Son Dakika: ABD ile İran arasında haftalardır süren savaşta herkes uranyum krizine kilitlendi, ancak perde arkasında milyarlarca dolarlık çok daha büyük bir hesaplaşma yaşanıyor. Middle East Eye'a göre barış masasını deviren asıl neden nükleer dosya değil, yaptırımların kaldırılması, dondurulan paralar ve ABD Başkanı Donald Trump'ın geri adım atamadığı ekonomik savaş planı.
ABD ile İran arasında haftalardır devam eden savaş ve ateşkes görüşmelerinde gözler nükleer programa çevrilse de İngiltere merkezli haber kuruluşu Middle East Eye (MEE) dikkatleri başka bir yöne çeviren bir haber yayımladı.
"ASIL ÇIKMAZ NÜKLEER DOSYA DEĞİL"
Habere göre taraflar arasındaki asıl düğüm uranyum zenginleştirme değil, para, yaptırımlar ve İran ekonomisinin geleceği.
Haberde, Donald Trump yönetiminin yıllardır sürdürdüğü ekonomik baskı politikasından geri adım atmak istememesinin, savaşın sona ermesini zorlaştırdığı savunuldu.
"EN BÜYÜK ANLAŞMAZLIK NOKTASI PARA"
Haberde görüşmelere yakın kaynaklara dayandırılan bilgilere göre, İran ile ABD arasında uranyum zenginleştirme konusunda çeşitli orta yol formülleri masada bulunuyor. Ancak en büyük anlaşmazlık noktası, Washington'un İran'a uyguladığı yaptırımları kaldırmaya yanaşmaması.
Washington DC'deki Orta Doğu Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı ve İran uzmanı Alex Vatanka, MEE'ye konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, "Para bu işin büyük bir parçası. İran açısından herhangi bir uzlaşının anahtarı ekonomik rahatlama." ifadelerini kullandı.
TRUMP GEÇMİŞ SÖYLEMLERİNİN ESİRİ Mİ?
Haberde, ABD Başkanı Donald Trump'ın yıllarca 2015 tarihli nükleer anlaşmayı eleştirerek İran'a "uçak dolusu para gönderildiğini" savunduğu hatırlatıldı. Bu nedenle bugün İran'a mali rahatlama sağlayacak bir anlaşmanın, siyasi açıdan Trump için zor hale geldiği belirtildi.
Vatanka, Trump'ın geçmişteki sert söylemlerinin bugün elini bağladığını savunarak, "Şimdi atacağı her adım, (Eski ABD Başkanı Barrack) Obama döneminde eleştirdiği politikalarla kıyaslanacak" dedi.
GÖRÜŞME ÖNCESİ YENİ YAPTIRIM HAMLESİ
Habere göre tarafların Pakistan'da görüşmesi beklenirken, Washington son anda Çinli bir rafineri ile İran petrolünü taşıyan çok sayıda gemi ve şirkete yeni yaptırımlar açıkladı. Ardından İslamabad görüşmeleri iptal edildi.
Bu adım, müzakere sürecine yeni darbe olarak yorumlandı.
İRAN'IN İHTİYACI: NAKİT VE NORMAL EKONOMİ
Uzmanlara göre savaş nedeniyle ağır hasar alan İran ekonomisinin toparlanabilmesi için yalnızca petrol satışı yeterli değil. Ülkenin uluslararası ticarete dönmesi, yatırım çekmesi ve üretim istihdamı oluşturması gerekiyor.
Virginia Tech'te İran ekonomisi uzmanı Djavad Salehi-Isfahani, savaş sonrası beklentilere ilişkin MEE'ye şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bu savaş bittikten sonra halk, yapılan fedakarlıkların daha iyi bir yaşam getirmesini bekleyecek. İran'ın normal bir ekonomi haline gelmesi gerekiyor."
DONDURULMUŞ MİLYARLARCA DOLAR MASADA
Haberde İran'ın yurt dışında yaklaşık 100 milyar dolar civarında dondurulmuş varlığı bulunduğu, bunun ülke ekonomisi için kritik önem taşıdığı belirtildi.
Daha önce ABD'nin, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesi karşılığında 20 milyar doların serbest bırakılmasını teklif ettiği öne sürüldü.
Ancak Trump yönetiminin yaklaşan ara seçimler öncesi İran'a para aktarımı görüntüsü vermekten kaçınabileceği kaydedildi.
HÜRMÜZ BOĞAZI PAZARLIĞI
Analizde, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçiş ücretleri veya gelir paylaşımı gibi önerileri pazarlık unsuru olarak kullandığı belirtildi. Ancak Körfez ülkelerinin buna sert şekilde karşı çıktığı ifade edildi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da İran'ın boğaz üzerinde denetim kurmasına izin verilmeyeceğini söyledi.
"BARIŞ İÇİN YAPTIRIMLAR KALKMALI"
Quincy Enstitüsü'nün başkan yardımcısı Trita Parsi ise İran'ın geçiş ücretlerinden çok yaptırımların kaldırılmasını hedeflediğini belirterek, "İran bu görüşmelere nihai anlaşma fırsatı olarak bakıyor. Bunun için tüm yaptırımların kalkması gerekiyor" dedi.
SONUÇ: SAVAŞIN KADERİNİ EKONOMİ BELİRLEYEBİLİR
Middle East Eye haberine göre, savaşın sona ermesi için temel soru artık nükleer teknoloji değil, ABD'nin İran'a ekonomik nefes aldıracak adımları atıp atmayacağı.
Washington geri adım atmazsa, cephede silahlar sussa bile masada barışın gecikebileceği değerlendiriliyor.
