Hematolojik yani kan kanserlerinin tedavisinde devrim niteliğinde gelişmeler yaşanıyor. Bu çağ, tam bir immünoterapi çağı. Kemoterapiler bile tarih olabilir. Hafta sonu Türk Hematoloji Derneği'nin '18. Kemik İliği Transplantasyonu ve Hücresel Tedaviler (18. KİTHT) Kongresi'ndeydim.
Kemik iliği nakli ve hücresel tedaviler alanında ülkemizin en önemli bilimsel organizasyonlarından biri olan kongrede sizler için devrim niteliğindeki hücresel tedavi CAR-T'yi araştırdım. İşte, artık ülkemizde de Ankara Etlik Şehir Hastanesi'nde üretilen tedavinin ayrıntıları…
KANSERİ VÜCUDUN KENDİSİ YOK EDİYOR
Kanser tedavisi artık yalnızca tümörü hedeflemiyor; aynı zamanda tümör hücresini gözden kaçırabilen bağışıklık sistemini yeniden programlayarak, hastalıkla mücadeleyi güçlendiriyor. Tam da bu noktada devreye CAR-T hücresel gen tedavileri giriyor.
HÜCRETEMELLİ GEN TEDAVİSİ
Türk Hematoloji Derneği ve Kongre Başkanı Prof. Dr. Özgür Mehtap, şunları söyledi: "Tümörü kemoterapi ile öldürmeyi değil, gözümüzden kaçanları bile kişinin T hücresini geliştirip, eğitip 'Bak bu tümör hücresi, bunu öldür' dediğimiz tedaviler dönemindeyiz.
Bu gelişmeler devrim niteliğinde. CAR-T hücre tedavisi (Chimeric Antigen Receptor T-cell Therapy); bağışıklık sisteminizin kendi hücrelerini, kanseri tanıyıp, yok etmeleri için eğiten, kişiye özel bir immünoterapi türü.
Özellikle diğer tedavilerin işe yaramadığı zor tedavi edilen bazı kan kanserlerinde güçlü bir seçenek. CAR-T hücre tedavisi, bir kişinin T hücrelerinin (bir tür beyaz kan hücresi) genlerini değiştirerek, kanser hücrelerine saldırmalarını sağlayan hücre temelli bir gen tedavisidir."
HEDEFE YÖNELİK CART-T HÜCRESİ
"Bu tedavide T hücreleri hastanın kanından alınır ve laboratuvarda genetik olarak değiştirilerek yüzeylerine 'kimerik antijen reseptörü' (CAR) eklenir. Bu sayede belirli kanser antijenlerine bağlanabilirler.
Daha sonra bu hücreler hastaya geri verilir" diyen Prof. Dr. Mehtap, sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu ilişki, CAR-T hücrelerinin kanseri hedef alacak şekilde nasıl tasarlandığını açıklar. Her kanser türü farklı antijenlere sahip olduğu için, her CAR belirli bir hedefe göre tasarlanır.
CAR-T hücre tedavisi, diğer immünoterapilerden farklı bir süreç içerir. Bunlar; T hücrelerinin kandan toplanması, laboratuvarda değiştirilip, çoğaltılması için birkaç hafta beklenmesi, CAR-T hücrelerinin verilmesi ve yakın takip (bazen 1–2 hafta hastanede kalış) olarak sıralanabilir."
ETLİK ŞEHİR HASTANESİ'NDE BİR İLK
CAR-T tedavisinde en önemli sorununun yüksek maliyet ve teknolojiye ulaşım olduğunu da belirten Prof. Dr. Mehtap, "Ülkemizde son 1 yıl içinde Sağlık Bakanlığı bu tedaviye ulaşım için önemli adımlar attı. Mart ayı itibarı ile CAR-T üretebilecek seviyeye gelindi.
Ankara Etlik Şehir Hastanesi'nde laboratuvar oluşturuldu. Laboratuvar yüzde 90 kapasite ile çalışıyor. Şimdiye kadar 10 hastaya uygulandı. Akademik bilimsel çalışma yapan 2 şehir hastanesi daha var. Önümüzdeki yıllar içerisinde bu tedavi giderek, yaygınlaşacak" dedi.
ECZANE RAFLARINDA İLAÇ GİBİ SATILABİLECEK
TÜRK Hematoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. İnci Alacacıoğlu da bu alandaki en devrimsel gelişmelerden biri ise CAR-T hücrelerinin laboratuvar ortamında üretilmesi yerine doğrudan vücut içinde oluşturulmasını hedefleyen 'in-vivo CAR-T' yaklaşımlar olduğunu belirterek şöyle dedi:
"Henüz klinik uygulamaya geçmemiş olsa da veriler umut verici. Bu yöntemin başarıyla uygulanması halinde CAR-T tedavilerinin erişimi ve kullanım alanı kökten değişebilir. Gelecekte ayrıca, hazır olarak üretilebilen ve tüm hastalarda kullanılabilecek allojenik CAR-T hücreleri ilaç şeklinde eczane raflarından alınabilir hale gelecek."
BAŞARI ORANI YÜZDE 95
PROF. Dr. Alacacıoğlu CAR-T hücre tedavilerinin hangi hastalıklarda daha etkin kullanıldığını şöyle açıkladı:
"Bu tedavi ile hematolojide tedavisi güç olan; nüks akut lenfoblastik lösemi (ALL), nüks/dirençli büyük B hücreli lenfoma (DBBHL) ve nüks/ dirençli multiple myeloma (MM) gibi hastalıklarda önemli başarılar elde edildi.
Özellikle nüks ALL'de, yanıt veren hastalarda yüzde 95'in üzerinde başarı sağlanmıştır. Yapılan bir çalışmada standart tedavi ile yüzde 32 olan tam yanıt oranlarının, CAR-T tedavisi ile yüzde 65'e kadar çıktığı görüldü. Multiple myelomada ise çoklu tedavi sonrası nüks etmiş hastalarda BCMA hedefli CAR-T tedavileri ile yanıt sürelerinde belirgin uzama sağlanmıştır."
