Dışarıdan bakıldığında huzur dolu bağları, muazzam tarihi dokusu ve eşsiz manzaralarıyla tam bir yeryüzü cenneti... Ancak her yıl milyonlarca turistin akın ettiği, üzerinde insanların güvenle yaşadığı bu kusursuz güzelliğin sadece birkaç kilometre altında, tam 500 derecelik fokurdayan bir cehennem yatıyor! Ne devasa bir krater var ne de tüten tek bir duman... İşte detaylar!
Bilim insanlarının sismik cihazlarla tesadüfen ortaya çıkardığı, Yellowstone büyüklüğündeki bu "görünmez" süper yanardağ tehlikesi tüm dünyayı şoke etti. Peki, kimsenin ruhunun bile duymadığı bu saatli bomba nerede saklanıyor?
İTALYA'NIN TOSKANA BÖLGESİ'NDE ŞOKE EDEN MAGMA KEŞFİ
Sır perdesi nihayet sismik röntgenlerle aralandı. İsviçre'deki Cenevre Üniversitesi (UNIGE) liderliğinde, İtalyan yerbilimleri ve volkanoloji enstitülerinden oluşan uluslararası bir uzman ekibi, İtalya'nın ünlü Toskana bölgesinin altında devasa bir magma rezervuarı keşfetti.
Communications Earth & Environment dergisinde nisan ayında yayımlanan çığır açıcı araştırmaya göre, yerin sadece 8 ila 15 kilometre derinliğinde kaynayan tam 5.000 kilometreküplük bir magma ve kısmi eriyik denizi bulunuyor. İşin en ürkütücü yanı ise, yeryüzünde bu devasa yeraltı canavarına işaret eden hiçbir sülfür bulutu, gaz çıkışı veya termal izin bulunmaması.
AVRUPA'NIN KENDİ "YELLOWSTONE"U: NEDEN HİÇ PATLAMADI?
Araştırmanın baş yazarı yerbilimci Matteo Lupi, bölgenin jeotermal olarak aktif olduğunu bildiklerini ancak Amerika'daki meşhur Yellowstone gibi devasa bir süper yanardağ sistemiyle karşılaşmayı asla beklemediklerini belirtiyor. Yerin altını adeta tıbbi bir X-ray cihazı gibi tarayan sismometre ağı sayesinde tespit edilen bu devasa yapı, Yeni Zelanda'daki Taupō veya Kaliforniya'daki Long Valley gibi devasa patlama sistemleriyle aynı hacme sahip.
Ancak bilim dünyasını asıl şaşkına çeviren ve ikiye bölen en büyük gizem şu: Sıcaklığı 500 °C'yi (932 °F) aşan, böylesine akılalmaz büyüklükteki bir magma havuzu bugüne kadar nasıl oldu da hiç patlamadı? Bilim insanları, bu devasa sistemin yeryüzüne çıkacak bir yol bulamamasını "büyük bir muamma" olarak nitelendiriyor.
SAATLİ BİR BOMBA MI YOKSA GELECEĞİN ENERJİ KAYNAĞI MI?
Bu sessiz keşif, ilk etapta potansiyel bir kıyamet senaryosunu akıllara getirse de, uzmanlar durumu aynı zamanda insanlık için devasa bir fırsat olarak görüyor. Lupi ve ekibi, bu devasa yeraltı sisteminin sadece volkanik bir tehlike olmadığını; aynı zamanda jeotermal enerji üretimi için eşsiz, temiz bir kaynak olabileceğini vurguluyor.
Ayrıca, günümüzde elektrikli araç bataryalarının üretiminde hayati bir öneme sahip olan lityum ve nadir toprak elementleri açısından da bu magma havuzu milyarlarca dolarlık bir potansiyel taşıyor.
Sonuç olarak, İtalya'nın en sakin toprakları, yeraltındaki dinamiklerin ne kadar tahmin edilemez ve görkemli olduğunu bizlere bir kez daha kanıtladı. Asla patlamayan bu uyuyan devin sırrı tam olarak çözülemese de, küresel enerji dönüşümü yolculuğunda yepyeni kapılar aralayacağı kesin.
DÜNYANIN EN SICAK NOKTASINI BİLİYOR MUSUNUZ?
İran'ın güneydoğusunda uzanan ve devasa bir tuz çölü olan Lut Çölü, yüzey sıcaklığıyla dünya rekorunu elinde tutuyor.
Afro-Asyatik çöller kuşağının bir parçası olan Lut Çölü, sadece bir kum yığını değil; 480 kilometre uzunluğu ve 320 kilometre genişliğiyle dünyanın en büyük havzalarından biri.
NASA uyduları tarafından yapılan ölçümlerde, çöl yüzeyinde kaydedilen 70.7 °C (159 °F) sıcaklık, burayı "dünyanın yüzey sıcaklığı en yüksek bölgesi" unvanına taşıdı. Bu ekstrem sıcaklık, bölgeyi neredeyse hiçbir canlının barınamadığı bir alan haline getiriyor.
İran coğrafyasının dağlarla çevrili plato yapısı, Lut Çölü'nü dış dünyadan izole ediyor. Haritalarda uzunlamasına birer yama gibi görünen ve 300 kilometre boyunca uzanan kurumuş göl yatakları, bölgenin dramatik geçmişini gözler önüne seriyor.
Tropikal kuşaktaki diğer çöllerin aksine, bu bölgeye düşmesi gereken yağışlar çevredeki yüksek dağlar tarafından engelleniyor.
Lut Çölü'nün kavurucu sıcaklığının altında ise şaşırtıcı bir insan mirası yatıyor. Yöre halkı, yaklaşık 2000 yıl önce hayatta kalabilmek için çöl zeminine yüzlerce su kuyusu kazmış.
Her biri 50 metre derinliğe ulaşan ve bir insanın geçebileceği genişlikte olan bu kuyular, yer altındaki gizli su kaynaklarına ulaşan dar tünellerle birbirine bağlanıyor.
Hem doğanın en sert yüzünü hem de insanın hayatta kalma azmini temsil eden Lut Çölü, bugün bilim insanları ve macera tutkunları için dünyanın en dikkat çekici noktalarından biri olmayı sürdürüyor.
PEKİ DÜNYANIN EN SOĞUK ŞEHRİNİ BİLİYOR MUSUNUZ?
Soğuğun sınırlarını zorladığı bir yer hayal edin… Kış aylarında sokakların "buzdan sis"le kaplandığı, nefes almanın bile zorlaştığı bu şehirde termometreler eksi 80 derecenin altını gördü. Meteorologlara göre kaydedilen bu sıcaklık, son 20 yılı aşkın sürede ölçülen en düşük değerlerden biri. İşte dünyanın en soğuk şehri ve bu ekstrem soğukların yaşandığı yer…
Bu rekor sıcaklık, şehrin daha önce kaydedilen eksi 58 derecelik ölçümünden yalnızca iki gün sonra gerçekleşti. Rusya'nın Doğu Sibirya bölgesinde yer alan Saha Cumhuriyeti'nin (Yakutistan) başkenti Yakutsk, dünyanın en soğuk yerlerinden biri olarak biliniyor. Ülkenin birçok bölgesinde rekor düzeyde düşük sıcak
Ocak ayı, kentin yıl boyunca en soğuk dönemi olarak öne çıkarken, dondurucu şartlara alışkın olan bölge halkı bile bu süreçte ısınmak için ekstra önlemler almak zorunda kalıyor.
Yakutsk'ta kış ayları, Rusya standartlarına göre bile son derece sert geçebiliyor. Uzmanlara göre bu aşırı soğuklar ciddi fiziksel riskler barındırıyor; açıkta kalan cilt kısa sürede uyuşabiliyor ve donma tehlikesi ortaya çıkabiliyor.
İki eşarp, kalın katmanlı eldivenler, şapka ve başlık takan bir bölge sakini, soğukla baş etmenin tek yolunun uyum sağlamak olduğunu söyledi. "Soğukla savaşamazsınız. Ya ona göre giyinir ve uyum sağlarsınız ya da acı çekersiniz" ifadelerini kullandı.
Yerel bir pazarda donmuş balık satan bir başka bölge sakini ise soğuktan korunmanın temel kuralının katmanlı giyinmek olduğunu belirtti. "Önemli olan sıkı ve kat kat giyinmek. Lahana gibi üst üste katmanlar olmalı" sözleriyle durumu özetledi.
Şehir, kış aylarında "buz sisi" olarak adlandırılan yoğun bir tabakayla kaplanıyor. Yakutsk'taki Kuzeydoğu Federal Üniversitesi'ne göre bu doğa olayı, havanın evlerden, insanlardan ve araçlardan çıkan sıcak havanın yükselmesine izin vermeyecek kadar soğuk olduğu zamanlarda oluşuyor.
Üniversite, yeni gelen öğrenciler için hazırladığı bilgilendirme yazısında, "Sıcaklığın eksi 40 derecenin altına düştüğü kış aylarında sokakta yürümek iyi bir fikir değildir" uyarısında bulunuyor.
2018 yılında hava koşulları öylesine sertti ki bazı şehir sakinleri kirpiklerinin bile donduğunu dile getirdi.
