18 yaşından önce sigortalı çalışmaya başlayan milyonlarca kişi kaç yaşında emekli olacağını merakla araştırmaya devam ediyor. SGK sistemine göre 3 farklı uygulama bulunuyor. Peki kimler erken emekli olabiliyor? İşte ayrıntılar...
18 yaşından önce sigortalı çalışmaya başlayan milyonlarca kişi ve ebeveynler küçük yaşta sigorta girişinin erken emeklilik yolunu açıp açmadığını merak ediyor.
Sosyal güvenlik sisteminde 18 yaş öncesi sigorta girişleri için tek tip uygulama bulunmazken, emeklilik hesabında dönemlere göre farklı kurallar uygulanıyor. Sigorta başlangıç tarihi ile prim gün hesabı arasındaki fark nedeniyle birçok kişinin kafasını karıştırıyor. 18 yaştan önce sigortanın emeklilik açısından sağlayacağı etki, ilk işe girilen tarihe göre farklılık gösteriyor. Bu konuda üç dönem için üç ayrı uygulama bulunuyor.
1. 8 Eylül 1999 öncesi girişler
8 Eylül 1999 tarihinden önce 18 yaş öncesinde sigorta girişi olanlar için önemli bir avantaj bulunuyor.
8 Eylül 1999'dan önce ilk kez sigortalı olanlar, işe başladıkları tarihte 18 yaşından küçük olsalar bile EYT'den emeklilik hakkından yararlanabiliyor.
Kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresi açısından 18 yaşın doldurulduğu tarih esas alınıyor. Eğer Nisan 1981 tarihinden önce sigortalı olunmuşsa sigortalılık süresinin 18 yaşın dolduğu tarihten başlamasını yönelik hüküm de etkilemiyor.
Bu dönemde:
2. 1999–2008 dönemi:
9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasındaki sistemde 18 yaş öncesi çalışmaların primleri yine geçerli kabul ediliyor.
Fakat:
genellikle 18 yaşın tamamlandığı tarihten başlatılıyor.
Bu nedenle erken yaşta çalışmaya başlayan kişiler:
Bu dönemde kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş emeklilik sistemi uygulanıyor.
3. 2008 sonrası sistem
30 Nisan 2008 sonrası yürürlüğe giren yeni sosyal güvenlik sistemiyle birlikte emeklilik hesabı büyük ölçüde değişti.
Yeni sistemde:
daha belirleyici hale geldi.
Bu nedenle 18 yaş öncesi girişler:
Uzmanlara göre bu dönemde sistem daha çok "kaç yaşında emekli olunacağı" yerine "kaç prim günü tamamlandığı" üzerinden ilerliyor.
Sigorta statülerine göre aranan prim gününü 31 Aralık 2035 tarihine kadar tamamlayan kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emekliliğe hak kazanacak. Prim gününü daha sonra tamamlayanların emeklilik yaşı 2036 yılından itibaren her yıl 1 yaş artacak.
Yani ilk kez sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayanların emekliliklerinde kaç yaşında sigorta girişinin yapıldığı değil, prim gününü hangi tarihte tamamladıkları belirleyici olacak.
STAJ VE ÇIRAKLIK SİGORTASI BAŞLANGIÇ SAYILIYOR MU?
En çok tartışılan başlıklardan biri de staj ve çıraklık sigortaları.
Mevcut uygulamada staj ve çıraklık döneminde:
Bu nedenle staj ve çıraklık başlangıcı çoğu durumda emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmiyor.
Öte yandan emeklilik zamanı yaklaşanlar erken emekli olabilecek meslek dallarını araştırıyor. Sosyal güvenlik sisteminde "fiili hizmet süresi zammı" olarak bilinen 'yıpranma payı' uygulaması daha geniş kapsama yayıldı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan milyonlarca çalışanı ilgilendiren düzenleme ile erken emeklilik fırsatı olan meslekler güncellendi.
SGK'nın düzenlemesiyle, listede yer alan meslek gruplarında çalışanlar emeklilik hakkına daha erken kavuşuyor.
YIPRANMA PAYI SİSTEMİ NASIL İŞLİYOR?
Sosyal güvenlik sisteminde "fiili hizmet süresi zammı" olarak bilinen uygulama, ağır ve riskli işlerde çalışanlara ek prim günü kazandırıyor. Buna göre çalışanların:
Bu ek süreler sadece prim gününü artırmakla kalmıyor, aynı zamanda emeklilik yaşından da düşülüyor.
ERKEN EMEKLİLİK VE MAAŞ FIRSATI
Sistemin en dikkat çeken yönlerinden biri, biriken bu sürelerin doğrudan emeklilik tarihini öne çekmesi. Bu da çalışanların:
Özellikle uzun yıllar riskli işlerde çalışan kişiler için bu avantaj ciddi bir kazanç anlamına geliyor.
KAÇ YIL DAHA ERKEN EMEKLİ OLUNABİLİR?
Uygulamaya göre erken emeklilik süresi yapılan işe göre değişiyor:
HANGİ MESLEK GRUPLARI ERKEN EMEKLİ OLABİLİYOR?
Bu hak herkese tanınmıyor. Sistem yalnızca belirli meslek gruplarını kapsıyor. Yaklaşık 45 meslek kolu bu kapsamda yer alıyor.
Bu meslekler arasında:
gibi yüksek risk ve yıpranma içeren işler öne çıkıyor.
EN KRİTİK ŞART BU!
Erken emeklilikten yararlanabilmek için sadece o meslek grubunda yer almak yeterli değil. Çalışanın, işin riskli kısmında fiilen görev alması gerekiyor.
Aynı kurumda çalışan idari personel veya masa başı çalışanlar genellikle bu kapsamın dışında kalıyor.
3600 GÜN PRİM ŞARTI DA VAR
Bu haktan yararlanmak için belirli bir süre çalışma şartı da aranıyor. Uygulamada genellikle en az 3600 gün (10 yıl) ilgili işte çalışma koşulu bulunuyor.
Ek süreler bu çalışmanın üzerine ekleniyor. Bu da özellikle uzun süre riskli işlerde çalışanlar için ciddi avantaj sağlıyor.
3600 gün tamamlanmamışsa yıpranma payının emeklilik yaşına etkisi sınırlı kalabiliyor.
ERKEN EMEKLİLİK NASIL HESAPLANIYOR?
Sosyal güvenlik mevzuatına göre, riskli işlerde çalışanlara:
Bu ek süre:
Erken emeklilik hesabı temel olarak şu şekilde yapılıyor:
Örnek:
10 × 90 = 900 gün (yaklaşık 2,5 yıl avantaj)
Toplam prim günü üzerinden de hesap yapılabililiyor:
ÖRNEK HESAPLAMA
20 yıl çalışan ve toplamda her yıl 90 gün yıpranma payı olan bir işçi için örnek hesaplama şu şekilde:
Bu durumda normalde 60 yaşında emekli olacak bir çalışan yaklaşık 55 yaşında emekli olabiliyor.
İşte erken emekli olma fırsatı olan 45 meslek dalı ve iş kolu:
1 - Sanayi ve ağır işler
2 - Güvenlik ve savunma
