İnsana özgü olduğu sanılan o özellik yerle bir oldu! Bilim insanları dev akvaryumdaki beyaz balinaların önüne bir ayna koyduğunda karşılaşacakları manzaraya hiç hazır değildi. İşte zekalarıyla tüm dünyayı şaşkına çeviren o balinaların inanılmaz sırrı...
Bugün hiç aynaya bakıp saçınızı düzelttiniz mi veya yüzünüzdeki ufak bir lekeyi sildiniz mi? Eğer öyleyse, tebrikler! Bir zamanlar sadece insanlara özgü olduğu düşünülen, öz-farkındalığın ve yüksek zekanın en büyük göstergelerinden biri olan ayna testini geçtiniz. Ancak görünüşe göre bu konuda sandığımız kadar "özel" ve tek değiliz.
1970'lerden bu yana yürütülen araştırmalar, bu yeteneğe sahip tek canlının biz olmadığımızı kanıtlamıştı. Fakat bugüne kadar hiçbir beyaz balinanın (Beluga) ayna testini geçtiği, kendi yansımasını tanıyıp buna göre hareket ettiği gözlemlenememişti. Ta ki New York'ta gerçekleştirilen ve sonuçları PLOS One dergisinde yayımlanan o çığır açıcı deneye kadar.
AYNANIN KARŞISINDA ŞAŞIRTICI HAREKETLER
New York Akvaryumu'nda yaşayan Kathy, Marina, Natasha ve Maris adındaki dört beyaz balina, Hunter College'dan bir araştırma ekibinin odak noktası oldu. İletişim becerileri, karmaşık sosyal yapıları ve "konuşkan" doğalarıyla bilinen bu muazzam deniz memelilerinin ayna testini geçip geçemeyeceği büyük bir merak konusuydu.
Bilim insanları, akvaryuma iki yönlü dev bir pleksiglas ayna yerleştirdiler. Hunter College Cetacean Biliş Laboratuvarı'ndan çalışmanın yazarı Alex Mildener, karşılaştıkları manzarayı şöyle özetliyor:
"Beyaz balinalar, aynayı normal şartlarda göremeyecekleri vücut kısımlarını veya kendi aktivitelerini izlemek için bir 'araç' olarak kullandılar. Örneğin, balinaların vücutlarının farklı kısımlarını görmek ve hareketlerini izlemek için aynanın önünde kendi etraflarında dönüşler (namlu tonosu) yaptıklarını hayretle izledik."
NATASHA'NIN ZEKASI SINIR TANIMIYOR
Yunuslarda da rastlanan bu "kendi kendine yönlendirilen" davranış, aynada kendini tanımanın en güçlü kanıtlarından biri kabul ediliyor. İşleri bir adım daha ileri götüren araştırmacılar, balinalardan Natasha'ya özel bir işaret testi uyguladılar. Sağ gözü ile kulağı arasına geçici bir görsel işaret (leke) konulan Natasha'nın tepkisi kelimenin tam anlamıyla şaşırtıcıydı.
Çalışmanın yazarlarından deniz memelileri uzmanı Dr. Diana Reiss, bu özel anları şu şekilde detaylandırıyor:
BİLİM DÜNYASI İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Araştırma bulguları, beyaz balinaların harika bir binoküler (çift gözle) görüşe sahip olduğunu ve karşılarındaki yansımayı derinlemesine analiz edebildiklerini kanıtlıyor. Dr. Reiss'e göre bu yüksek bilinç düzeyi, aynanın kendini görmek için bir araç olarak kullanılabileceği anlayışını net bir şekilde barındırıyor.
Bu çarpıcı keşif, sadece hayvanların zekasına dair bildiklerimizi yeniden şekillendirmekle kalmıyor; aynı zamanda deniz memelilerini ve onların yaşam alanlarını korumak için çok daha güçlü politikalar geliştirmemiz gerektiğini hatırlatıyor.
Özellikle 1972 tarihli ABD Deniz Memelilerini Koruma Yasası gibi kilit öneme sahip çevre politikalarının zayıflatılma tehdidi altında olduğu günümüzde, bu tarz kanıtlar hayati bir önem taşıyor. Bilim insanları şimdi aynı testleri ahtapotlar ve yaban hayatındaki diğer yunus türleri üzerinde uygulayarak doğanın gizemli zekasını aydınlatmaya devam etmeye hazırlanıyor.
