Orta Doğu'yu sarsan ABD/İsrail-İran savaşında ilk hafta geride kalırken çatışmanın gidişatı Washington'da tartışma yarattı. Reuters, savaşın ABD için büyüyen risklerine işaret ederken, The Washington Post'un ortaya çıkardığı gizli bir istihbarat raporu Trump'ın Tahran'da yönetimi değiştirme planının büyük bir hesap hatası olduğunu ortaya koydu.
Orta Doğu'yu kaosa sürükleyen ABD/İsrail-İran savaşında ilk hafta geride kalırken, çatışma ABD Başkanı Donald Trump açısından ciddi siyasi ve stratejik riskler doğurmaya başladı.
"ABD UZUN SÜRELİ BİR SAVAŞA SÜRÜKLENEBİLİR"
Uluslararası haber ajansı Reuters'ın analizine göre, İran lideri Ali Hamaney'in öldürülmesine rağmen savaş hızla genişleyerek kontrol edilmesi zor bir bölgesel çatışmaya evrildi.
Uzmanlar, bu durumun ABD'yi uzun süreli bir savaşa sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor.
"TRUMP KÜRESEL EKONOMİYİ RİSKE ATIYOR"
Trump yönetimi daha önce büyük ölçekli savaşlardan kaçınmayı tercih etmişti. Trump, ikinci başkanlık döneminde daha çok hızlı ve sınırlı operasyonlara yönelmişti.
Bunlar arasında 3 Ocak'ta Venezuela'da düzenlenen operasyon ve Haziran ayında İran'ın nükleer tesislerine yapılan sınırlı saldırı yer alıyordu.
Ancak "Operation Epic Fury" adı verilen İran operasyonu, ABD'nin 2003 Irak işgalinden bu yana en büyük askeri harekatı olarak görülüyor.
Washington'daki Johns Hopkins Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Okulu'ndan Laura Blumenfeld, Reuters'a yaptığı değerlendirmede, "İran savaşı karmaşık ve uzun sürebilecek bir askeri operasyon. Trump küresel ekonomiyi, bölgesel istikrarı ve Cumhuriyetçi Parti'nin ara seçimlerdeki performansını riske atıyor." ifadelerini kullandı.
TRUMP'TAN İRAN'DA HESAPLAMA HATASI
Birçok uzman, ikinci döneminde askeri operasyonlara olan iştahını giderek artıran Trump'ın, İran savaşının bu yılın başlarındaki Venezuela operasyonuna benzer şekilde gelişeceğini yanlış hesapladığına inanıyor.
ABD özel kuvvetleri Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu yakaladı ve bu durum, uzun süreli bir ABD askeri müdahalesine gerek kalmadan Washington'un ülkenin petrol rezervleri üzerinde etki sahibi olmasını sağladı.
Buna karşılık İran, köklü güvenlik yapılanmasına sahip, çok daha güçlü ve daha iyi silahlanmış bir düşman olduğunu kanıtladı.
Hamaney ve diğer bazı üst düzey liderlerin öldürüldüğü ABD-İsrail ortak saldırıları bile İran'ın askeri bir karşılık vermesini engelleyemedi ve yerlerine daha da radikal isimlerin geçip geçmeyeceği sorusunu gündeme getirdi.
BÖLGESEL SAVAŞ RİSKİ BÜYÜYOR
Savaşın ikinci haftasına girilirken İran da misilleme saldırılarını artırdı. İran'ın İsrail'e ve bölgedeki bazı ülkelere yönelik saldırıları, çatışmanın giderek genişlediğini gösteriyor.
Ayrıca İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını yeniden başlatması, savaşın başka ülkelere yayılabileceği endişesini güçlendirdi.
"ABD KAYIPLARININ ARTMASI SAVAŞIN SEYRİNİ DEĞİŞTİREBİLİR"
Reuters'a konuşan eski ABD Ulusal İstihbarat görevlilerinden Jonathan Panikoff, Amerikan kayıplarının artmasının savaşın seyrini değiştirebileceğini belirterek, "Bu savaşı hızlı bitirecek en önemli gelişme Amerikan askerlerinin kayıpları olur. İran da tam olarak bunun gerçekleşmesini bekliyor." ifadelerini kullandı.
PETROL KRİZİ VE HÜRMÜZ BOĞAZI TEHDİDİ
Uzmanların en büyük endişelerinden biri de enerji piyasaları. Reuters'a göre, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda tanker trafiğinin durması küresel enerji piyasalarında ciddi bir kriz yaratabilir.
Atlantic Council'den Josh Lipsky, savaşın ekonomik etkilerinin Washington tarafından yeterince hesaplanmamış olabileceğini belirterek, "Bu savaşın ABD ekonomisi üzerinde yaratacağı enerji baskısı yeterince öngörülmemiş gibi görünüyor." dedi.
SAVAŞIN SÜRESİ BELİRSİZ
Trump operasyonun 4-5 hafta sürebileceğini söyledi ancak savaşın nasıl sona ereceğine dair ayrıntılı bir plan henüz açıklanmış değil.
ABD'nin Irak ve Afganistan'da görev yapmış eski generallerinden Ben Hodges, askeri operasyonun taktik açıdan başarılı olduğunu ancak siyasi planlamanın eksik olduğunu savundu.
KÖRFEZ ÜLKELERİNDE ABD'YE YÖNELİK RAHATSIZLIK VAR
Savaşta ABD'nin Körfez'deki müttefikleri Washington'a destek verse de bölgedeki bazı önemli isimler çatışmanın büyümesinden endişeli.
Birleşik Arap Emirlikleri'nden iş insanı Khalaf Al Habtoor, Trump'a yazdığı açık mektupta şu ifadeleri kullandı: "Bölgemizi bir savaş alanına çevirme hakkını size kim verdi?"
Reuters'a göre savaşın ne kadar süreceği ve İran'daki siyasi düzenin nasıl şekilleneceği, krizin Orta Doğu ve küresel ekonomi üzerindeki etkisini belirleyecek en kritik faktör olacak.
"BÜYÜK SAVAŞ BİLE İRAN'DAKİ YÖNETİMİ DEVİRMEZ"
Savaşın uzamasıyla ABD ve Trump için tehlikeler katlanarak artarken, The Washington Post gazetesi gizli bir istihbarat raporunu ortaya çıkardı.
ABD Ulusal İstihbarat Konseyi (NIC) tarafından hazırlanan gizli bir rapor, İran'a karşı başlatılacak büyük çaplı bir askeri saldırının bile yönetimi devirmesinin olası olmadığını ortaya koydu.
"İRAN DEVAMLILIK MEKANİZMALARINI DEVREYE SOKAR"
Raporda Hamaney'in öldürülmesi gibi bir senaryoda bile İran'daki yönetim yapısının hızla "güç devamlılığını koruma protokollerini" devreye sokacağı değerlendirildi.
İstihbarat analizine göre İran'daki liderlik sistemi, Devrim Muhafızları ve güvenlik bürokrasisi yönetim boşluğunu hızla doldurabilecek güçlü kurumsal mekanizmalara sahip.
Bu nedenle İran'daki muhalefetin iktidarı ele geçirmesi ihtimali raporda "düşük olasılık" olarak tanımlandı.
İRAN'DA BÜYÜK BİR AYAKLANMA İŞARETİ YOK
ABD'li mevcut ve eski yetkililere göre şu ana kadar İran içinde yönetimi devirebilecek büyüklükte bir halk ayaklanması ya da güvenlik güçleri içinde ciddi bir bölünme görülmedi.
Uzmanlara göre İran yönetimi içerde hala güçlü bir kontrol mekanizmasına sahip.
Washington Institute uzmanlarından Holly Dagres bu durumu şöyle yorumladı: "İran'daki elitler ideolojik bir yapıya sahip. ABD baskısına boyun eğmek onların siyasi anlayışıyla tamamen çelişiyor."
"TRUMP'IN İRAN'DA SİYASİ SONUÇLARI BELİRLEME GÜCÜ SINIRLI"
Analistlere göre İran'daki mevcut yönetim yapısı ayakta kaldığı sürece ABD'nin İran'daki siyasi geleceği doğrudan şekillendirmesi oldukça zor.
