardından küresel ölçekte yükselen petrol fiyatlarının iç piyasaya etkisini sınırlamak amacıyla akaryakıtta "eşel mobil" sistemi tekrar devreye girdi.
Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisinin sınırlandırılması ve vatandaşların bütçesine etkisinin azaltılması için geçici olarak eşel mobil sistemi yeniden uygulamaya alındı.
Eşel mobil sistemi daha önce 17 Mayıs 2018 tarihinden geçerli olmak üzere uygulamaya konulmuştu. Uygulamadan 2021 yılı sonunda çıkılırken, o dönem Hazine'ye maliyeti 18 milyar lirayı aşmıştı.
BENZİN VE MOTORİNDE ÖTV LİMİTLERİ
Karar göre uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak akaryakıt fiyatlarına gelecek artışta Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarları, artışın yüzde 75'i kadar azalarak uygulanacak. Yani akaryakıt fiyatı arttığında ÖTV limitinin yüzde 75'i kadar azaltılarak tamamı pompaya yansıtılmamış olacak. Motorinde litre başına 13.90 TL, benzinde ise 14.82 TL ÖTV limiti bulunuyor.
10 TL'LİK ZAMMIN 7.5'TL'Sİ DEVLETTEN
Sistem, 2 Mart günü baz alınarak, bu tarihten itibaren bazı petrol ürünlerinin fiyatı arttığı takdirde artış tutarının yüzde 75'ine kadar bu ürünlerin ÖTV'sinin indirilmesi suretiyle uygulanacak. Örneğin 10 TL'lik zamda 7.5 TL ÖTV'den feragat edilecek. Pompaya sadece 2.5 liralık zam yansıyacak. Bu kapsamda, benzinde litre başına 14.82 TL'ye, motorinde litre başına 13.90 TL'ye, LPG'de kilogram başına 11.38 TL'ye kadar olası zam yansıtılmayabilecek.
BENZİN VE MOTORİNDE İLK ZAM TABELAYA YANSIDI
Zammın yıkıcı etkilerini en aza indirmek için ÖTV muafiyeti dün ilk kez gerçekleşti. Dün motorine 12.45 TL, benzine 3.68 TL zam yapılması gerekirken, eşel mobil sistemi devreye girdi. İlk etapta 7.78 TL motorinde, 2.29 TL benzinde ÖTV'den feragat edildi. Pompaya motorine 3.11 TL, benzine 92 kuruş zam yansıdı.
KAÇ TL ÖTV LİMİTİ KALDI?
Bu feragat sonrası Hazine hâlâ benzinde 12.53 TL, motorinde 6.12 TL, LPG'de 11.38 TL'ye kadar gelebilecek olası zamları ÖTV'den karşılayabilecek. Savaş sona erer ve petrol fiyatları normal seyrine geçerek bu ürünlerin fiyatı düşerse de azalış tutarının yüzde 75'ine kadar akaryakıt fiyatlarının ÖTV'si artırılacak.
ADIM ADIM SİSTEM NASIL İŞLEYECEK?
Mevcut durumda motorinin litresinden 13.90 lira, benzinin litresinden 14.82 lira ÖTV alınıyor.
Motorine 10 lira zam yapılması gerektiğinde bu zammın yüzde 75'i olan 7.5 lira ÖTV'den karşılanacak ve zam 2.5 liraya inecek. Motorinden alınmakta olan ÖTV bu durumda 6.40 liraya gerileyecek.
Motorine daha sonra 8 lira zam yapılması gerekse bunun yüzde 75'i olan 6 lira ÖTV'den karşılanacak, zam 2 lira olacak ve motorindeki ÖTV tutarı 40 kuruşa düşecek.
Üçüncü aşamada motorine 1 lira zam yapılması gerekse ÖTV'den ancak 40 kuruş karşılanabildiği için pompaya 60 kuruşluk zam yansıyacak.
EŞEL MOBİL NEDİR?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki dönemsel artışların enflasyonist etkilerini önlemek amacıyla, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuru artışlarına bağlı olarak oluşacak fiyat artışlarının, Özel Tüketim Vergisi'nden karşılanarak akaryakıtın pompa satış fiyatına yansımamasını sağlamaya yönelik bir sistem olarak biliniyor.
Örneğin, motorin fiyatı belirtilen nedenlerle (vergiler hariç) 20 kuruş artacağında, motorindeki ÖTV aynı tutarda indirilmek suretiyle motorinin pompa fiyatı sabit tutuluyor. Daha sonra motorin fiyatında indirim yapılacak olması durumunda ise, öncelikle ÖTV tutarı artırılarak vazgeçilen ÖTV karşılanıyor. Böylelikle Hazine ve Maliye Bakanlığı, tüketiciyi ve dezenflasyon sürecini artan fiyatlardan koruma altına almış oluyor.
PETROL FİYAT ŞOKUNUN ETKİSİ AZALTILACAK
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, eşel mobil sisteminin önemine değinerek, "Jeopolitik gelişmelerin ekonomiye etkisini sınırlamak amacıyla kamu maliyesi olarak dezenflasyonu önceliklendiren önemli bir adım attık. Geçici olduğunu değerlendirdiğimiz petrol fiyat şokunun etkisini azaltmak için eşel mobil sistemini geçici olarak devreye alıyor, akaryakıttaki fiyat artışlarının yüzde 75'e kadar olan kısmını vergilerden karşılıyoruz. Mali disiplinden taviz vermeden dezenflasyonu desteklemeye devam edeceğiz" dedi.
Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Başkanı Bendevi Palandöken, eşel mobil sisteminin piyasayı rahatlatacağını söyledi.
6 MART GÜNCEL AKARYAKIT FİYATLARI
İstanbul (Avrupa Yakası)
Benzin: 59,34 TL
Motorin: 63,53 TL
LPG: 30,29 TL
İstanbul (Anadolu Yakası)
Benzin: 59,18 TL
Motorin: 63,37 TL
LPG: 28,69 TL
Ankara
Benzin: 60,29 TL
Motorin: 64,65 TL
LPG: 30,17 TL
İzmir
Benzin: 60,58 TL
Motorin: 64,93 TL
LPG: 30,09 TL
AKARYAKIT FİYATLARI NASIL HESAPLANIYOR?
Türkiye'de akaryakıt fiyatları belirlenirken, ülkenin de içinde bulunduğu Akdeniz piyasasında oluşan işlenmiş petrol ürünleri fiyatlarının ortalaması ile döviz kurundaki değişimler esas alınıyor. Rafineriler bu iki temel veriyi dikkate alarak baz fiyatı hesaplıyor.
Ortaya çıkan bu fiyatın üzerine dağıtım şirketlerinin maliyetleri ve rekabet koşulları da ekleniyor. Bu nedenle nihai pompa fiyatları, dağıtım şirketlerine ve illere göre serbest piyasa koşulları çerçevesinde küçük farklılıklar gösterebiliyor.
