Zaman kavramını bile ulusal kimliğinin bir parçası haline getiren nadir ülkelerden biri olan Nepal, sıra dışı saat dilimi ve farklı takvim sistemleriyle dünyanın geri kalanından yalnızca coğrafi olarak değil kültürel anlamda da ayrışıyor.
Nepal denildiğinde birçok kişinin aklına Himalayalar veya dağlar geliyor. Ancak, Nepal üzerine yazılan kaynaklar genellikle tek bir noktaya odaklanıyor: Nepal'in zamanı bile "standart" yaşamıyor oluşu.
Örneğin, New York'da saat 20.40 iken Katmandu'da ertesi gün sabah 06.25. Yani dünya uyurken Nepal yeni güne çoktan geçmiş oluyor.
Ancak mesele yalnızca saat farkı değil; ülke, zamanın kendisini bile biraz "kendine göre" ayarlamış durumda.
Yani dünyanın geri kalanıyla aynı anda değil, adeta kendi zaman akışında ilerleyen bir başkent olmasıyla ilgi çekiyor.
Bu farkın nedeni yalnızca teknik bir saat ayarı değil, Nepal'in resmi saat dilimi UTC+5:45. Bu, dünyada çok az örneği olan 45 dakikalık ara farklardan biri.
Ülke, 1986 yılında Hindistan saatinden ayrılarak kendi zaman çizelgesini belirledi ve bunu 15 dakikalık "ulusal fark" ile tescilledi. Bakıldığında küçük görünen bu detay, Nepalliler için büyük bir bağımsızlık sembolü olarak öne çıkıyor.
SAATTEN TAKVİME ALTERNATİF BİR ZAMAN SİSTEMİ
Nepal'de zaman yalnızca saatle ölçülmüyor. Ülkede Gregoryen takvimin yanında, Hindu esaslı Bikram Sambat takvimi de resmi olarak kullanılıyor.
Bu takvime göre yıl şu anda 2083. Yeni yıl çoğunlukla nisan ortasında başlıyor ve ayların uzunluğu sabit değil, hatta bazıları 32 güne kadar çıkabiliyor.
Bunun yanı sıra Newar halkının kendi takvimi de bulunuyor. O sistemde ise yıl 1146. Yani ülkede aynı anda birden fazla "resmi gerçeklik" çalışıyor.
Nepal, uluslararası işlemlerde Gregoryen takvimi kullanıyor olsa da yerel yönetim ve günlük yaşamda geleneksel sistemler güçlü şekilde varlığını sürdürmeye devam ediyor.
Kutmandu'da günlük hayat ise bu zaman sistemini oldukça ironik bir şekilde yansıtıyor. Trafik, pazarlar ve dini törenler arasında zamanın akışı Batı standartlarına göre oldukça esnek görünüyor.
Hatta Nepal Standart Saati için halk arasında yapılan bir şaka mevcut: "Zaten herkes biraz geç kalır, bu yüzden 15 dakika fark koydular."
Katmandu'daki Hanuman Dhoka Saray Kompleksi bir zamanlar güneş ışığı ve su kaplarıyla saat hesaplamasının yapıldığı bir merkezdi.
Bazı havuzlar betonla kapatılmış, bazıları da yosun tutmuş durumda olduğundan bugün bu eski su saatinin yeri tam olarak bilinmiyor.
Zamanı ölçen sistemler değişmiş olsa da Nepal'de asıl mesela hala zamanı nasıl ölçtüğünden çok kimin tanımladığı.
Dünyada dikdörtgen olmayan tek ulusal bayrak da Nepal'e ait. İki üçgenden oluşan bu tasarım, Himalayalar'ı ve hem güneş hem ay sembollerini temsil ediyor.
