İstanbul, tüm dünyada camileriyle tanınıyor. Her yıl milyonlarca turist, bu camileri görmek için şehre geliyor. Buna rağmen Türkiye'de cami karşıtlığı hiç bitmiyor. Taksim, Çamlıca ve Levent camileri yapılırken yaşanan tartışmalar şimdi de Kadıköy Camii için çıktı. "Şehrin görüntüsünü bozuyor, gereksiz büyük" diyenler İstanbul ve halkın ihtiyaçlarına çok uzaklar...
Kadıköy ilçesi, metropol kentin en yoğun, en çok nefes alan semtlerinden biri. Her gün yüz binlerce insanın gelip geçtiği, cuma günleri ise sokaklara taşan bir insan seline ev sahipliği yapan bu merkezde, ibadet ihtiyacının görmezden gelinmesi artık mümkün değil. Küçük mescitlerin yetersiz kaldığı, insanların kaldırımda, dükkân önlerinde namaz kılmak zorunda bırakıldığı bir tabloda, yeni bir cami talebi bir "tercih" değil, açık bir ihtiyaç... İstanbul, tarih boyunca camileriyle kimlik kazanmış bir şehir. Kadıköy'ün bu mirastan mahrum bırakılması, tarihi sürekliliğe ve toplumsal gerçekliğe aykırı. İnsanların en temel ibadet hakkını kullanabilecekleri mekânların artırılma çabası gayet normal...
Bu tartışmayı işinin ehli isimlerle konuştuk.. Meselenin tarihsel arka planını, bugünkü ihtiyacı ve caminin bölgeye katacağı değeri okuyucuları için kaleme aldık. İstanbul'un en yoğun ve en hareketli ilçelerinden Kadıköy'de yeni bir cami yapılması toplumun genelinde sevinç oluştururken, karşıt görüşler de yükseliyor. Kadıköy'e yeni bir cami yapılması fikri, her seferinde ideolojik bir tartışmanın içine çekiliyor. Oysa mesele son derece açık: Ortada somut bir ihtiyaç var. Ve bu ihtiyaç, herhangi bir kesimin dayatmasıyla değil, doğrudan hayatın içinden doğuyor.
Türk siyasetinin önemli isimlerinden TBMM'nin eski başkanı ve Taksim Camii'nin yapımında büyük emeği geçen İsmail Kahraman, tartışmalarla ilgili konuştu. Kahraman, "Cami düşmanlığı çok ayıp" ifadelerini kullandı. Kadıköy'ün resmi nüfusunun yaklaşık 480 bin olduğunu hatırlatan Kahraman, ilçedeki günlük insan hareketliliğine dikkat çekerek, "Kadıköy'ün nüfusu 480 bin civarında. Günlük insan popülasyonu bir milyonu aşıyor" dedi. Mevcut ibadethanelerin yetersiz kaldığını vurgulayan Kahraman, "Küçük mescitlerde insanlar namazını kılmaya çalışıyor. Cuma günleri sokağa taşıyor. Karşı olanlar cemaatin ne kadar çile çektiğini bilmiyor" sözleriyle eleştirisini dile getirdi.
CAMİ KARŞITLIĞI ÇOK AYIP
Türkiye'nin kimliğine de vurgu yapan Kahraman, tartışmaların yerini doğru zemine oturtmak gerektiğini belirterek, "Danimarka'da, Batı'da cami düşmanlığı olsa anlarım. Ama Müslüman memlekette olması çok ayıp" dedi. Yeni cami ihtiyacının açık olduğunu ifade eden Kahraman, "Müslümanların bu camiye ihtiyacı var" sözleriyle bu ihtiyacın altını çizdi. Yapılması planlanan projeye ilişkin ise "Kadıköy'e yapılacak olan cami güzel bir eser olacak" değerlendirmesinde bulundu.
BURASI CAMİLER ŞEHRİ
Kahraman, İstanbul'un geçmişten bugüne camilerle, külliyelerle ve ibadet kültürüyle yoğrulmuş bir şehir olduğuna dikkat çekerek, bu mirasın korunmasının ve geliştirilmesinin önemine işaret etti. Kadıköy gibi yoğun nüfuslu ve hareketli bir ilçede yeni bir cami inşa edilmesinin bu açıdan hem gerekli hem de yerinde bir adım olacağını ifade etti. Yapılması planlanan caminin yalnızca bir ibadet mekânı olmayacağını, aynı zamanda estetik ve mimari açıdan da şehre değer katacak bir eser olacağını vurgulayan Kahraman, bu tür projelerin şehir kimliğini zenginleştirdiğini belirtti. Kahraman, "Camiler, sadece namaz kılınan yerler değil; aynı zamanda insanların bir araya geldiği, sosyalleştiği ve manevi bağlarını güçlendirdiği önemli merkezlerdir" dedi.
TANIDIK CÜMLELER
Kadıköy'de yapılması planlanan camiye karşı çıkan çevrelerin, benzer refleksleri daha önce de sergilediği biliniyor. Taksim Camii ve Büyük Çamlıca Camii projeleri de ilk gündeme geldiğinde aynı itirazlarla karşılaşmış, çeşitli gerekçelerle engellenmek istenmişti. Ancak her iki cami de bugün hem ibadet ihtiyacına cevap veren hem de İstanbul'un siluetine katkı sunan önemli yapılar arasında yer alıyor.
NÜFUSUNA ORANLA CAMİ SAYISI ÇOK AZ
Günlük 1 milyondan fazla kişiye ev sahipliği yapan Kadıköy'de sadece 65 adet cami var. Bunların ekseriyeti ise çok küçük. Özellikle Kadıköy'ün kalbi sayılan rıhtım bölgesinde, büyük bir cami yok. Özellikle cuma günler vatandaşlar ve esnaf dışarda, kaldırımlarda ve akan trafiğe çok yakın noktalarda namaz kılmak zorunda kalıyor. Kadıköy nüfusuna oranla en az cami olan ilçelerden biri.
ŞEHRİN DİNAMİĞİ GÖRMEZDEN GELİNMESİN
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Rektörü Süleyman Kızıltoprak ise İstanbul'un camilerle özdeşleştiğini hatırlatarak "İstanbul gibi tarihsel katmanları derin bir şehirde camiler, yalnızca ibadet edilen yapılar olarak değil, kentsel yaşamın merkezinde yer alan çok işlevli kamusal alanlar olarak değerlendirilmelidir. Osmanlı'dan bugüne uzanan şehir geleneğinde cami; ibadetin yanı sıra sosyal dayanışmanın, kamusal hizmetlerin ve gündelik hayatın örgütlendiği bir merkez işlevi görmüştür. Bugün de bu miras, modern ihtiyaçlarla birleşerek camileri yalnızca dini değil, aynı zamanda toplumsal birer hizmet mekânı haline getirmektedir. Alt katlarında yer alan otoparklar, sosyal alanlar ve temel ihtiyaçlara yönelik birimler, farklı kesimlerin şehir içindeki erişim sorunlarına çözüm üretirken, kamusal mekânın daha kapsayıcı kullanılmasına olanak tanır. Bu çerçevede, Haydarpaşa çevresinde planlanan cami projesine yönelik "ihtiyaç yoktur" yönündeki eleştiriler, şehir dinamiklerinin doğasını göz ardı eden indirgemeci bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir" dedi.
BİR YAŞAM KOMPLEKSİ DE OLACAK
Yapılacak caminin bir yaşam kompleksi olduğuna işaret eden Prof. Dr. Kızıltoprak, "Bu çerçevede Haydarpaşa Camii projesi, klasik bir yapı anlayışının ötesine geçerek çok işlevli bir kamusal alan önerisi sunmaktadır. Otopark imkânları, sosyal ve kültürel donatı alanlarıyla birlikte düşünüldüğünde, yalnızca ibadet ihtiyacına değil; ulaşım, dinlenme ve gündelik yaşamın farklı gereksinimlerine de cevap verecek bir merkez niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle proje, şehir halkının çeşitli ihtiyaçlarını bir arada karşılayan bütüncül bir yaklaşımın ifadesi olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak Haydarpaşa'da planlanan cami, basit bir yapı tartışmasının çok ötesindedir. Bu proje, şehrin gerçek ve somut bir ihtiyacına karşılık gelmektedir. Ancak bu ihtiyacı, İstanbul'un kamusal alan tartışmaları içinde ideolojik bir çekişmenin parçası haline getirmek, meseleyi özünden uzaklaştırır" ifadelerini kullandı.
ORTAK AKIL BÜTÜNCÜL VİZYON
İstanbul'da birçok alanın şehrin ortak mekanları olduğunu kaydeden Kızıltoprak, "İstanbul gibi çok katmanlı ve büyük bir metropolde, bazı alanlar yalnızca yerel değil, tüm şehrin ortak mekânlarıdır. Haydarpaşa da tam olarak böyle bir noktadır. Dolayısıyla burada atılacak her adım, dar bir çevrenin değil, İstanbul'un hatta Türkiye'nin tamamının ihtiyaçları ve beklentileri doğrultusunda ele alınmalıdır. Kentin zengin kimliği, ancak bu geniş perspektifle korunabilir. Tartışmaları dar alanlara sıkıştırmak yerine, ortak akıl ve bütüncül bir şehir vizyonuyla hareket etmek, İstanbul'un geçmişiyle bağını koparmadan geleceğe taşınmasının tek yoludur" şeklinde konuştu.
MİLYONLAR AKIN ETTİ
İstanbul'un simge ibadethaneleri arasında yer alan Büyük Çamlıca Camii ile Taksim Camii, açıldıkları günden bu yana milyonlarca ziyaretçiyi ağırladı. Büyük Çamlıca Camii'nin 2019'daki açılışından sonra 25 milyona kadar ulaşan ziyaretçi sayısına eriştiği, haftalık ortalama 100 bin, yıllık ise yaklaşık 5 milyon ziyaretçi çektiği belirtiliyor. Taksim Camii ise açılışından sonraki ilk iki yılda 7,3 milyonu aşkın yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlarken, aynı anda yaklaşık 4 bin kişilik ibadet kapasitesiyle gün içinde binlerce kişiye hizmet veriyor.
İLÇE İLÇE CAMİ SAYISI
İstanbul yüzyıllardır silüetini süsleyen selatin camileri ve mahalle mescitleriyle yalnızca bir metropol değil, aynı zamanda bir ibadet ve medeniyet şehri olarak öne çıkıyor. Osmanlı'dan bugüne uzanan bu miras, kentin dört bir yanına yayılan binlerce camiyle yaşamaya devam ediyor. Kent genelinde cami sayısı ilçelere göre farklılık gösterirken, nüfus yoğunluğu ve yerleşim yapısı bu dağılımda belirleyici oluyor. İşte ilçelere göre cami sayıları...
Adalar 9
Arnavutköy 111
Ataşehir 67
Avcılar 54
Bağcılar 88
Bahçelievler 68
Bakırköy 30
Başakşehir 96
Bayrampaşa 57
Beşiktaş 40
Beykoz 135
Beylikdüzü 38
Beyoğlu 96
Büyükçekmece 58
Çatalca 58
Çekmeköy 43
Esenler 46
Esenyurt 70
Eyüpsultan 117
Fatih 331
Gaziosmanpaşa 74
Güngören 47
Kadıköy 65
Kağıthane 79
Kartal 77
Küçükçekmece 96
Maltepe 81
Pendik 131
Sancaktepe 61
Sarıyer 103
Silivri 57
Sultanbeyli 112
Sultangazi 63
Şile 100
Şişli 52
Tuzla 62
Ümraniye 141
Üsküdar 179
Zeytinburnu 77
