Antarktika'nın batısındaki Hudson Dağları'nın karanlık volkanik zirvelerine saçılmış halde bulunan gizemli pembe granit kayalar, bilim dünyasında uzun süredir merak uyandıran bir bilmeceyi çözüme kavuşturdu.
British Antarctic Survey (BAS) liderliğindeki bir araştırma ekibi, bu kayaların izini sürerek Pine Island Buzulu'nun (Pine Island Glacier) derinliklerinde gömülü devasa bir granit oluşumu keşfetti.
Yaklaşık 100 kilometre genişliğinde ve 7 kilometre kalınlığında olan bu yeraltı kütlesi, İngiltere'deki Galler bölgesinin neredeyse yarısı büyüklüğünde bir alanı kaplıyor.
Onlarca yıldır bilim insanları, bu özgün kaya parçalarının dağların yüksek kesimlerine nasıl ulaştığını ve Antarktika buz örtüsünün tarihi hakkında neler anlatabileceğini sorguluyordu. Yapılan son çalışmalarla bu sorular nihayet yanıt buldu.
TARİH ÖNCESİ BİR DEDEKTİFLİK HİKAYESİ: RADYOAKTİF TARİHLEME VE HAVA TARAMALARI
Araştırmacılar, granitin içindeki mikroskobik kristallerde hapsolmuş elementlerin radyoaktif bozunumunu ölçerek kayaların yaşını belirledi.
Sonuçlar şaşırtıcıydı: Kayalar, yaklaşık 175 milyon yıl önce, dinozorların hüküm sürdüğü Jura döneminde oluşmuştu. Ancak bu kayaları oluştukları yerden bugünkü konumlarına taşıyan süreç, ekip havadan yeni veriler toplayana kadar belirsizliğini korudu.
BAS'a ait Twin Otter uçakları ve diğer hava araçlarıyla bölge üzerinde yapılan uçuşlarda, yüksek çözünürlüklü yerçekimi (gravite) ölçümleri gerçekleştirildi. Bu ölçümler, buzulun altında alışılmadık bir sinyal tespit etti.
Elde edilen veriler, buzun derinliklerinde gömülü büyük bir granit kütlesinden beklenecek sinyallerle birebir örtüşüyordu.
BUZUL TARİHİNİ YENİDEN YAZMAK
Yüzeydeki pembe kayalar ile yeraltındaki bu gizli granit kütlesi arasında kurulan bağlantı, jeolojik bir bulmacayı çözmekle kalmadı, aynı zamanda Pine Island Buzulu'nun geçmişteki davranışlarına dair hayati bilgiler sundu. Bulgular, geçmişte çok daha kalın olan bir buz tabakasının, bu kayaları yatağından söküp alarak çevredeki dağların yüksek kesimlerine taşıdığını gösteriyor.
Bu keşif, özellikle Son Buzul Çağı (yaklaşık 20 bin yıl önce) sırasındaki buz kalınlığı ve akış modellerinin yeniden kurgulanmasına olanak tanıyor. Bu veriler, Antarktika'nın süregelen iklim değişikliğine nasıl tepki vereceğini tahmin etmek için kullanılan bilgisayar modellerini iyileştirmek adına kritik bir önem taşıyor.
GELECEK İÇİN KRİTİK İPUÇLARI
Araştırmanın başyazarı ve BAS jeofizikçisi Dr. Tom Jordan, keşfin önemini şu sözlerle vurguladı:
"Yüzeyde görülen pembe granit kayaların bizi buzun altındaki gizli bir devle buluşturması gerçekten olağanüstü. Jeolojik tarihlemeyi yerçekimi araştırmalarıyla birleştirerek sadece bu kayaların kaynağını bulmakla kalmadık, aynı zamanda buz örtüsünün geçmişte nasıl aktığını ve gelecekte nasıl değişebileceğini de ortaya çıkardık."
Pine Island Buzulu, son yıllarda Antarktika'daki en hızlı buz kaybının yaşandığı bölgelerden biri. Buzulun altındaki jeolojik yapı, buzun zemin üzerinde nasıl kaydığını ve erime suyunun nasıl tahliye edildiğini doğrudan etkiliyor.
Çalışmanın ortak yazarlarından ve saha çalışması sırasında kayaları toplayan jeolog Dr. Joanne Johnson ise şunları ekledi:
"Kayalar, gezegenimizin zaman içinde nasıl değiştiğine dair muazzam bir kayıt sunar. Kaynağı belirleyerek, Batı Antarktika Buz Örtüsü'nün gelecekte nasıl değişebileceğine dair ipuçları elde ettik. Bu bilgi, dünya çapındaki kıyı nüfusları için deniz seviyesindeki yükselmenin etkisini belirlemek adına hayati önem taşıyor."
Jeoloji ve jeofiziğin bu başarılı birleşimi, dünyanın gözden uzak köşelerinde saklı süreçlerin modern bilimle nasıl aydınlatılabileceğini bir kez daha kanıtlıyor.
