Türkçede çok nadir gerçekleşen, neredeyse imkânsız gördüğümüz olaylar için "kırk yılda bir" deyimini kullanırız. İngilizcedeki karşılığı ise "once in a blue moon", yani "Mavi Ay'da bir"dir. Çoğumuz bu ifadeden yola çıkarak Mavi Ay'ın bir insanın ömrü boyunca nadiren görebileceği bir doğa olayı olduğunu düşünebiliriz. Ancak gökbilimciler için durum pek de öyle değil. Mavi Ay, aslında birkaç yılda bir karşımıza çıkan, hatta gökyüzündeki ilginç bir döngü sayesinde 2028 yılına kadar her yıl tanıklık edeceğimiz bir astronomi olayı.
Gökyüzü meraklılarının heyecanla beklediği bir sonraki Mavi Ay, çok da uzak olmayan bir tarihte, 31 Mayıs 2026'da gerçekleşecek. Peki, dilimize kadar yerleşen bu kavram tam olarak ne anlama geliyor?
AY GERÇEKTEN MAVİ Mİ OLACAK?
Hemen belirtelim; gökyüzüne baktığınızda "Şirinler" mavisinde bir dolunay görmeyeceksiniz. "Mavi Ay" adlandırmasının, uydumuzun fiziksel rengiyle hiçbir ilgisi yoktur. Bu terim, tamamen takvimsel bir tesadüfü, yani bir mevsim veya ay içindeki "fazladan" dolunayı ifade etmek için kullanılır.
İşin ilginç yanı, "Ay mavidir" sözü 16. yüzyılda İngilizcede gerçekten de "imkânsız" anlamında kullanılıyordu. Zamanla anlamı esneyerek "nadir ama imkânsız olmayan" olayları tanımlamaya başladı.
Tarihte Ay'ın Dünya'dan gerçekten mavi göründüğü istisnai bir durum da yaşandı: 1883'te Endonezya'daki Krakatoa Yanardağı devasa bir şiddetle patladığında, atmosfere karışan yoğun kül ve toz bulutları Ay'ın rengini maviymiş gibi filtrelemişti!
PEKİ BU "FAZLADAN" DOLUNAY NEREDEN ÇIKIYOR?
İşin sırrı Ay'ın gökyüzündeki döngüsünde gizli. Ay, Dünya etrafındaki tam turunu yaklaşık 29,5 günde tamamlar. Bu da bir güneş yılı içinde Ay'ın Dünya çevresinde 12 kereden biraz daha fazla tur atması demektir. İşte bu "küçük küsurat", zamanla birikerek takvimde belirgin bir fark yaratır.
Normal şartlarda her ay bir tane olmak üzere yılda 12 dolunay görürüz ve her mevsime üç dolunay düşer. Fakat Ay takvimi ile Güneş takvimi birebir örtüşmediği için, birkaç yılda bir takvime 13. dolunay sığar ya da bir mevsime dört dolunay denk gelir.
TARİHİ BİR HATADAN DOĞAN İKİ FARKLI TANIM
Eskiden Mavi Ay için tek bir kabul varken, tarihi bir yanlış anlaşılma sebebiyle bugün literatürde iki farklı tanım yer alıyor:
Mevsimsel Mavi Ay: Orijinal tanım budur. Amerikalı çiftçilerin tarım takvimi için kullandığı 1937 tarihli Maine Çiftçi Almanakı'na dayanır. Bir mevsimin içine dört dolunay sığıyorsa, kural gereği bu dolunayların üçüncüsü "Mavi Ay" olarak adlandırılır.
Takvimsel (Aylık) Mavi Ay: Bugün halk arasında çok daha yaygın bilinen bu tanım ise, aynı takvim ayı içinde yaşanan ikinci dolunaya verilen isimdir. 1946 yılında popüler astronomi dergisi Sky and Telescope'ta yayımlanan bir makalede, almanaktaki eski tanımın yanlış yorumlanmasıyla ortaya çıkmış ve o günden bugüne öylece kalmıştır.
İçinde bulunduğumuz yıl toplamda 13 dolunaya sahne oluyor ve 31 Mayıs 2026'da gözlemleyeceğimiz olay tam olarak bir Takvimsel Mavi Ay.
ÖNÜMÜZDEKİ YILLARDA BİZİ NELER BEKLİYOR?
İstatistiklere göre her iki Mavi Ay türü de ortalama iki-üç yılda bir gerçekleşiyor. Ancak önümüzdeki birkaç yıl, gökyüzü tutkunları için oldukça cömert geçecek:
20 Mayıs 2027: Gelecek yıl standart 12 dolunaylı bir yıl olmasına rağmen, bahar mevsiminin üçüncü dolunayı olacağı için gökyüzünde bir "Mevsimsel Mavi Ay" izleyeceğiz.
31 Aralık 2028: Asıl büyük gösteri 2028'in yılbaşı gecesi sahnelenecek. Bu tarihteki Mavi Ay, Dünya'ya normalden çok daha yakın konumda olacağı için devasa bir Süper Ay olarak belirecek. Üstelik aynı gece bir tam Ay tutulması da yaşanacak ve Ay kızıl bir renge bürünecek.
Tüm bu nadir gök olaylarının bir araya gelmesiyle oluşacak "Süper Kanlı Mavi Ay" tabiri oldukça uzun ve tekerleme gibi olduğu için, gökbilimciler şimdiden biraz da esprili bir dille bu olaya Süper Mor Ay demeyi öneriyor.
