21 Ağustos 1986 sabahı, Kamerun'un kuzeyindeki Nyos Gölü çevresinde yaşayan köylüler için sıradan bir gün gibi başladı. Ancak o gece, doğa tarihin en tuhaf ve ölümcül olaylarından birine sahne olacaktı. Hiçbir fiziksel yıkım yaşanmadan, sadece bir gece içinde 1.800 kişi ve binlerce hayvan sessizce can verdi. Peki, bu "görünmez katil" neydi?
Olayın tanıklarından Ephriam Che, o sabah uyandığında çevresindeki ürkütücü sessizliği fark etti. Normalde kuş sesleri ve böcek vızıltılarıyla dolup taşan vadide çıt çıkmıyordu. Che, daha sonra verdiği röportajlarda en çarpıcı detayı şöyle paylaştı: "O gün ölülerin üzerinde tek bir sinek bile yoktu; çünkü sinekler de ölmüştü."
Evlerin kapıları açıktı, yemekler ocaktaydı ancak insanlar oldukları yere yığılıp kalmıştı. Kimisi kapı eşiğinde, kimisi yatağında, kimisi ise günlük işlerini yaparken son nefesini vermişti.
En garibi ise gölün kendisiydi; masmavi sular gitmiş, yerine donuk ve pas rengi bir kırmızılık gelmişti.
BİLİM İNSANLARININ ŞAŞKINLIĞI: VOLKAN MI, KİMYASAL SALDIRI MI?
Başlangıçta kimse ne olduğunu anlayamadı. Cesetlerin üzerinde yara izi yoktu, evler sapasağlam duruyordu ve değerli eşyalar çalınmamıştı. İlk teoriler gizli bir kimyasal silah saldırısı veya gizemli bir virüs üzerine yoğunlaştı. Bölgeye gelen jeologlar, gölün bir volkan kraterinde yer almasından dolayı önce bir volkanik patlamadan şüphelendi.
Ancak ortada ne lav vardı ne de sıcaklık artışı. Suyun sıcaklığı değişmemişti ve kükürt gibi volkanik işaretlere rastlanmamıştı. Bilmecenin çözümü, iki yıl önce benzer ancak daha küçük ölçekli bir felaketin yaşandığı Monoun Gölü'nde gizliydi.
LİMNİK PATLAMA: "GÖLÜN PATLAMASI" NEDİR?
Uzmanlar, Nyos Gölü'nün derinliklerinden numune aldıklarında şoke edici bir gerçekle karşılaştılar: Su, devasa miktarda karbondioksit ($CO_2$) ile doyurulmuştu. Yer altındaki çatlaklardan sızan karbondioksit, gölün tabanındaki yüksek basınç ve düşük sıcaklık sayesinde hapsolmuştu. Nyos Gölü adeta dev bir soda şişesi gibiydi.
21 Ağustos gecesi, muhtemelen küçük bir heyelan veya su sirkülasyonu bu hassas dengeyi bozdu. Bir zincirleme reaksiyon başladı ve yaklaşık 1,6 milyon ton karbondioksit bir anda yüzeye fışkırarak vadiye yayıldı.
Havadan ağır olan bu gaz, oksijeni tamamen süpürerek kilometrelerce alandaki her canlıyı saniyeler içinde boğdu.
SAATLİ BOMBAYI DURDURMAK: NYOS GÖLÜ ARTIK GÜVENLİ Mİ?
Bilim insanları Nyos Gölü'nü bir "saatli bomba" olarak tanımladı. Gazın yeniden birikmesi, gelecekte yeni bir felaket anlamına geliyordu. 2001 yılında başlatılan bir projeyle gölün dibine devasa tahliye boruları yerleştirildi. Bu borular, biriken gazın kontrollü bir şekilde atmosfere salınmasını sağlıyor.
2019 yılı itibarıyla, gaz tahliye süreci başarıyla tamamlandı ve Nyos Gölü resmen "güvenli" ilan edildi. Ancak bu trajik olay, doğanın en sakin görünen köşelerinin bile ne kadar tehlikeli olabileceğini tüm dünyaya kanıtlamış oldu.
