Bilim dünyası, Orta Doğu'dan gelen şaşırtıcı bir haberle çalkalanıyor. İran'ın güneydoğusunda yer alan ve insanlık tarihi boyunca hiçbir patlama kaydı bulunmayan Taftan Volkanı, yaklaşık 700 bin yıllık derin uykusundan uyanma sinyalleri veriyor. Uydu verileri üzerinde yapılan yeni bir çalışma, dağın zirvesinde belirgin bir şişme tespit etti.
10 AYDA 9 SANTİMETRELİK YÜKSELİŞ: TEHLİKE Mİ, RUTİN Mİ?
Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, Taftan Volkanı'nın zirvesi son 10 ay içerisinde yaklaşık 9 santimetre (3,5 inç) yukarı doğru hareket etti. İlk bakışta küçük görünen bu değişim, jeolojik açıdan devasa bir basınç birikiminin işareti olarak kabul ediliyor.
Uzmanlar, Avrupa Uzay Ajansı'na ait Sentinel-1 uydularını ve InSAR (Yapay Açıklıklı Radar İnterferometrisi) yöntemini kullanarak yer hareketlerini santim santim takip etti. Gece-gündüz ve her türlü hava koşulunda görüntü alabilen bu teknoloji, Taftan'ın zirvesindeki bu şişmenin henüz sönümlenmediğini ortaya koydu.
BASINCIN KAYNAĞI MAGMA MI, GAZ MI?
İspanya Ulusal Araştırma Konseyi'nden (IPNA-CSIC) kıdemli yazar Pablo J. González liderliğindeki ekip, bu yükselişin nedenini anlamak için çeşitli modeller üzerinde çalıştı. Analizler, basınç kaynağının yüzeyin sadece 490 ila 630 metre altında olduğunu gösteriyor.
"SÖNMÜŞ VOLKAN" KAVRAMI YANILTICI OLABİLİR
Deniz seviyesinden 3.940 metre yükseklikteki bir stratovolkan olan Taftan, zirvesindeki tüten bacalarla (fumarol) aslında canlı bir sistem olduğunu zaten gösteriyordu.
Ancak 10 bin yıldır ciddi bir kayıt bulunmaması, bölge halkında "sönmüş yanardağ" algısı yaratmıştı. Bilim insanları, bir volkanın binlerce yıl sessiz kalmasının, onun ölü olduğu anlamına gelmediği konusunda uyarıyor.
BÖLGE İÇİN RİSKLER NELER?
Araştırmacılar, kısa vadede devasa lav akıntıları beklenmediğini ancak "freatik patlama" denilen buhar patlamalarının yaşanabileceğini belirtiyor. Sıcak akışkanların aniden buharlaşmasıyla oluşabilecek bu patlamalar ve salınacak kükürtlü gazlar, yaklaşık 50 kilometre mesafedeki Havaş (Khash) şehri ve çevre köyler için risk oluşturabilir.
SONUÇ: BİR UYANDIRMA SERVİSİ
Taftan Volkanı'ndaki bu hareketlilik bir felaket tahmini değil, bir erken uyarı niteliği taşıyor. Uzmanlar, bölgeye acilen GPS istasyonları ve sismometreler yerleştirilmesini, gaz ölçümlerinin düzenli yapılmasını öneriyor.
Gökyüzündeki gözler (uydular) dağı izlemeye devam ederken, yerdeki yetkililerin de tahliye planlarını ve risk haritalarını güncellemesi gerektiği vurgulanıyor.
Kaynak: Earth.com (Eric Ralls) & Geophysical Research Letters
