Son Dakika: ABD ile İran arasında bir hafta önce imzalanan mutabakat zaptı, iki ülke arasındaki açık savaşı sona erdirirken taraflara önemli siyasi ve ekonomik kazanımlar sağladı. Anlaşma sayesinde Hürmüz Boğazı yeniden deniz trafiğine açılarak küresel petrol akışı normalleşme sürecine girerken, İran da yaptırımların gevşemesiyle petrol ihracatını artırma ve uluslararası ticarete yeniden entegre olma fırsatı yakaladı.
ABD merkezli CNN'e göre, ABD ile İran arasında Fransa'da imzalanan mutabakat zaptının üzerinden bir hafta geçerken, iki ülke arasındaki açık savaş hali sona erdi. Haberde, ABD Başkanı Donald Trump'ın girişimiyle imzalanan anlaşmanın şimdilik hayat kurtaran bir diplomatik başarı olarak değerlendirildiği, ancak kalıcı barış anlamına gelmediği vurgulandı.
CNN'in haberine göre mutabakat zaptı, kalıcı bir barış anlaşmasından ziyade, taraflara zaman kazandırmayı amaçlayan geçici bir düzenleme niteliği taşıyor. Haberde, Trump'ın zor siyasi kararları ilerleyen döneme erteleyen yaklaşımının bu anlaşmada da kendisini gösterdiği ifade edildi.
WASHİNGTON'DA ELEŞTİRİLER SÜRÜYOR
Habere göre anlaşma, birçok Amerikalı yasa koyucu tarafından eleştirilmeye devam ediyor. Bazı Kongre üyeleri mutabakatın ABD açısından bir geri adımı resmileştirdiğini savunurken, Trump yönetimi ise yeniden savaşa girmenin hem ekonomik hem de siyasi maliyetinin çok yüksek olduğuna dikkat çekiyor.
Haberde, ara seçimler öncesinde iç siyasi dengelerin de etkili olduğu belirtilirken, Trump'ın daha fazla savaşın ekonomik yükünü üstlenmeye hazır olmadığını açıkladığı aktarıldı. İran açısından ise mevcut şartlarda ateşkesi bozmanın herhangi bir avantaj sağlamadığı değerlendirmesi yapıldı.
HÜRMÜZ BOĞAZI YENİDEN AÇILDI ANCAK RİSK DEVAM EDİYOR
CNN'in haberine göre ABD'nin mutabakattan elde ettiği en önemli kazanım, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden deniz trafiğine açması oldu. Haberde, boğazın tamamen normale dönmediği, İran'ın yaklaşık 37 kilometre genişliğindeki kuzey koridorunda seyredecek gemilerden hâlâ izin talep ettiği, bölgede bulunan mayınlar nedeniyle deniz trafiğinin Umman kıyılarına yakın tek bir şeritten sürdüğü belirtildi.
ABD'li bir yetkiliye dayandırılan haberde, Perşembe günü İran'a ait bir insansız hava aracının boğazdaki bir yük gemisini hedef aldığı, olayın Basra Körfezi'nde mahsur kalan binlerce denizcinin tahliye çalışmalarını da aksattığı ifade edildi. Buna rağmen tanker trafiğinde yaşanan artışın küresel petrol akışlarının yeniden normale dönmesi açısından önemli bir gelişme olduğu kaydedildi.
PETROL PİYASASINDA NORMALLEŞME BEKLENTİSİ
ABD merkezli CNN'e göre Hürmüz Boğazı'nın kapanması tarihin en büyük petrol şoklarından birine neden olmuştu. JPMorgan'ın hesaplamalarına göre küresel piyasada yaklaşık 1,6 milyar varillik arz kaybı riski ortaya çıkmıştı.
Haberde, boğazın yeniden açılmasının bu sorunları kısa vadede tamamen çözmeyeceği belirtilirken, mevcut serbest geçiş uygulamasının imzalanan mutabakattan itibaren yalnızca 60 gün süreyle geçerli olduğu aktarıldı. Bu sürenin ardından İran'ın, muhtemelen Umman ile birlikte, varil başına 1 ila 2 dolar arasında değişen geçiş ücretleri uygulayabileceği ve bunun ülkeye günlük milyonlarca dolarlık gelir sağlayabileceği ifade edildi.
İRAN PETROL SATIŞLARINI HIZLA ARTIRIYOR
CNN'in haberine göre anlaşmanın İran açısından en önemli kazanımlarından biri yaptırımların gevşetilmesiyle petrol ihracatının yeniden hız kazanması oldu. Haberde, ABD Hazine Bakanlığı'nın yaptırımları kaldırmasının ardından İran'ın artık petrolünü daha geniş bir müşteri kitlesine satabildiği belirtilirken, bunun Tahran yönetimine önemli ekonomik avantaj sağladığı ifade edildi. CNN'e göre İran yalnızca geçen hafta Hürmüz Boğazı üzerinden 3,8 milyon varil petrol ihraç etti ve bu rakam sonraki günlerde daha da yükseldi.
Jeopolitik danışmanlık şirketi Rystad Energy'nin analiz direktörü Jorge León'un değerlendirmesine yer verilen haberde, İran'ın günlük yaklaşık 2 milyon varil petrol satabileceği, bunun savaş öncesine kıyasla yaklaşık üçte birlik artış anlamına geldiği belirtildi. Ayrıca yaptırımların gevşemesi sayesinde İran'ın artık petrolünü büyük indirimler yapmak zorunda kalmadan satabileceği ifade edildi.
DONDURULAN MİLYARLARCA DOLAR HÂLÂ PAZARLIK KONUSU
CNN'e göre İran yönetimi, dünyanın çeşitli bankalarında dondurulmuş 100 milyar doları aşkın varlığına erişim sağlanmadan uzun vadeli herhangi bir anlaşmaya imza atmayacağını açıkladı. ABD'li yetkililer ise İran'ın anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde bu fonların serbest bırakılmasının değerlendirileceğini bildirdi.
LÜBNAN ANLAŞMANIN EN KIRILGAN HALKASI
CNN'in haberine göre mutabakat zaptı, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak durdurulmasını öngörüyor. Ancak haberde, uzun yıllardır iç savaş ve İsrail-Hizbullah çatışmalarıyla istikrarsızlığın sürdüğü Lübnan'ın anlaşmanın en hassas noktası olduğu değerlendirmesi yapıldı. Trump yönetimini eleştiren çevreler ile İsrail'deki bazı yetkililer, anlaşmanın İran'a Hizbullah başta olmak üzere bölgedeki vekil güçlerini yeniden toparlama fırsatı verebileceğini savunuyor.
Habere göre İran ise Lübnan'ın anlaşmaya dahil edilmesini sağlayarak İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu üzerinde baskı oluşturmayı ve İsrail'in yeni askeri operasyonlarını sınırlandırmayı hedefliyor. Aksi halde Trump açısından siyasi, ekonomik ve sembolik öneme sahip olan mutabakatın çökme riskiyle karşı karşıya kalabileceği değerlendirmesine yer verildi.
