Türk tarihindeki damgalar ve semboller, bir topluluğun sadece imzasını değil, aynı zamanda mülkiyet haklarını, soy kütüğünü ve binlerce yıllık devlet geleneğini temsil eder. Eski Türklerde bu işaretlere "tamga" (damga) denirdi ve bu kelime kodlanmış grafiksel bilgiler ile kadim bir felsefe içerirdi. Peki bunlar ne anlama geliyordu?
İşte Türk boylarının ve devletlerinin kullandığı semboller, bu sembollerin anlamları ve temsil ettikleri değerler:
1. HUN İMPARATORLUĞU: EJDERHA VE GÜNEŞ
Hunlar, bozkırın gücünü kozmik sembollerle birleştirmiştir.
2. GÖKTÜRK KAĞANLIĞI: KURT (BÖRÜ)
Türk mitolojisinin en köklü sembolüdür.
3. UYGUR KAĞANLIĞI: IŞIK VE AY
Yerleşik hayata geçiş ve Maniheizm etkisiyle semboller değişmeye başlamıştır.
4. OĞUZ BOYLARI VE KAYI BOYU DAMGASI
Anadolu'nun Türkleşmesinde en büyük rolü oynayan Oğuz boylarının her birinin kendine has bir damgası vardı.
5. BÜYÜK SELÇUKLU İMPARATORLUĞU: ÇİFT BAŞLI KARTAL
Selçuklularla özdeşleşen bu sembol, kadim bir Mezopotamya ve Orta Asya figürüdür.
Çift Başlı Kartal: Bir başı Doğu'ya, diğeri Batı'ya bakar. Bu durum, cihan hâkimiyetini (hem Doğu'nun hem Batı'nın hükümdarı olmayı) ve devletin her şeye hâkim gücünü temsil eder.
6. OSMANLI İMPARATORLUĞU: HİLAL VE TUĞRA
Osmanlı'da semboller daha karmaşık ve kurumsal bir yapıya bürünmüştür.
OĞUZ BOYLARININ DAMGALARI VE TEMSİLLERİ
Oğuz boylarının damgaları, Türk dünyasının en geniş ve en iyi belgelenmiş sembol sistemidir. Kâşgarlı Mahmud ve Reşîdüddîn gibi tarihçiler bu boyların damgalarını detaylandırmıştır.
Kayı Boyu: Reşîdüddîn'e göre sembolü "iki ok ve bir yay" figürüne benzer bir işarettir. Gücü ve hükümdarlığı temsil eder.
Kınık Boyu: Selçuklu Devleti'ni kuran bu boyun damgası, ok ucu veya mızrağı andıran bir formdadır. Ordu gücünü simgeler.
Salur (Salğur) Boyu: Bir yay figürünü andıran damgası vardır. Salur boyu, Orta Çağ anıtlarında en yaygın görülen damgalardan biridir.
Bayındır Boyu: Genellikle mülkiyetin ve devletin bereketini temsil eden bir forma sahiptir.
Afşar (Avşar) Boyu: Savaşçı ve hızlı olmayı simgeleyen, keskin hatlı bir damgaya sahiptir.
3. KAZAK BOYLARI VE OĞUZ BAĞLANTILI SEMBOLLER
Kazak boylarının damgaları ile Oğuz boylarının damgaları arasında büyük bir benzerlik ve süreklilik vardır.
4. TÜRK DEVLETLERİNİN SEMBOLİK İŞARETLERİ
Devletleşme süreciyle birlikte damgalar, daha kurumsal sembollere dönüşmüştür:
5. DAMGALARIN TARİHİ COĞRAFYASI
Damgalar sadece kağıt üzerinde değil, Türklerin yaşadığı geniş coğrafyadaki maddi kalıntılarda korunmuştur:
PEKİ TÜRKİYE'NİN İL İL BOY HARİTASINI BİLİYOR MUSUNUZ?
Tarih kitaplarında adı geçen şanlı bir kökene mi sahipsiniz? Anadolu coğrafyasının binlerce yıllık sırrı çözülüyor! Türkler, Selçuklu ve Osmanlı gibi cihana hükmetmiş büyük devletlerin kurucusu olan Oğuz Boyları'ndan türemiştir. "Hangi Türk boyuna mensupsunuz?" ve "Türk boylarının il il dağılımı nasıl şekillenmiştir?" soruları, yapılan kapsamlı bir araştırma ile netlik kazandı. Doğduğunuz şehrin sınırları, aslında atalarınızın hangi Boy'a ait olduğunun en büyük kanıtı olabilir. İşte, kendi soy ağacınızı doğum yerinize göre kontrol etmeniz için dikkat çeken detaylar ve tüm illerin listesi...
GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE ÖN PLANA ÇIKAN TÜRK DEVLETLERİ HANGİLERİ?
BÜYÜK HUN İMPARATORLUĞU - M.Ö. 204 - M.S. 216
Ön Türk boyları olan Hunlar, Orta Asya'da Tanrı Dağları ve çevresinde kabileler halinde yaşamlarını sürdürüyorlardı. Diğer kabilelerle zaman zaman savaşlara da giren Hunlar, güçlü olmak ve varlıklarını sürdürebilmek için Teoman önderliğinde Büyük Hun İmparatorluğunu kurdular.
Türkiye Cumhuriyeti'nde 84.5 milyonluk nüfus 81 il içinde dağılmış durumda. Türkler tarih boyunca farklı tarihlerde büyük bir coğrafyada yerleşti. Türklerin yüzyıllar boyunca dünya tarihine, çeşiti coğrafyalarda damga vurduğu bilinen bir gerçektir.
Peki hangi Türk boyundan geldiğinizi biliyor musunuz? İşte Türk boylarının il il dağılımı:
BATI HUN İMPARATORLUĞU - 48 - 216
Büyük Hun İmparatorluğu M.Ö. 58 yılında Çiçi Yabgu ve Ho-Han-ye kardeşler arasında Doğu ve Batı olmak üzere ikiye bölündü. Batı Hunlarını; Çiçi Yabgu, Doğu Hunlarını Ho-Han-Ye Kağan (Şenyu) yönetti.
AVRUPA HUN İMPARATORLUĞU - 375 - 454
Avrupa'da hükümdarlık süren en önemli Türk devletleri arasında Avrupa Hun İmparatorluğu gelmektedir. Aynı zamanda pek çok önemli savaş ve hükümdara şahitlik etmiş olan bu büyük imparatorluk, Türk tarihi için oldukça önemlidir.
AK HUN İMPARATORLUĞU - 420 - 562
Büyük Hun İmparatorluğu'nun dağılması üzerine, Hunların büyük bir kısmı Volga ırmağı üzerinden Batı'ya doğru göç ederken, bir bölümü de Güneye doğru inmiştir. Güneye inen Hunlar daha sonraları Ak Hun İmparatorluğu'nu kurmuşlardır.
GÖKTÜRK İMPARATORLUĞU - 552 - 743
Hunlar döneminde bozkırlarda göçebe olarak kurulan Göktürkler Hun İmparatorluğunun yıkılmasıyla Asya bozkırlarında yaşayan Aşina (Hun topluluğu) kabilesine dayanır.
AVAR İMPARATORLUĞU - 565 - 803
Avarlar, Orta Avrupa'da, Frank krallığı ile Bizans imparatorluğu arasında, eski Hun, Sabar kalıntıları ve Ogur (Bulgar)'lar gibi Türk kitlelerinin desteği ile kudretli bir devlet kurarak, çeşitli Germen ve özellikle kalabalık îslav kabilelerini hakimiyetleri altına almak suretiyle 250 sene kadar Avrupa siyasetine yön veren bir imparatorluk olmuştur.
HAZAR İMPARATORLUĞU - 651 - 983
Hazarlar tarih sahnesine Sabar Türkleri'nin devamı olarak çıkmışlardır. Günümüzde Hazar denizi adında yaşamaya devam eden Hazar ismi tarihî kaynaklarda, 558 yılında Sabarlar'ın siyasî varlıklarını kaybetmelerinden önceki Sâsânî-Sabar savaşları dolayısıyla geçer.
UYGUR DEVLETİ - 744 - 1335
Uygur Devleti, İslamiyet Öncesi kurulmuş Türk devletlerinden biridir. Yazılı ürünlere geçişle birlikte Türk kültürüne armağan ettiği sanat yapıtları ile tanınan Orta Asya'da kurulmuş büyük bir uygarlıktır.
GAZNELİLER DEVLETİ - 963 - 1183
Gazne devleti, Alp Tekin tarafından 963 senesinde kuruldu. Afganistan'da kurulan devlet, ilk Türk-İslam devletlerinden birisidir.
