İran ile İsrail-ABD arasında hızla tırmanan savaş, küresel enerji piyasalarında tarihin en sert fiyat hareketlerini getirdi. Çatışmanın İran'ın enerji altyapısına ve Körfez'deki sevkıyat rotalarına yayılabileceği endişesi, petrol fiyatlarını birkaç gün içinde dramatik şekilde yukarı taşıdı. Ancak dün brent petrol kısa sürede 115 dolar seviyesinin üzerine çıkarak 119.5'i gördü ve piyasada panik alımlarını tetikledi.
Uzmanlar bu yükselişi "modern petrol piyasasının en hızlı jeopolitik fiyat reaksiyonlarından biri" olarak tanımlıyor.
İKİ TEMEL RİSK VAR
Piyasalardaki bu ani hareketin arkasında iki temel risk bulunuyor: İran üretiminin kesintiye uğrama ihtimali ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatın aksaması. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu dar deniz geçidinden taşınıyor. Bu nedenle bölgedeki her askeri gerilim, enerji fiyatlarının hızla yukarı yönlü tepki vermesine yol açıyor. Savaşın başlamasının ardından petrol fiyatlarının birkaç gün içinde 100 doların üzerine çıkması, piyasanın arz kesintisi riskini ne kadar hızlı fiyatladığını gösterdi.
G7 PİYASANIN ATEŞİNİ DÜŞÜRDÜ
Bu gelişmelerin ardından uluslararası ekonomi yönetimi de devreye girdi. G7 ülkelerinin maliye bakanları petrol fiyatlarındaki sert yükselişi sınırlamak için stratejik petrol rezervlerinin devreye alınması seçeneğini değerlendirmeye başladı. G7'den gelen bu mesajların ardından petrol fiyatlarında kısmi bir geri çekilme görüldü. Brent petrol 115 dolar seviyesinden aşağı doğru hareket ederek yeniden 100 doların altına geriledi.
Uzmanlara göre petrol fiyatlarının gelecekteki yönünü belirleyecek üç temel faktör var. İran'ın üretim kapasitesinin etkilenip etkilenmeyeceği, Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatın devam edip etmeyeceği ve büyük ekonomilerin stratejik rezervleri piyasaya ne ölçüde sunacağı. Bu üç değişkenin her biri petrol piyasasında yeni dalgalanmalara yol açabilecek potansiyele sahip. Dünyanın en büyük ham petrol ihracatçısı olan Suudi Aramco dün ender uygulanan bir yöntemle, ihale yoluyla hızlı ham petrol tedariki teklifinde bulundu. Şirketin, piyasaya 4.6 milyon varil teklif sunduğu belirtildi.
DOĞAL GAZ BİR HAFTADA %67 YÜKSELDİ
Avrupa'da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğalgaz ticaret noktası TTF'de, ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarından önceki 27 Şubat'ta nisan vadeli kontratlarda megavatsaat başı 31.95 eurodan kapanan doğalgaz fiyatları son bir haftada yüzde 67 artışla 53.4 euroya kadar çıktı. Avrupanın doğalgaz depolarındaki doluluk oranının da yüzde 30'un altına düşmesi, fiyatlardaki yukarı yönlü baskıyı artırıyor. Dünyadaki LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor. En büyük LNG ihracatçılarından Katar'ın LNG ihracatının yüzde 93'ü Boğaz'dan geçerek uluslararası piyasalara ulaşıyor.
IMF: PETROLDE YÜZDE 10 ARTIŞ, ENFLASYONU 40 BAZ PUAN ARTIRIYOR
Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Orta Doğu'daki çatışmanın küresel ekonomi açısından önemli bir risk oluşturduğunu belirtti. Georgieva, özellikle enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı yaratabileceğine dikkat çekti.
IMF Başkanı, petrol fiyatlarının kalıcı olarak yüksek seviyelerde kalması durumunda birçok ülkede enflasyonla mücadele sürecinin zorlaşabileceğini ifade etti. Georgieva, petrol fiyatlarında yaşanacak yüzde 10'luk kalıcı bir artışın, dünya genelinde enflasyonu 40 baz puan yukarı taşıma riski olduğunu da sözlerine ekledi.
ŞİMŞEK: PETROL ŞOKU KALICI OLMAZ
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek sosyal medya hesabından enerji fiyatlarındaki yükselişi değerlendirdi. Şimşek, "Küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği ve enerji fiyatlarında sert dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz. Geçmiş tecrübeler bu tür şokların kalıcı olmadığını gösteriyor. Vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar da mevcut hareketin geçici olabileceğine işaret ediyor. Temelleri güçlü olan ekonomiler hızla dengelenme ve toparlanma kapasitesine sahiptir. Ekonomi yönetimi olarak gelişmeleri yakından takip ediyor ve gerekli tedbirleri alıyoruz. Vatandaşlarımızın, yatırımcıların ve firmalarımızın bu süreci rasyonel bir şekilde değerlendirmesi önem arz ediyor" dedi.
ALTIN SERT DÜŞTÜ
27 Şubat'tan bu yana ons bazında fiyatlar altında yüzde 3.2 azalışla 5 bin 97 dolara, gümüşte yüzde 11 düşüşle 83.5 dolara, platinde yüzde 10.7 kayıpla 2 bin 113 dolara, paladyumda yüzde 11.7 azalışla 1.580 dolara indi.
Savaş dışında ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirim beklentilerinin ötelenmesi altın ve endüstriyel alanda kullanılan gümüş, platin ve paladyumda sert düşüşlere neden oldu. Öte yandan Avrupa'da bazı ülkelerin merkez bankalarının savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla altın sattığına dair haber akışı da altın fiyatlarındaki gerilemede başka bir faktör olarak öne çıktı.
BITCOIN BİR AYDA %20 ERİDİ
Orta Doğu'daki çatışmaların petrol fiyatlarında yarattığı güçlü yükseliş ve ABD dolarının güçlenmesi kripto paraları da vurdu. Hafta sonu 70 bin doların üzerinde tutunamayan Bitcoin, 65.639,70 dolara kadar geri çekilmenin ardından haftanın ilk gününde 67 bin doların üzerinde destek bulmaya çalıştı. Bitcoin, ay başından bu yana yüzde 20, yıl başından bu yana yüzde 23 düşüş gösterdi.
EURO ÜÇ AYIN DİBİNDE
İran Savaşı nedeniyle euro son üç ayın en düşük seviyesine geriledi. Euro dolar paritesi, 1,152 dolara kadar geriledi. Serbest piyasada ise dolar 44.08 TL olurken, euro 51 liranın altına geriledi.
