Bugün yanından geçtiğimiz ya da kullandığımız pek çok eşya, aslında bambaşka amaçlarla doğdu. 1888'de insanların geçmeye korktuğu o meşhur döner kapılardan mahkumları cezalandırmak için kullanılan koşu bantlarına kadar; işte duyunca çok şaşıracağınız, dünyayı değiştiren 6 icadın trajikomik hikayesi...
1888 yılında icat edilen döner kapılar, dönemin insanları için tam bir bilmeceydi. İnsanlar kapının içinde mahsur kalıyor, girmeye korkuyordu. İşte, devrim niteliğindeki bu icadın yanına asılan o garip tabelaların hikayesi ve arkasında şaşırtıcı hikayeler yatan icatlar.
Bugün alışveriş merkezlerinden otellere kadar her yerde karşımıza çıkan döner kapılar, ilk icat edildiklerinde tam bir "mühendislik bilmecesi" olarak görülüyordu.
Philadelphia'da Theophilus Van Kannel tarafından patentlenen bu mekanizma, halk arasında o kadar büyük bir şaşkınlık yarattı ki; işletmeciler kapıların önünde biriken kalabalığı dağıtmak için çareyi "Nasıl Geçilir?" talimatları asmakta buldu.
Peki, hava akımını kesmek için tasarlanan bu dahi icat neden o dönem bir fobiye dönüştü? İşte döner kapıların "kullanım kılavuzlu" döneminden bugüne uzanan hikayesi...
Neden Tabelaya İhtiyaç Duyuldu?
Bugün hayatımızın en sıradan parçalarından biri olan döner kapılar, ilk kez Philadelphia'da Theophilus Van Kannel tarafından tanıtıldığında sokaktaki vatandaş için "uzay teknolojisi" kadar yabancıydı.
Kapının mekanizması o dönem o kadar alışılmadık bulunmuştu ki, insanlar kapı kanatları arasında sıkışmaktan korkuyor ya da kapıyı nasıl iteceklerini bilemiyorlardı.
Kapıların önünde oluşan uzun kuyruklar ve şaşkın bakışlar üzerine işletme sahipleri, kapı camlarına ve yan duvarlara büyük harflerle "Nasıl Geçilir?" yazan talimatnameler asmak zorunda kaldı.
Bazı yerlerde kapının başında durup insanlara yol gösteren "kapı rehberleri" bile görevlendirildi!
Van Kannel'ın bu kapıyı icat etmesinin tek sebebi mühendislik merakı değildi.
Bir rivayete göre; Van Kannel, beyefendilerin kadınlara kapı açma zorunluluğu gibi toplumsal ritüellerden hoşlanmıyordu.
Sosyal Fobisi Sayesinde Mucit Oldu!
Sosyal fobileri olduğu bilinen Kannel, toplumsal etkileşimden olabildiğince kaçınmayı tercih ediyordu.
Döner kapı sayesinde herkes kendi kapısını kendi itecek ve bu sosyal yükümlülük ortadan kalkacaktı.
Bunları Biliyor muydunuz?
• Asansörden Önce Geldi: İlk döner kapı patenti, ilk modern elektrikli asansörlerden bile daha eskidir.
• Hava Akımı Engelleyici: Gökdelenlerin girişindeki o devasa hava basıncını (stack effect) dizginleyebilen tek mekanizma döner kapılardır; normal bir kapı o basınçta ya açılmaz ya da çarpıp birini yaralar.
Ancak, döner kapılar bazı tehlikeleri de beraberinde getirmiştir.
Her icat gibi bu yeniliğe de adapte olma sürecinde ciddi sıkıntılar yaşandı.
1942'de Boston'daki bir gece kulübünde çıkan yangında yaklaşık 500 kişinin ölmesi, döner kapıların acil durumlarda tehlikeli olabileceğini ortaya koydu.
Bu nedenle, birçok döner kapının yanına geleneksel menteşeli kapılar yerleştirilmiştir
Döner kapının mucidi Van Kannel'ın "kapı tutma centilmenliğinden kaçma" isteği size ilginç geldiyse, bu 5 icadın doğuş hikayesi sizi çok daha fazla şaşırtacak:
Bugün iş dünyasının vazgeçilmesi olan kravat, aslında Hırvat askerlerin boyunlarına bağladığı bez parçalarıydı.
17. yüzyılda Fransa Kralı XIII. Louis, kendisine yardıma gelen Hırvat askerlerin boyunlarındaki bu düğümlü kumaşları çok beğendi.
Ancak asıl hikaye farklı: Bu kumaşlar, savaşa giden askerlerin eşleri tarafından "sadakat ve sevgi" göstergesi olarak bağlanıyordu.
Fransızlar bunu bir moda ikonuna dönüştürdü ve adı "Hırvat" kelimesinden türeyerek "Cravat" oldu.
Topuklu ayakkabıların zarafet simgesi olmadan önceki geçmişi oldukça serttir. İlk olarak Pers süvarileri tarafından, üzengiye daha iyi tutunmak için kullanıldı.
Daha sonra Orta Çağ Avrupası'nda kasaplar, yerdeki kanlara basmamak için topuklu ayakkabı giyiyordu. 17. yüzyılda ise Fransız aristokrasisinde "boyu uzun ve üstün" görünmek isteyen erkeklerin vazgeçilmeziydi.
Bugün spor salonlarında ter döktüğümüz koşu bandı, 1818 yılında İngiltere'de mahkumları cezalandırmak ve onları disipline etmek için icat edildi.
Mahkumlar, dev bir silindirin üzerindeki basamaklarda saatlerce yürüyerek tahıl öğütür veya su pompalarlardı.
Bu o kadar ağır bir cezaydı ki, 19. yüzyılın sonunda "zalimce" olduğu gerekçesiyle yasaklanmıştı.
