Kuşlar doğadaki ekosistemin vazgeçilmez unsurları... Tohumların yayılmasından tutun, zararlı popülasyonlarının kontrolüne kadar birçok kritik rol üstleniyorlar. Her bir kuş türünün farklı coğrafyalarda bambaşka rolleri var. Bu yüzden yeni bir türün görülmesi, yalnızca bir gözlem değil, doğanın işleyişine dair önemli bir veridir.
İşte geçen hafta ajanslara düşen bir haber de çok dikkatimi çekti. Gaziantep'te bir kuş gözlemcisi fotoğrafçı Yakup Yener tarafından fark edilen takkeli cılıbıtı türü kuş, ülkemizde ilk kez görüldü ve Türkiye'nin 504'üncü kuş türü olarak kayıtlara geçti. Takkeli cılıbıtı kuş türünün orijinal ismi thinornis tricollaris... Sahra Altı Afrika ve Madagaskar'a özgü, küçük bir kıyı kuşu... Göz çevresindeki belirgin kırmızı halka ve başının arkasını çevreleyen beyaz takkesi benzeri taç ile tanınıyor. Göğsünde iki siyah ve bir beyaz bant bulunuyor. Bu aslında ajanslara servis edilen iki satırlık haberlerden çok daha önemli bir doğa olayıydı. Bu kuşun yolunun nasıl ve neden Türkiye'ye düştüğünü bu muhteşem kuşu görüntüleyen Yakup Yener'le konuştuk.
- Takkeli cılıbıtı kadraja alırken yaşadığınız ilk duygu neydi; şaşkınlık mı, heyecan mı, yoksa mesleki refleks mi?
- İlk an tamamen bir karışımdı aslında. Önce bir yabancılık hissi geldi, çünkü gördüğüm kuş alışık olduğum türlerden farklıydı. Dürbünle baktığımda içimde ciddi bir heyecan oluştu. Sonrasında refleks olarak fotoğraf ve video almaya yöneldim. Ama o anın duygusu net olarak söylemek gerekirse;
"farklı bir şey buldum" hissi ve onun getirdiği heyecandı.
- Bu kareyi yakalamak için ne kadar süre gözlem yaptınız, sabır süreci nasıldı?
- Bu kareyi sadece o güne ait bir bekleyiş olarak görmemek gerekiyor. Aslında uzun süredir yaptığım düzenli gözlemlerin bir sonucu. O gün de sahada aktif bir gözlem sürecindeydim.
Kuş gözlemciliğinde çoğu zaman saatlerce bekleyip hiçbir şey çekemediğiniz olur. Bu kare de tam olarak o sabrın karşılığı. Türü fark ettikten sonra ise hem teşhis etmek hem de doğru anı yakalamak için bir süre dikkatle takip ettim. Bu işin en temelinde sabır var.
- Türkiye'de ilk kez kayda geçen bir türü görüntülediğinizi nasıl anladınız?
- Kuşu ilk gördüğümde türünden emin olamadım. Fotoğrafları telefona aktarıp kontrol ettiğimde türün takkeli cılıbıt olduğunu gördüm. Türkiye'de daha önce kaydı olmadığını fark edince heyecanım katlandı. Emin olmak için fotoğrafları kuş gözlem gruplarında paylaştım, gelen teyitlerle birlikte bunun Türkiye için yeni bir kayıt olduğunu netleştirmiş oldum.
ÜLKEMİZ GÖÇ YOLLARINDA BİR KÖPRÜ
- Bu keşfin Türkiye'deki kuş gözlemciliği açısından anlamını nasıl yorumluyorsunuz?
- Bu tür kayıtlar, Türkiye'nin biyolojik çeşitliliğinin hâlâ tam anlamıyla keşfedilmediğini gösteriyor. Aynı zamanda sahada aktif gözlem yapmanın ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye, kuş göç yolları üzerinde önemli bir köprü olduğu için her zaman sürprizlere açık bir coğrafya.
Bu tarz yeni kayıtlar da hem ülkemizin doğa zenginliğini ortaya koyuyor hem de kuş gözlemciliğini bilimsel açıdan daha değerli hale getiriyor.
- Daha önce benzer "ilk kayıt" anlarına tanıklık ettiniz mi, yoksa bu sizin için de bir ilk miydi?
- Bu ölçekte, yani Türkiye için ilk kayıt olması açısından benim için de bir ilk oldu. O yüzden hem heyecanı hem de sorumluluğu çok daha farklıydı.
ARACIM ÜÇ KEZ ÇAMURA SAPLANDI
Kuş gözlemciliği, çoğu zaman saatler süren bekleyişler, zorlu arazi koşulları ve belirsizliklerle dolu bir süreç... Çoğu gün hiçbir kayıt alınamadan tamamlanır; bu nedenle elde edilen her kare, uzun bir sabrın ve emeğin karşılığıdır. takkeli cılıbıtın Hancağız Barajı'nda görüntülenmesi de kolay olmamış:
"Sulak alanlarda ışık sürekli değişken oluyor, mesafeler genelde uzak ve kuşlar oldukça hareketli. Bu da çekimi teknik olarak zorlaştırıyor. O gün de benzer zorluklar vardı. Doğru anı yakalamak için hem hızlı davranmak hem de dikkatli olmak gerekiyordu. Bu alanda daha önce üç kez aracım çamura saplandı ve çekici yardımı ile çıkabildim. Bu çekimde şansım yardımcı oldu, Kuşa oldukça yakın bir yerden çekim şansım oldu.
- Bu tür sahalarda iyi bir kare yakalamak isteyen genç fotoğrafçılara ne önerirsiniz?
- Öncelikle sabırlı olmaları gerekiyor. Kuş fotoğrafçılığı sadece deklanşöre basmak değil, ciddi bir gözlem süreci. Türleri tanımak, davranışlarını anlamak ve doğaya saygılı olmak çok önemli. Ayrıca iyi bir dürbün edinmelerini özellikle öneririm. Fotoğraf makinesinden önce gözlem gelir.
TABİATIN SESİ BANA HUZUR VERİYOR
- Sizi hâlâ sahaya çıkaran şey ne: keşif duygusu mu, belgelemek mi, yoksa doğayla kurduğunuz bağ mı?
- Hepsi bir arada aslında. Ama en baskın olan şey doğayla kurduğum bağ. Şehir hayatının koşturmacasından uzaklaşıp doğada olmak, kuş seslerini duymak bana ciddi bir huzur veriyor. Her zaman fotoğraf çekmesem bile o ortamın içinde olmak başlı başına bir motivasyon.
İKLİM DEĞİŞİMİ İÇİN KUŞLARI İZLEYİN
- Bu türün Gaziantep'te görülmesi ekosistem açısından bize ne söylüyor?
- Normalde Sahra Altı Afrika ve Madagaskar civarında yaşayan bir türün Gaziantep'te görülmesi, kuşların göç rotalarındaki değişimler ve iklim etkileri hakkında önemli sinyaller veriyor. Aynı zamanda bu durum, bölgenin kuşlar için ne kadar kritik bir konaklama ve yaşam alanı olduğunu da ortaya koyuyor. Bu tür sürpriz kayıtlar, hem habitatın değerini hatırlatıyor hem de korunması gerektiğini açıkça gösteriyor.
SULAK ALANLARIN KORUNMASI ÖNEMLİ
- Türkiye'de sulak alanların korunması konusunda sizce en acil sorun ne?
- En büyük sorunların başında bilinç eksikliği ve koruma konusundaki yetersiz hassasiyet geliyor. Sulak alanlar çoğu zaman değersiz gibi görülüyor, oysa son derece kritik ekosistemler. Kirlilik, kaçak avcılık ve kontrolsüz su kullanımı bu alanlardaki biyoçeşitliliği hızla tehdit ediyor. Bu yüzden sulak alanların korunması, hem doğa hem de geleceğimiz açısından hayati bir önem taşıyor.
HANCAĞIZ BARAJI İÇİN AV YASAĞI GELMELİ
- Kuşların yuvası Hancağız Barajı için "Kesinlikle ava kapatılmalı" diyorsunuz. Neden?
- Burası birçok kuş türü için önemli bir konaklama ve yaşam alanı. Özellikle nadir ya da yeni kayıt altına alınan türlerin görülmesi, alanın korunması gerektiğini açıkça ortaya koyuyor. Geçtiğimiz yıl da bölgede uzun yıllardır görülmeyen yaz ördeğinin ürediğinin gözlemlenmesi, buranın ne kadar değerli bir habitat olduğunu gösteriyor. Bu kadar özel ve nadir türlerin bilinçsiz avcılık nedeniyle zarar görme riski büyük bir kayıp olur. Hancağız Barajı sadece tek bir tür için değil, binlerce kuş için bir yaşam alanı. Bu yüzden burası ava kapatılarak gözlem alanı haline getirilmeli.
