İngiltere'de yaşanan trajik bir olay, kış aylarında her ebeveynin korkulu rüyası olan RSV virüsü ve evlerde sıkça kullanılan "buhar makineleri" (nebulizatörler) hakkındaki gerçekleri acı bir şekilde yüzümüze çarptı. 18 aylık Connie'nin ölümüyle sonuçlanan ihmaller zinciri ve uzmanların "sessiz tehlike" uyarısı, tüm anne babalar için hayati önem taşıyor.
Kış mevsimiyle birlikte çocuk acil servisleri dolup taşarken, İngiltere'den gelen bir haber ebeveynlerin yüreğini ağzına getirdi. 18 aylık Connie, basit bir öksürük ve burun akıntısı şikayetiyle başlayan sürecin sonunda hayatını kaybetti.
Doktorlar tarafından "oksijen seviyesi normal" denilerek evine gönderilen, ancak annesinin "bir şeyler ters gidiyor" ısrarına rağmen yeterli müdahalenin yapılmadığı iddia edilen küçük çocuğun ölüm nedeni ise şoke ediciydi: Yaygın bir virüs olan RSV ve tedavi sürecinde oluştuğu düşünülen mukus tıkacı.
Uzmanlar, Connie'nin ölümüne yol açan kalp krizinin, hastanede uygulanan nebulizatör (buhar) tedavisi sırasında oluşan ani mukus tıkanıklığından kaynaklanmış olabileceğini belirtti. Peki, hemen hemen her evde bulunan bu cihazlar ne zaman hayat kurtarıcı, ne zaman ölümcül bir risk taşıyor? Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Gülengül Altun, konuyla ilgili çarpıcı uyarılarda bulundu.
RSV: BASİT BİR NEZLE DEĞİL, HÜCRE YIKIMI
Connie'nin yaşadığı süreç, pek çok ailenin aşina olduğu RSV (Respiratuar Sinsityal Virüs) teşhisiyle başladı. Ancak Dr. Gülengül Altun, bu virüsün özellikle 2 yaş altındaki çocuklar için hafife alınmaması gerektiğini vurguluyor.
Dr. Altun, RSV'nin vücuttaki yıkıcı etkisini şöyle özetliyor: "RSV, solunum yolu epiteline yerleşip hızla çoğalan bir virüstür. Önce buruna yerleşip hafif nezle semptomları yapsa da, hızla akciğere inerek bronşiyollerde çoğalır. Burada hücre ölümüne (nekroz) ve ciddi mukus artışına neden olur. Artan salgılar, mukus tıkaçları oluşturarak solunumu bozar.
Özellikle 2 yaş altındaki bebeklerde, doğumsal kalp hastalığı olanlarda veya bağışıklığı düşük çocuklarda sonuçlar maalesef ölümcül olabilmektedir."
EVDEKİ "SESSİZ TEHLİKE": NEBULİZATÖR HATALARI
Haberdeki en dikkat çekici detay, küçük çocuğun nebulizatör kullanımı sonrası fenalaşmasıydı. Türkiye'de de ebeveynlerin sıkça başvurduğu bu yöntem, yanlış uygulandığında faydadan çok zarar getirebiliyor.
Dr. Gülengül Altun, bilinçsiz buhar kullanımının "bronkospazm" adı verilen solunum yolu daralmasına ve tıkanıklığa yol açabileceği konusunda uyarıyor.
"Yoğun balgamı olan bebeğe evde nebulizatör verilmez" diyen Dr. Altun, doğru bilinen yanlışları şöyle sıraladı: "Nebulizatör kullanılırken çocuk mutlaka oturur pozisyonda olmalı ve uygun maske seçilmelidir. İlaçlar asla normal su ile değil, serum fizyolojik ile karıştırılmalıdır."
"En kritik nokta ise süredir; 5-10 dakikadan fazla verilen buhar, solunum yollarında refleks olarak daralmaya (bronkospazm) yol açar. Yoğun nazal sekresyonu ve balgamı olan bebeklere evde nebulizatör ile ilaç vermek uygun değildir; çünkü bu durum var olan solunum güçlüğünü daha tehlikeli bir hale getirebilir."
SOĞUK BUHAR MI, SICAK BUHAR MI?
Connie vakasında olduğu gibi, yanlış nemlendirme yöntemleri durumu kötüleştirebiliyor. Dr. Altun, hastalığın yerine göre tercihin değişmesi gerektiğini belirtiyor: "KRUP gibi üst solunum yollarında ödemle giden rahatsızlıklarda soğuk buhar etkilidir. Alt solunum yolu enfeksiyonlarında ise havanın nemlendirilmesi balgamın atılmasını kolaylaştırır. Ancak her iki durumda da uzun süre buhar vermek tehlikelidir."
"LARİNGOMALAZİ" (YUMUŞAK GIRTLAK) OLAN ÇOCUKLARA DİKKAT!
Hayatını kaybeden Connie'nin "Laringomalazi" (yumuşak gırtlak dokusu) rahatsızlığı olduğu biliniyordu. Dr. Altun, bu yapısal soruna sahip bebeklerin RSV karşısında çok daha savunmasız olduğunu belirtiyor: "Laringomalazi, bebeklerin gırtlak kıkırdaklarının doğumdan itibaren gevşek olması durumudur. Bu bebekler nefes alırken gırtlak bölgesinde çökme yaşar ve gürültülü nefes alırlar. Bu bebeklerde RSV gibi bronşları etkileyen enfeksiyonlar çok daha ağır geçer. Bu hastaların evde değil, mutlaka yatırılarak tedavi edilmesi gerekir."
Mukus Tıkacı Nasıl Anlaşılır? Kırmızı Çizgiler Neler?
Haberdeki acılı anne, "Oksijen seviyesi iyi dendi ama çocuğum morarıyordu" diyerek isyan etmişti. Dr. Altun, tıbbi cihazlar normal gösterse bile ebeveynlerin dikkat etmesi gereken "kötüleşme sinyallerini" şöyle açıklıyor:
"İşlerin kötüleştiğini anlamak için çocuğun genel durumuna bakılmalı. Bebek huzursuzsa, emmeyi reddediyorsa, ağlaması zayıfsa, nefes alırken göğüs kafesinde çökme oluyorsa ve dudak çevresinde morarma görülüyorsa durum acildir. Ayrıca 'Letarji' dediğimiz uykuya meyil artıyorsa, bu solunum yetmezliğinin ve hatta solunum durmasının habercisi olabilir."
UZMANDAN AİLELERE KRİTİK ÇAĞRI
İngiltere'deki olayda annenin içgüdülerinin haklı çıkması, tıp dünyasında da yankı uyandırdı.
Dr. Gülengül Altun, RSV kaynaklı "sessiz tehlike" olan mukus tıkaçlarının, akciğerde sönmüş (atelektazi) ölü alanlar oluşturarak solunumu aniden kesebileceğini hatırlatıyor.
Uzmanlar, çocuğunuzda açıklanamayan bir halsizlik, beslenme reddi ve solunum değişikliği gördüğünüzde, test sonuçları ne olursa olsun doktorunuzla iletişime geçmenizi ve takipte ısrarcı olmanızı öneriyor.
