Dijital dünyanın kontrolsüz sömürü düzenine Avrupa'dan ağır darbe geliyor. Kullanıcıları bağımlılığa sürükleyen algoritmalar, çocukların cebini hedef alan oyun tuzakları ve tüketiciyi alışverişe zorlayan karanlık yöntemler mercek altına alınıyor. Teknoloji devlerini milyarlarca avroluk cezalar bekliyor.
Tüketicileri dijital tuzaklarla alışverişe yönlendiren, çocukları bağımlılık yaratan uygulamalarla hedef alan ve kullanıcıların davranışlarını manipüle eden teknoloji şirketlerine Avrupa Birliği'nden ağır yaptırım hazırlığı geldi.
Sızdırılan yasa taslağına göre şirketlere küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası kesilebilecek. Sosyal medya platformlarından e-ticaret sitelerine, influencer reklamlarından video oyunlarına kadar dijital dünyanın işleyişini değiştirebilecek düzenleme, kullanıcıları korumayı hedefliyor.
YILLIK 13,7 MİLYAR EURO KAYIP
Avrupa Birliği, dijital platformların tüketicileri daha fazla harcamaya yönlendirmek için kullandığı manipülatif yöntemlere karşı kapsamlı bir düzenleme hazırlıyor.
Avrupa Komisyonunun Dijital Adalet Yasası (Digital Fairness Act) adıyla hazırladığı taslak, teknoloji devlerinin kullanıcı davranışlarını istismar eden ticari uygulamalarına yönelik yeni yaptırımlar öngörüyor.
Avrupa Komisyonu taslağına göre, tüketicileri daha fazla alışveriş yapmaya zorlayan veya çocukları kişiselleştirilmiş reklamlarla hedef alan şirketler, küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.
Euronews'ün aktardığı Avrupa Komisyonu etki değerlendirmesine göre ise düzenlemenin 2025-2035 döneminde tüketicileri 88,4 milyar avroluk finansal kayıptan koruması bekleniyor.
Haksız uygulamalar nedeniyle kaybedilen zaman da hesaba katıldığında yıllık toplam faydanın 13,7 milyar avroya ulaşabileceği hesaplanıyor.
"BAĞIMLILIK YAPAN" ÖZELLİKLER YASAKLANIYOR
Sosyal medya platformlarının kullanıcıları ekran başında daha uzun süre tutmak için kullandığı tasarım özellikleri de düzenlemenin hedefinde.
Avrupa Komisyonunun taslağına göre kullanıcılar; otomatik video oynatma, sürekli bildirim gönderme, art arda kullanım ödülleri ve bağımlılık yaratabilecek diğer özellikleri kapatma hakkına sahip olacak.
Özellikle kullanıcıların iradesini zorlayan ve platformlarda geçirilen süreyi artırmayı amaçlayan mekanizmalara karşı yeni kurallar getirilecek. Kullanıcıların kendi etkinlikleriyle ilgisi olmayan bildirimleri kapatabilmesi ve dijital platformların etkileşim uğruna geliştirdiği bazı özellikleri devre dışı bırakabilmesi öngörülüyor.
Taslakta, kullanıcılarla duygusal ilişki kuruyormuş gibi davranarak onları platformda tutmayı amaçlayan sohbet robotlarına yönelik düzenlemeler de yer alıyor.
CİRONUN YÜZDE 6'SINA KADAR CEZA
Düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri teknoloji şirketlerine yönelik ağır para cezaları.
Reuters'ın haberine göre, haksız dijital ticari uygulamalar kullandığı tespit edilen şirketlere küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar yaptırım uygulanabilecek.
Bu düzenleme, özellikle milyarlarca dolarlık gelir elde eden teknoloji devleri açısından önemli sonuçlar doğurabilecek.
Avrupa Komisyonu, dijital platformların yalnızca kullanıcı sözleşmeleriyle sorumluluktan kaçmasının önüne geçmeyi ve tüketici haklarının daha güçlü biçimde korunmasını hedefliyor.
INFLUENCER REKLAMLARINA VE OYUN TUZAKLARINA DÜZENLEME
Dijital Adalet Yasası'nın kapsamı sosyal medya platformlarıyla sınırlı kalmıyor. Influencer reklamları, çevrim içi alışveriş sistemleri ve video oyunlarının gelir modelleri de düzenlemenin hedefinde.
Taslağa göre, çocukların davranışsal profillerine dayalı kişiselleştirilmiş reklamlar yasaklanacak. Yapay zeka destekli alışveriş asistanları ise sponsorlu ürün önerilerini açıkça belirtmek zorunda kalacak.
Video oyunlarında ise özellikle çocukların para harcamasını teşvik eden mekanizmalara yönelik ciddi kısıtlamalar planlanıyor.
Ücretli ganimet kutuları (loot box), kazanmak veya ilerlemek için ödeme yapmaya dayalı sistemlerin çocuklar açısından yasaklanması öngörülüyor.
DİJİTALDEKİ "KARANLIK KALIPLAR" BİTECEK
Avrupa Komisyonunun taslağında, kullanıcıları farkında olmadan alışverişe ve aboneliklere yönlendiren "karanlık kalıplar" (dark patterns) doğrudan hedef alınıyor.
Taslakta, her koşulda haksız ticari uygulama sayılması öngörülen 10 manipülatif tasarım sıralanıyor.
Bunlar arasında:
Taslak ayrıca ücretsiz denemelerin tüketicinin açık onayı olmadan ücretli aboneliğe dönüşmesini engellemeyi ve çevrim içi abonelikler için kolay erişilebilir bir iptal butonu zorunluluğu getirmeyi öngörüyor.
OYUN ŞİRKETLERİNİN ÇOCUKLARI HEDEF ALAN SİSTEMLERİNE YASAK
Dijital oyun platformlarına odaklanan Pocket Gamer dergisinin aktardığı taslakta video oyunlarının para kazanma modellerine ilişkin düzenlemeler de geniş yer tutuyor.
Özellikle çocukların oyun içerisinde daha fazla para harcamasını teşvik eden ücretli ganimet kutuları ve kazanmak için ödeme yapma sistemleri yasaklanmak isteniyor.
Oyunlarda kullanılan sanal para birimlerinin gerçek para karşılığının açıkça gösterilmesi ve çocukların hesaplarında bu para birimlerinin varsayılan olarak kapalı tutulması planlanıyor. Ebeveyn onayı bulunması halinde bu özelliklerin kullanılmasına izin verilebilecek.
Değişken ödül sistemlerinde, oyuncuların karşılaşabilecekleri ödüllerin kazanılma olasılıklarının da açıklanması gerekecek.
Pocket Gamer'a göre yetişkin kullanıcılar da aşırı veya kompulsif kullanımı teşvik eden bazı oyun özelliklerini kapatabilecek.
AVRUPA'DA DİJİTAL DÜNYANIN KURALLARI DEĞİŞEBİLİR
Avrupa Komisyonunun Dijital Adalet Yasası, kabul edilmesi halinde sosyal medya platformlarından e-ticaret şirketlerine, oyun yayıncılarından dijital hizmet sağlayıcılarına kadar geniş bir sektörü etkileyecek.
Komisyonun hazırladığı taslağın Avrupa Parlamentosu ve AB üyesi ülkeler tarafından müzakere edilerek kabul edilmesi gerekiyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden 12 ay sonra uygulanması öngörülüyor.
Avrupa Komisyonu'nun 11 Kasım'da teklifi sunması bekleniyor.
