İran'daki çatışmalar yalnızca Orta Doğu'yu değil, Washington-Pekin hattındaki olası büyük savaşı da şekillendiriyor. Çin ordusunun ABD'nin saldırı ve savunma taktiklerinden kritik dersler çıkardığı belirtilirken, Washington'un ise Pekin'i durdurmak amacıyla Tayvan çevresinde havada, denizde ve deniz altında dev bir insansız savunma ağı kurmayı değerlendirdiği ifade ediliyor.
ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü savaş üçüncü ayına girerken, çatışmalar yalnızca Orta Doğu'daki dengeleri değil, küresel güç rekabetini de etkiliyor.
ÇİN ABD'NİN HAMLELERİNDEN DERS ÇIKARIYOR
ABD merkezli CNN'in analizine göre, Pekin yönetimi Washington'un İran sahasındaki askeri operasyonlarını dikkatle takip ediyor ve olası bir ABD-Çin çatışmasına dair önemli çıkarımlar yapıyor.
Uzmanlara göre özellikle Tayvan merkezli olası bir senaryoda, İran savaşında kullanılan yöntemler Çin ordusunun gelecekteki stratejilerini doğrudan etkileyebilir.
"ÇİN SAVUNMA ZAFİYETLERİNİ GİDERMEK ZORUNDA"
CNN'e konuşan Çin Hava Kuvvetleri'nin eski albaylarından Fu Qianshao, İran'ın ABD hava savunma sistemlerini zaman zaman aşabilmesinin Pekin açısından dikkat çekici olduğunu söyledi.
Fu'ya göre İran'ın düşük maliyetli Şahed tipi insansız hava araçlarıyla (İHA) ve balistik füzelerle Patriot ve THAAD gibi gelişmiş Amerikan sistemlerine karşı sonuç alabilmesi, Çin ordusuna önemli mesajlar veriyor.
Eski albay, "Gelecekteki savaşlarda yenilmez kalabilmek için savunma tarafımızdaki zayıflıkları belirlemeye ciddi şekilde odaklanmalıyız" ifadelerini kullandı.
ÇİN HİPERSONİK FÜZE VE HAYALET UÇAK KAPASİTESİNİ BÜYÜTÜYOR
Haberde, Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun son yıllarda özellikle saldırı kapasitesini büyük ölçüde artırdığına dikkat çekildi.
Pekin yönetiminin hipersonik füze sistemleri, gelişmiş uzun menzilli roketler ve beşinci nesil J-20 savaş uçakları üzerine yoğun yatırım yaptığı belirtildi.
İngiliz düşünce kuruluşu Royal United Services Institute (RUSI), Çin'in önümüzdeki dönemde yaklaşık 1000 adet J-20 savaş uçağına ulaşabileceğini öne sürüyor.
Haberde ayrıca Çin'in, ABD'nin B-2 ve B-21 bombardıman uçaklarına benzer uzun menzilli görünmez bombardıman uçağı geliştirdiği de aktarıldı.
TAYVAN SENARYOSUNDA "İHA SAVAŞI" VURGUSU
Analizde en dikkat çekici başlıklardan biri de Tayvan ihtimali oldu.
Çin yönetimi, Tayvan'ı kendi toprağı olarak görüyor ve gerekirse güç kullanarak "yeniden birleşme" hedefini dışlamıyor.
Tayvan Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü'nde görev yapan araştırmacı Chieh Chung, olası bir savaşta uzun menzilli roketler ve dev İHA sürülerinin kritik rol oynayacağını söyledi.
Uzmanlara göre Çin, dünyanın en büyük İHA üretim kapasitesine sahip ülkelerinden biri konumunda bulunuyor.
2025 tarihli "War on the Rocks" analizine göre Çinli üreticiler, kısa sürede yılda 1 milyar silahlı İHA üretebilecek kapasiteye ulaşabilir.
ABD TAYVAN BOĞAZI'NI "İHA DUVARINA" ÇEVİRMEYİ PLANLIYOR
Haberde yalnızca Çin'in değil, ABD'nin de İran savaşından ders çıkardığı vurgulandı.
ABD Hint-Pasifik Komutanı Oramiral Samuel Paparo, daha önce yaptığı açıklamada Tayvan Boğazı'nın havada, denizde ve denizin altında binlerce insansız araçla doldurulabileceğini söylemişti.
ABD'li yetkililer, Çin ordusunun Tayvan'a çıkarma yapmasının bu yöntemle ciddi şekilde zorlaştırılabileceğini düşünüyor.
"ASKERİ ZAFER SİYASİ BAŞARIYI GARANTİ ETMİYOR"
CNN'in analizinde İran savaşının Çin açısından bir başka kritik dersine daha dikkat çekildi.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Foundation for Defense of Democracies uzmanlarından Craig Singleton, askeri başarıların her zaman siyasi sonuç getirmediğini bildirdi.
Singleton, "Savaş alanındaki başarı istediğiniz siyasi sonucu otomatik olarak üretmez" değerlendirmesinde bulundu.
Uzmanlara göre İran ağır bombardımanlara rağmen çökmedi ve yönetim mekanizması çalışmayı sürdürdü.
Bu durumun Çin açısından "kısa ve hızlı zafer" beklentilerini sorgulattığı ifade ediliyor.
ÇİN ORDUSUNUN EN BÜYÜK AÇIĞI GERÇEK SAVAŞ DENEYİMİ
Haberde Çin ordusunun uzun süredir büyük çaplı bir savaşa girmemiş olmasının önemli bir dezavantaj olduğu belirtildi.
Çin ordusu en son 1979'daki Vietnam savaşında sıcak çatışmaya girmişti. Buna karşılık ABD ordusu Irak, Afganistan ve Körfez operasyonları gibi çok sayıda savaş deneyimi yaşadı.
Çinli askeri analist Song Zongping, İran savaşının "gerçek savaşın nasıl göründüğünü ortaya koyduğunu" söyledi.
Singapur'daki S. Rajaratnam Uluslararası Çalışmalar Okulu'ndan Drew Thompson ise savaş deneyiminin teknolojiden bile önemli olabileceğini belirtti.
Thompson, Kore Savaşı örneğini vererek şu değerlendirmeyi yaptı: "İyi bir pilot, kötü bir uçakta bile vasat bir pilottan daha başarılı olabilir."
"TAYVAN SAVAŞI KÜRESEL KRİZE DÖNÜŞEBİLİR"
Analizde son olarak, İran savaşının küresel ekonomik etkilerine dikkat çekildi.
Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gerilim bile dünya enerji piyasalarını etkilerken, Tayvan merkezli bir savaş çok daha büyük sonuçlar doğurabilir.
Özellikle yarı iletken üretimi, küresel ticaret yolları, enerji akışı ve tedarik zincirleri üzerinde büyük krizler yaşanabileceği ifade ediliyor.
