Bir ya da iki kat merdiven çıktıktan sonra nefes nefese kalmak pek çok kişinin aşina olduğu bir durum. Üstelik bu sadece ileri yaştakilerde ya da kondisyonu düşük bireylerde değil; farklı yaş ve fiziksel yeterlilik düzeylerindeki kişilerde de görülebiliyor. Peki merdiven çıkarken çabuk yorulmak her zaman normal mi, yoksa altında ciddi bir sağlık sorunu mu yatıyor?
Uzmanlar, bu durumun çoğu zaman vücudun doğal bir tepkisi olduğunu ancak bazı koşullarda mutlaka dikkate alınması gerektiğini söylüyor.
"MERDİVEN ÇIKMAK VÜCUT İÇİN DAHA FAZLA EFOR GEREKTİRİR"
Dr. Katherine Pohlgeers'e göre merdiven çıkarken yaşanan nefes darlığı çoğu zaman fizyolojik olarak normal kabul ediliyor. Pohlgeers, "Merdiven çıkarken vücut düz bir zeminde yürümeye kıyasla çok daha fazla çalışmak zorunda kalır. Bu da oksijen ihtiyacının ve solunum hızının artmasına yol açar" diyor.
Merdiven çıkarken aslında vücudun kendi ağırlığını yukarı doğru taşıdığını belirten uzmanlar, bu hareketin squat gibi güç gerektiren egzersizlere benzediğini ifade ediyor. Bu nedenle kısa süreli nefes nefese kalmak çoğu zaman endişe verici bir durum olarak görülmüyor.
Performans uzmanı Karl Erickson da, "Eğer bir-iki dakika içinde rahatça nefesinizi toparlayabiliyorsanız, bu genellikle normal kabul edilir" değerlendirmesinde bulunuyor.
NEFES DARLIĞININ ŞİDDETİ KİŞİYE GÖRE DEĞİŞEBİLİR
Uzmanlara göre merdiven çıkarken hissedilen nefes darlığının derecesi kişiden kişiye değişiyor. Hızlı çıkmak, ağır bir çanta taşımak ya da koşarak merdiven çıkmak, nefes darlığını daha belirgin hale getirebiliyor. Bazı kişiler bu durumu çok az hissederken, bazıları daha yoğun şekilde yaşayabiliyor.
Dr. Pohlgeers, "Elit sporcularda bu durumu neredeyse hiç görmeyiz. Ancak özellikle hareketsiz yaşam tarzının yaygın olduğu toplumlarda, orta yaş grubundaki bireylerde bir kat merdiven çıkınca bile nefes nefese kalmak oldukça yaygın" diyor.
NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURMAK GEREKİR?
Uzmanların özellikle altını çizdiği nokta, nefes darlığının yeni ortaya çıkması ya da giderek artması. Daha önce yaşanmayan ya da kısa sürede geçen bir durumun zamanla uzaması, mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmesi gereken bir işaret olarak görülüyor.
Pohlgeers, "İnsanların her nefes darlığında paniğe kapılmasına gerek yok, ancak bunu tamamen 'kondisyonsuzluktan' diyerek geçiştirmek de doğru değil" diyerek uyarıyor. Egzersiz kapasitesinde belirgin bir düşüş yaşanıyorsa, altta yatan sağlık sorunlarının mutlaka araştırılması gerektiğini vurguluyor.
Kalp yetmezliği, obezite, kronik akciğer hastalıkları, sigara kullanımı, KOAH ve kansızlık gibi durumların merdiven çıkarken hissedilen nefes darlığını artırabileceği belirtiliyor.
İYİLEŞME SÜRESİ ÖNEMLİ BİR GÖSTERGE
Uzmanlara göre nefesin ne kadar sürede normale döndüğü de önemli bir kriter. Erickson, "Merdiven çıktıktan sonra solunumun bir-iki dakika hızlanması normaldir. Ancak bu durum üç dakikadan uzun sürüyorsa veya uzun süre geçmiyorsa, bu daha dikkatle ele alınmalıdır" diyor.
Nefes darlığına göğüs ağrısı, baş ağrısı ya da görme değişikliklerinin eşlik etmesi durumunda ise gecikmeden doktora başvurulması öneriliyor.
MERDİVEN ÇIKARKEN ÇABUK YORULMAMAK MÜMKÜN MÜ?
Uzmanlara göre merdiven çıkarken çabuk yorulmamak için yapılabilecek en temel şey, bu hareketi düzenli olarak yapmak. Altta yatan ciddi bir hastalık yoksa, merdiven çıkma pratiği zamanla vücudun bu efora uyum sağlamasına yardımcı oluyor.
Erickson, "Vücut kendisine yüklenen taleplere uyum sağlar. Merdiven çıkmayı ne kadar çok yaparsanız, o kadar verimli hale gelirsiniz" diyor. Bu süreçte merdiven çıkarken kullanılan kasların güçlendiğini ve dayanıklılığın arttığını belirtiyor.
Uzmanlar ayrıca squat ve lunge gibi güç egzersizlerinin bacak kaslarını kuvvetlendirerek merdiven çıkmayı kolaylaştırdığını, kardiyovasküler kondisyonun artırılmasının da yorgunluğu azalttığını ifade ediyor.
Ancak bu sürecin kademeli ilerlemesi gerektiği vurgulanıyor. Pohlgeers, "Bir anda defalarca merdiven çıkmaya çalışmak yerine, yavaş ve sürdürülebilir bir şekilde hareket etmek çok daha sağlıklı" diyerek, yürüyüş, bahçe işleri ya da günlük hareket miktarını artırmanın da faydalı olabileceğini söylüyor.
Uzmanlara göre düzenli hareket ve artan kondisyonla birlikte merdiven çıkarken yaşanan nefes darlığı zamanla azalıyor ve kişi kısa sürede birden fazla katı rahatlıkla çıkabilir hale geliyor.
