Sadece bir spor organizasyonu düşünün ki, bir ülkenin küllerinden doğuşuna, sancılı büyüme yıllarına, darbelerine, pandemilerine tanıklık etsin ama bir an bile durmasın. Koşsun... Cumhuriyet ile akran, onunla omuz omuza yürüyen bir gelenekten bahsediyorum: Gazi Koşusu. Bugünlerde Türk at yarışçılığının bu görkemli derbisi, sinematografik bir başyapıtla ölümsüzleşti. Yönetmen Vakkas Aksu'nun imzasını taşıyan, İlelebet Gazi isimli belgesel, bizlere sadece bir yarışın hikâyesini anlatmıyor. Aslında o can alıcı sorunun peşine düşüyor: "Bir yarış, bir milletin hafızasında yüz yıl boyunca nasıl yaşayabilir?"
CUMHURİYET KUŞAĞININ TEMSİLCİLERİ
1927'de Gazi Mustafa Kemal'in himayesinde başlayan ilk yarışı Neriman isimli safkanıyla Ali Muhittin Hacıbekir kazandı. İşte bu belgeseli eşsiz kılan en önemli unsurlardan biri, tarihin o ilk günkü bağlarını bugüne taşıması. Yani Ali Muhittin Hacıbekir'in torunu Nazlı İmre, İsmet İnönü'nün kızı Özden Toker ve Celal Bayar'ın torunu Akile Gürsoy gibi Cumhuriyet aristokrasisinin ve tarihinin yaşayan tanıkları, bu yüz yıllık büyülü yolculuğu kendi aile hikâyeleriyle harmanlayarak aktarıyorlar. Gazi Koşusu'nu çektiği ölümsüz karelerle geleceğe taşıyan fotoğrafçı Kadir Çivici ve bu alanın en büyük araştırmacılarından Reşat Köstem ise belgeselin merkezine yerleştirilen iki zaman yolcusu. Onların rehberliğinde izleyici, hipodromun çimlerinden çok Cumhuriyet tarihinin izlerini sürüyor.
EFSANELER VE GÖRKEMLİ REKORLAR
Gazi Koşusu demek, elbette o çim pistte yazılan kahramanlık destanları demektir. Türk yarışçılık tarihinin unutulmaz efsanesi, rekoru hala kırılamayan Bold Pilot ve onun ardındaki asil isim, Atman Ailesi'nden Lale Atman belgesele ruhunu üfleyenlerden. Bu büyük koşuyu sekiz kez kazanan isim olarak tarihe geçen pistlerin "İmparator" lakaplı efsane jokeyi Süleyman Akdı, 2015-2021 yılları arasında Gazi Koşusu'nu yedi yıl üst üste kazanarak kırılması güç bir rekora imza atan Ahmet Çelik de belgesele katkı sunan isimler arasında yer alıyor. Onların anlatımları, izleyiciye adeta o yarış anının heyecanını, sahanın içindeki o adrenalin dolu saniyeleri birebir yaşatıyor. Sadece jokeyler mi? Grand Ekinoks ile bu büyük gururu tadan ve eski TJK Başkanlığı da yapmış olan Yasin Kadri Ekinci, antropolog Ozan Torun, ünlü modacı Arzu Kaprol ve at sahibi kimliğiyle de bilinen oyuncu Emre Karayel gibi farklı disiplinlerden isimler, Gazi'nin kendi dünyalarındaki karşılığını anlatıyorlar. Neticede Gazi, tek bir zümrenin değil, "Herkesin Gazi'si".
İlelebet Gazi, arşiv görüntülerinin ve harika kurgusunun (Melik Külekçi'nin kurgusu ve Mustafa Gözüm'ün görüntü yönetmenliği burada büyük alkışı hak ediyor) ötesinde, derin bir felsefe barındırıyor. Konsept danışmanı Hakan Cantınaz ile birlikte belgesel, uzman gözünden "atın ruhunu", onun karakterini ve insanla kurduğu o mistik, kelimelerle anlatılamayacak özel bağı masaya yatırıyor.
GELECEĞE BIRAKILAN KÜLTÜREL MİRAS
Türkiye'de kesintisiz olarak 100 yıl boyunca devam edebilmiş başka hiçbir yarış organizasyonu yok. Bu yönüyle Gazi Koşusu, küresel ölçekte de eşsiz bir yere sahip. İkinci Dünya Savaşı'nın karanlık gölgesinde de koşuldu, toplumsal çalkantılarda da... İşte bu yüzden İlelebet Gazi belgeseli, sadece spor meraklılarının değil, bu ülkenin geçmişine ve kültürel mirasına saygı duyan herkesin izlemesi gereken bir ortak hafıza vesikası. Bu topraklarda asil atların nalları, Cumhuriyetin özgürlük ritmiyle yüz yıldır aynı tempoda vuruyor. Ve belli ki, bu öykü ilelebet sürecek.
BÜYÜK ÖDÜL 50 MİLYON
Peki, Türk at yarışçılığının derbisi Gazi Koşusunda bizi neler bekliyor?
- Veliefendi Hipodromu'nda bugün saat 17.15'te gerçekleştirilecek koşuya birbirinden iddialı atlar katılacak. 2400 metre çim pistte koşulacak olan yarışta, 2023 doğumlu 3 yaşlı safkan İngiliz tayları, kupayı kazanabilmek için piste çıkacak.
- Gazi Koşusunda bu yılki birincilik ikramiyesi 50 milyon TL olarak belirlendi. İkinciye 20 milyon TL, üçüncüye 10 milyon TL, dördüncüye 5 milyon TL, beşinciye ise 2 milyon 500 bin TL ikramiye dağıtılacak.
- 1970'ten bu yana Gazi Koşusu galiplerine, heykeltıraş Şadi Çalık'ın tasarladığı Atatürk'ün at üzerindeki som gümüş heykeli armağan ediliyor. Koşuyu kazanan tayın sahibi, birincilik ikramiyesine ek olarak 100. Yıl Gazi Koşusu Özel Ödülü, kayıt tutarları, taksit ücretleri ve at sahibi primiyle birlikte toplam 126.870.000 TL'lik ikramiye kazanmış olacak. Ayrıca at sahibi aynı zamanda tayın yetiştiricisi ise bu tutara yetiştiricilik primi de eklenecek ve ödül 141.870.000 TL'ye ulaşacak.
REKORU HÂLÂ KIRILAMADI
- 1996 yılında Halis Karataş idaresindeki Bold Pilot, 70. Gazi Koşusu'nu 2.26.22'lik dereceyle kazanarak yarış tarihinin en iyi zamanına imza attı. Aradan geçen yıllara rağmen bu derece hâlâ aşılamadı ve Gazi Koşusu rekoru olarak kayıtlardaki yerini koruyor. Son virajdan sonra yaptığı atak ve hafızalara kazınan finali, Bold Pilot'ı Türk atçılığının unutulmaz isimlerinden biri haline getirdi. Bold Pilot ile Halis Karataş'ın dostluğunu ve başarı hikâyesini anlatan bu efsanevi ortaklık, 2018 yapımı "Bizim İçin Şampiyon" filmiyle beyaz perdeye de taşındı.
- Gazi Koşusu'nu en fazla kazanan jokey unvanı, dokuz şampiyonlukla Mümin Çılgın'a ait.
- Son yılların şampiyonlarına bakıldığında, Ahmet Çelik'in Ga- Gazi Koşusu üzerindeki etkisi dikkat çekiyor. 2015 ile 2021 yıl- zi yılları arasında Gazi Koşusu'nu yedi yıl üst üste kazanarak tarihe ları geçti jokey, 2025'te Cutha ile bir kez daha zafere ulaştı.
ŞAPKA KÜLTÜRÜ
Tabii ki şapkasız bir Gazi Koşusu düşünülemez. Şapka takmak, zorunlu olmasa da, özellikle protokol ve davetli tribünlerinde yıllar içinde oluşan şıklık kültürünün bir parçası hâline geldi. İngiltere'nin Royal Ascot yarışlarından özenle, büyük şapkalar ve özenli kombinler, yarış gününün öne çıkan gelenekleri arasında yer alıyor. Tribünde şıklık yarışı da yaşanacak. Uzun yıllar Gazi Koşusu, Cumhurbaşkanlığı Koşusu gibi büyük koşularda tasarladığı şapkalarla dikkat çeken tasarımcı Melisa Erkol, bu yıl yine en çok tercih edilen şapkalara imza atacak.
