Ortadoğu'daki enerji tesislerinin hedef alınmasıyla Avrupa'da gaz fiyatları üç yılın zirvesine çıktı. Uzmanlara göre Avrupa, yaz aylarında LNG alımlarını artırmak zorunda kalabilir.
Orta Doğu'da devam eden savaş enerji tesislerine sıçrayınca küresel piyasalar alarm verdi. İsrail'in İran'daki Güney Pars sahası ve Basra Körfezi kıyısındaki Aseluye petrol rafinerisini hedef almasının ardından Tahran yönetiminin de Katar'daki Ras Laffan Sanayi Bölgesi'ni vurmasıyla dünyanın en kritik LNG merkezlerinden biri devre dışı kaldı. Dün de Suudi Arabistan'da ulusal petrol ve doğalgaz şirketi Saudi Aramco'ya ait Samref rafinerisine insansız hava aracı (İHA) düştü. Kuveyt'te de Mina Abdullah ve Mina el-Ahmedi rafinerilerindeki iki işletme ünitesinde İHA saldırısıyla yangın çıktı. Yangınlar kısa sürede söndürüldü. Ancak Orta Doğu'da petrol ve doğalgaz tesislerine yönelik saldırıların artacağına yönelik beklentiler enerji fiyatlarını yükseltti.
PETROLDE YÜKSELİŞE DEVAM
Saldırıların ardından Brent petrolün varil fiyatı uluslararası vadeli piyasalarda güne yüzde 8.4 yükselişle 116 doları geçerek başladı. Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 96.41 dolardan alıcı buldu. Enerji fiyatları, dünyadaki petrol ve LNG'nin beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiğinin İran saldırı tehdidiyle neredeyse durma noktasına gelmesinden bu yana zaten artmıştı. Ancak analistler, sadece depolama depoları ve ulaşımın değil, enerji üretim tesislerinin hedef alınmasının farklı bir ölçekte olduğunu söyledi.
ÜÇ YILIN ZİRVESİNDE
İsrail'in İran'daki Güney Pars gaz sahasını vurmasının ardından İran'ın da angajman kuralları doğrultusunda BAE'deki en büyük LNG tesisini hedef almasıyla dün Avrupa'da gaz vadelileri yüzde 35 yükseldi. Avrupa'da gaz fiyatları, ABD ve İsrail'in İran'a savaşını başlatmadan önce şubat ayı sonlarında görülen seviyenin iki katı oldu. Hollanda TTF kontratlarında fiyatlar yüzde 31'in üzerinde artarak Aralık 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Uzmanlara göre Avrupa, yaz aylarında LNG alımlarını artırmak zorunda kalabilir ve bu süreçte Asya ile daha sert bir rekabet yaşayabilir. Ayrıca Katar'dan LNG sevkiyatında uzun süreli aksama ihtimali de piyasadaki belirsizliği derinleştiriyor. Global Risk Management Baş Analisti Arne Lohmann Rasmussen, "Katar'dan gelen LNG sevkiyatı prensipte aylar boyunca, en kötü senaryoda ise yıllarca kesintiye uğrayabilir. Gaz piyasası için kriz, sadece savaş bittiği ve Hürmüz Boğazı yeniden açıldığı için sona ermez" değerlendirmesinde bulundu. Bölgedeki saldırılar enerji altyapısını hedef almaya devam ederken, küresel enerji piyasalarında risk primi yükseldi.
LNG ARZINDA DARALMA HAFTALIK 1.5 MİLYON TON
Gaz fiyatları Hürmüz Boğazı'ndaki kapanmanın etkisiyle savaşın başladığı günden bu yana yükselmeye başlamıştı. Wood Mackenzie verileri, krizin başladığı günden bu yana her hafta yaklaşık 1.5 milyon ton LNG'nin küresel pazara ulaşmadığını gösteriyor. ICIS Küresel Gaz ve LNG Baş Analisti Alex Siow "Çin ve Hindistan, LNG'de talep azaltmaya gitmeyi, Avrupa, Güney Kore ve Japonya ise kesintiyi spot LNG alımıyla telafi etmeyi değerlendiriyor" dedi.OAPEC Küresel Gaz Piyasaları Uzmanı Wael Hamed Abdel Moati "Hürmüz Boğazı krizi 2022 doğal gaz krizine göre daha geniş küresel etkiye sahip" ifadelerini kullandı.
HÜRMÜZ'DEN GEÇİŞ ÜCRETİ GÜNDEMDE
İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden geçiş ücreti alınmasına yönelik yasa tasarısı hazırlığında olduğu bildirildi. Meclis gündemine getirilmesi planlanan düzenleme, boğazın güvenli bir güzergah olarak kullanılması durumunda ülkelerin İran'a ücret ve vergi ödemesini öngörüyor. Yetkililer yeni bir sistem kurulacağını belirtirken, düzenlemenin küresel deniz ticareti ve enerji sevkiyatında önemli etkiler yaratabileceği belirtiliyor.
YENİ KURALLAR GELECEK
Yarı resmi ISNA Haber Ajansı'nın bir milletvekiline dayandırdığı habere göre, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlere ilişkin kapsamlı bir yasa tasarısı üzerinde çalışılıyor. Söz konusu düzenlemenin, boğazın kullanımına yönelik yeni kurallar getirmesi bekleniyor. Tasarıya göre, "Hürmüz Boğazı'nın, gemi trafiği, enerji transiti ve gıda güvenliğinin sağlanması için güvenli bir güzergah olarak kullanılması durumunda, ülkelerin İran'a geçiş ücreti ve vergi ödemekle yükümlü olmasını öngördüğü" ifade edildi. Bu düzenlemenin hayata geçmesi halinde, uluslararası deniz taşımacılığı açısından önemli sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor. Konuya ilişkin açıklama yapan İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in Danışmanı Muhammed Muhbir, "Hürmüz Boğazı için yeni bir sistem tanımlayacağız" dedi.
YUAN'LA ÖDEME OLUR MU?
Tahran'ın, petrolün Çin yuanı ile işlem görmesi şartıyla, petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine izin vermeyi değerlendirdiği de ileri sürüldü. CNN'in ismi saklı üst düzey bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre, bu olası adımın, İran'ın boğazdan geçen petrol tankerlerinin akışını yönetmek için yeni bir plan üzerinde çalıştığı dönemde ortaya çıktığını belirtildi. Çinli uzmanlar ise yuanın küreselleşmesine hizmet edecek bu hamleye temkinli, hatta endişeli yaklaşıyor. Bu planın Çin'i istemediği daha geniş jeopolitik çatışmaların tam merkezine sürükleyebileceği ifade ediliyor.
CITI'DEN KORKUTAN TAHMİN
CİTİ, Orta Doğu'daki çatışmalara işaret ederek petrol fiyatlarının keskin bir şekilde yükselebileceğini belirtti. Çatışmanın arz kesintilerini yoğunlaştırdığını belirten banka, Brent petrolün önümüzdeki günlerde varil başına 120 dolar düzeyine çıkabileceğini paylaştı. Bankanın küresel emtia başkanı Maximilian Layton, petrolde günlük arz kesintisinin 11-16 milyon varile kadar ulaşabileceğini belirtti. Citi, petrol fiyatlarında 150-200 dolar senaryosunu görmezden gelmiyor. Çatışmalar artması ve İran'ın enerji altyapısının zarar görmesi halinde petrol fiyatı 200 dolara çıkabilir. Hürmüz Boğazı'nın hazirana kadar kapalı kalması fiyatı sert şekilde yükseltebilir. Boğazın açıldığı iyimser senaryoda petrolün 65-70 dolara gerileyebileceği belirtiliyor.
DÜNYANIN EN BÜYÜK LNG MERKEZLERİNDEN
Katar, ABD, Avustralya ve Rusya'nın yanı sıra dünyanın en iyi sıvılaştırılmış doğalgaz üreticilerinden biri. Ras Laffan tesisi de dünyanın en büyük LNG merkezlerinden. Küresel LNG arzının yüzde 20'sini işliyor ve ihraç ediyor. Katar'ın LNG üretim tesisleri Doha'nın yaklaşık 80 kilometre kuzeydoğusundaki Ras Laffan'da yoğunlaşmış durumda. Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore, Pakistan ve bölgedeki diğer ülkeler LNG ihtiyacının yüzde 80'inden fazlasını buradan karşılıyor. Bu ayın başlarında Katar, LNG üretimini durdurmuştu.
SAVAŞ FAİZ İNDİRİMLERİNİ DURDURDU
Savaş Avrupa bankalarına da fren yaptırdı. Avrupa Merkez Bankası piyasa beklentileri doğrultusunda faizleri değiştirmedi. Gecelik mevduat faiz oranı yüzde 2 seviyesinde bırakılırken; ana refinansman operasyonları ve marjinal borç verme faizleri sırasıyla yüzde 2.15 ve 2.40 seviyelerinde korundu. Orta Doğu'daki savaşın, görünümü önemli ölçüde daha belirsiz hale getirerek enflasyon için yukarı yönlü riskler ve ekonomik büyüme için aşağı yönlü riskler yarattığı belirtildi. Enflasyon hedefleri yükseltildi, büyüme hedefleri düşürüldü.
İNGİLTERE VE JAPONYA DA DEĞİŞTİRMEDİ
İngiltere Merkez Bankası (BoE) da mart toplantısında faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 3.75'te tuttu. BoE, Ortadoğu'daki savaşın tetikleyebileceği herhangi bir enflasyon artışıyla mücadele etmek için "harekete geçmeye hazır" olduğunu belirtti. İsviçre Merkez Bankası (SNB) ve Japonya Merkez Bankası (BOJ) da faizi değiştirmedi.
