Dilbilimciler tartışmalara son noktayı koydu! Dünya çapında otorite kabul edilen sözlükler, 2025 yılının kelimelerini listeledi. İşte Oxford, Cambridge, Dictionary, Collins, Merriam-Webster gibi önemli sözlüklerin incelemesiyle yılın kelimesi seçilen kavramlar.
Türk Dil Kurumu tarafından düzenlenen anketle 2025 yılının kelimesi "dijital vicdan" olarak seçilmişti. Dünya genelinde de benzer bir uygulamayla sözlükbilimciler ve dilbilimciler 2025 yılını özetleyen kelimeleri seçti.
Global çapta otorite kabul edilen sözlükler; 2025 yılını özetleyen kelimeleri seçerken şu basamakları izledi:
- Haberler ve sosyal trendler
- Arama ve sorgulama artışları
- Halk oylaması
İşte bu veriler ışığında seçilen yılın kelimeleri;
"Rage bait"
Türkçesi: Öfke tuzağı
Anlamı: Genellikle belirli bir web sayfasına veya sosyal medya hesabına trafiği veya etkileşimi artırmak amacıyla yayınlanan, kasıtlı olarak öfke veya kızgınlık uyandırmak için tasarlanmış, sinir bozucu, kışkırtıcı veya provoke edici çevrimiçi içerik.
Oxford'un dil verilerine göre, 'rage bait' kullanımı 2025'te üç kat arttı. Sosyal medya algoritmaları öfke uyandıran içerikleri ön plana çıkardığı için, içerik üreticiler kasıtlı olarak insanları öfkelendirecek paylaşımlar yapıyor.
"Parasocial"
Türkçesi: Parasosyal
Anlamı: Bir kişinin tanımadığı bir ünlü, kitap, film, dizi karakteri veya yapay zeka arasında kurduğu bağı anlatır.
"Parasocial" kelimesi ilk kez 1956'da Chicago Üniversitesinden Donald Horton ve Richard Wohl tarafından kullanılmış, televizyon izleyicilerinin ekran kişilikleriyle kurduğu tek taraflı ilişkileri tanımlamak için ortaya atılmıştı.
2025'te yeni bir boyut eklendi: ChatGPT gibi yapay zekâ asistanlarıyla kurulan duygusal bağlar. Araştırmalar, insanların yapay zekâ ile kurdukları parasosyal ilişkilerin, gerçek arkadaşlıklara tercih edilebilecek düzeye eriştiğini gösteriyor.
"67"
Anlamı: 67 aramaları, 2025 yazından itibaren ciddi bir artış gösterdi. Diğer iki basamaklı sayıların çoğunda bu dönemde anlamlı bir trend görülmedi; bu da 67'nin özel bir yanı olduğunu gösterdi.
Bu aramanın popüler oluşu viral TikTok videolarına dayanıyor. Alfa ve Z kuşağını etkisi altına alan 67 sayısının bu kullanımının kökeninin bir şarkıdan ilham aldığı düşünülüyor.
Altmış yedi olarak değil 6-7 "six-seven" olarak ifade edilen bu sayı, okullarda ve sosyal medyada genç kuşağın dilinden düşmüyor.
"Vibe coding"
Anlamı: Klasik programlama yöntemlerinden farklı olarak, yazılımcının doğrudan kod yazmak yerine gerçekleştirmek istediği yazılım işlevini yapay zeka aracılığıyla açıkça tanımladığı bir süreci ifade eder.
"Vibe coding", yapay zekâ kullanılarak doğal dilin bilgisayar koduna dönüştürülmesini sağlayan, ortaya çıkan yeni bir yazılım geliştirme yaklaşımı olarak Collins tarafından 2025'in Yılın Kelimesi seçildi. Terim, Tesla'nın eski Yapay Zekâ Direktörü ve OpenAI'ın kurucu mühendislerinden Andrej Karpathy tarafından, yapay zekânın yaratıcı üretimi mümkün kıldığı ve bu süreçte kendisinin "kodun var olduğunu bile unutabildiğini" ifade etmek için popülerleştirildi.
"Slop"
Türkçesi: Aslen 1700'lerde "çamur" veya "sulandırılmış yiyecek" anlamına gelen "slop" kelimesi, zamanla "değersiz, iğrenç şey" anlamını kazandı.
Anlamı: Genellikle yapay zeka yoluyla seri olarak üretilen düşük kaliteli dijital içerik.
2025'te yapay zekâ araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, kalitesiz içerik üretimi patlama yaptı. Instagram, TikTok ve Facebook gibi platformlar, yapay zekâ ile üretilmiş garip videolar ve manipüle edilmiş görsellerle doldu. Bu durum, kullanıcıların gerçek ve kaliteli içeriği bulmakta zorlanmasına neden oldu.
"Dijital vicdan"
Anlamı: Dijital vicdan, Türk Dil Kurumu (TDK) ve Ankara Üniversitesi iş birliğiyle, 300 bin kişinin katılımıyla Türkiye'de 2025 yılının kelimesi olarak belirlendi.
Sosyal medyada bir paylaşım veya beğeniyle vicdanını rahatlatma eğilimini ve gerçek eylemden kaçışı tanımlıyor.
TDK'nin tanımına göre: İnsanlar Gazze, Doğu Türkistan, doğal afetler gibi insanlık dramlarında sosyal medya içeriğini beğenmek ve paylaşmakla vicdanlarını rahatlatıyor. Ancak bu "tıklanabilir vicdan", gerçek hayatta somut çözümler üretmekten uzaklaştırıyor ve sorunları derinleştiriyor.
Diğer Bir Adı Slacktivizm
Dijital vicdan kavramı, "slacktivizm" (tembel aktivizm) ile paralel. Bir konuya sosyal medyada destek vermek kolay görünse de gerçek değişim için somut eylem gerekiyor. Bu kavram, modern toplumun vicdani sorumluluğu nasıl dijitalleştirdiğini sorgulamamızı sağlıyor.
Son 5 yılda büyük sözlüklerin seçtiği kelimeler şu şekilde;
| 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |
| Dictionary.com | pandemi | müttefiklik | kadın | halüsinasyon görmek | utangaç | 6-7 |
| Merriam-Webster | pandemi | aşı | gaslighting | otantik | kutuplaşma | eğim |
| Collins | karantina | NFT | kalıcı kriz | Yapay zeka | Velet | titreşim kodlaması |
| Oxford | hiçbir kelime seçilmedi | aşı | goblin modu | rizz | beyin çürümesi | öfke tuzağı |
| Cambridge | karantina | sabır | Homer | halüsinasyon görmek | tezahür | parasosyal |
