Dünya hiç bu kadar kalabalık olmamıştı. Şehirler dolu, sokaklar kalabalık, ekranlar insan yüzleriyle dolup taşıyor. Ama bir gerçek var ki, kimse bunu dile getirmek istemiyor:
"İnsanlar yalnız. Hem de hiç olmadığı kadar!" Jon Clifton, Blind Spot adlı çalışmasında çarpıcı bir veriye yer veriyor: "Giderek büyüyen bir yalnızlık salgını var. 300 milyondan fazla insanın tek bir arkadaşı bile yok." Yani dünyada 300 milyondan fazla insanın; arayacağı, derdini anlatacağı, yanında sessizce oturacağı tek bir arkadaşı bile yok.
Bu cümleyi okurken çoğumuz şöyle düşünüyoruz: "Bu kadar da değildir." Maalesef bu ölçülmüş, sayılmış, araştırılmış bir gerçek.
ROMANTİK BİR MELANKOLİ DEĞİL
Yalnızlık, romantik bir melankoli değildir. Biraz hüzünlenmek, canın sıkılması, arada içine kapanmak değildir. Yalnızlık; sinir sisteminin sürekli alarmda kalmasıdır.
Bedenin, "güvende değilim" sinyalini hiç kapatmamasıdır. Brigham Young Üniversitesi'nden psikolog Julianne Holt- Lunstad ve ekibinin yaptığı geniş çaplı meta-analiz çalışmaları şunu söylüyor: "Sosyal izolasyon ve kronik yalnızlık, erken ölüm riskini günde yaklaşık bir paket sigara içmek kadar artırıyor. Bu ne demek? Yalnızlık sadece ruhu değil, bedeni de yavaş yavaş çökertiyor." Bilimsel bulgular çok net: "Kortizol (stres hormonu) sürekli yüksek kalıyor. Bağışıklık sistemi zayıflıyor. Kalp-damar hastalıkları artıyor. Depresyon ve anksiyete riski yükseliyor. Erken ölüm ihtimali belirgin şekilde artıyor. Yani yalnızlık, fark edilmeden içilen bir zehir gibi çalışıyor. Tadını almıyorsun ama bedende iz bırakıyor." Sorun insanların asosyal olması değil, sorun insanların bağ kurmayı unutması. Eskiden aynı sofrada oturulurdu. Hikâyeler anlatılırdı. Aynı acılar paylaşılırdı. Bugün herkes 'iyi' görünüyor. Herkes 'meşgul'. Herkes 'idare ediyor'. Ama kimse kimseye yaslanamıyor. İnsan, sadece hayatta kalmak için değil, birine temas etmek için yaşar. Sinir sistemimiz buna göre tasarlanmıştır. Kalp, ancak başka bir kalbin ritmini hissettiğinde sakinleşir.
KRONİKLEŞME TEHLİKESİ VAR
Yalnızlık kader değil. Ama fark edilmezse kronikleşir. Bu çağın en büyük yanılgısı şudur: "Güçlü olursam kimseye ihtiyacım kalmaz." Oysa hakikat şudur: "İnsan, en çok yargılanmadan, olduğu gibi kabul edildiğinde iyileşir. Kırıklarını sarmak için mucizelere değil; yargısız bir yüreğe ihtiyaç duyar."
Ve belki de bugün, yapman gereken tek şey şudur: "Bir kapıyı çalmak. Bir topluluğa adım atmak. Ve yalnız olmadığını hatırlamak."
Bu sorunun çözümü mucize değil. Ama samimiyet ve küçük adımlarla çözülebilir.
1- YALNIZLIĞINI KABUL ET
İlk adım, "Ben iyiyim" demeyi bırakmaktır. Çünkü çoğu insan "İyiyim" derken güçlü görünmeye çalışır, iyi olmaya değil. Yalnızlık bir zayıflık değildir. Bir başarısızlık hiç değildir.
Yalnızlık, insani bir ihtiyaç sinyalidir. Nasıl susuzluk bedenin 'suya ihtiyacım var' demesiyse, yalnızlık da ruhun 'temasa ihtiyacım var' demesidir. Bu noktada çok kritik bir ayrımı yapmak gerekir: "Sorun karakterinde, iradende ya da yeterliliğinde değil. Eksik olan bağ kuramamak!"
İnsanlar yıllarca kendilerini düzeltmeye çalışırlar: "Daha güçlü olayım, daha pozitif düşüneyim, daha dayanıklı olayım..."
Oysa çoğu zaman iyileşme, kendini onarmaktan değil, birinin yanında tüm kusurlarınla olduğun gibi olmaya izin vermekten geçer.
2- BİR TOPLULUĞA DAHİL OL
Bu madde çok kritiktir. Hatta çoğu zaman tek başına yeterlidir. Araştırmalar şunu net biçimde gösteriyor: "Düzenli olarak bir topluluğa ait hisseden insanların stres düzeyi düşer, kaygı eşiği yükselir, hayata dayanma gücü artar." Çünkü topluluk, insana şunu hissettirir: "Yük sadece benim omzumda değil." Bu topluluk: Bir kitap kulübü ya da müzik grubu olabilir. Bir sosyal çalışmaya ya da manevi sohbet halkasına dahil olunulabilir. Mükemmel olmak zorunda değil. Derin olmak zorunda da değil.
Benim için önemli olan tek şey şu: "Dahil olacağın yer, senin standartlarında, senin kalitende olmalı ve sana mutlaka ruhani ya da entelektüel düzeyde bir şeyler katmalı."
İnsan, sadece bir yerde bulunmuş olmak için bir topluluğa katılmamalı. Çünkü böyle yaptığında fark etmeden kendi standartlarını, kalitesini ve kültürünü düşürmeye başlar.
Mevlânâ'nın bu konuda çok net ve güzel bir uyarısı vardır: "Kiminle gezdiğine, kiminle arkadaşlık ettiğine dikkat et; çünkü bülbül güle götürür, karga çöplüğe."
Yani "bir topluluğa ait olayım" diye kendini daha zor, daha aşağı bir hâle de sokmamak gerekir. Topluluk iyileştirir; ama doğru topluluk.
Mesela ben sosyal medyada canlı yayınlar yapıyorum, yüz yüze söyleşiler gerçekleştiriyorum. Bunlara katılmak, orada soru sormak, söz almak, düşünceni paylaşmak da bir adımdır. Orası da bir temas alanıdır. Beklerim.
3- HAFTADA BİR GERÇEK TEMAS
Bu çağın en büyük yanılgılarından biri şudur: Mesajlaştıkça bağ kurduğumuzu sanırız. Ama mesajlaşma sayılmaz. Emoji hiç sayılmaz.
Beden, dijital temasla sakinleşmez. Haftada en az bir kez: "Göz göze gel. Aynı masada otur. Konuşmak zorunda olmadan birlikte dur. Sessizliğe izin ver. Sessizlikten korkma."
Çünkü güvenli bir sessizlik, sinir sisteminin 'tehlike geçti' dediği andır. Beden ancak bunu yaşadığında şunu söyler: "Güvendeyim."
Ve güven olmadan hiçbir duygu gerçekten iyileşmez.
4- YARDIM ET
Yalnızlıkla baş etmenin en kestirme yollarından biri, başkasının yüküne küçük bir omuz vermektir. Araştırmalar, başkalarına düzenli yardım eden insanların: Yalnızlık hissinin azaldığını, yaşam anlamı algısının güçlendiğini, depresif belirtilerinin düştüğünü gösteriyor. İşe yaradığını hissetmek, birinin hayatına dokunduğunu görmek, insanın kendi varlığıyla barışmasını sağlar. Bazen iyileşmek için kendine dönmek değil, bir başkasına doğru bir adım atmak gerekir.
