Ortadoğu'da tırmanan askeri gerilimin tetiklediği enerji fiyatlarındaki keskin artış, Avrupa genelinde ciddi bir ekonomik darboğazı beraberinde getirdi. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ve karşılıklı misillemelerle derinleşen kriz, kıta ekonomilerini sarsmaya başladı. Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatın durma noktasına gelmesi ve küresel enerji trafiğindeki aksamalar nedeniyle Avrupa hükümetleri, enerji maliyetlerini sübvanse etmek ve ekonomik istikrarı korumak amacıyla kapsamlı önlem paketlerini devreye alıyor.
TÜRKİYE ERKEN DAVRANDI
Türkiye, petrol fiyatlarındaki artışın enflasyona etkisini azaltmak ve vatandaşın benzin faturasını düşürmek için eşel mobil sistemini devreye alırken, Avrupa da benzer tedbirler gündeme alındı. Ortadoğu'daki çatışmaların etkisiyle enerji arzında yaşanan daralma, Avrupa genelinde bazı ülkelerde akaryakıt fiyatlarının 2 euro eşiğini aşmasına neden oldu.
Bu durum, sanayi üretiminden taşımacılığa kadar tüm sektörlerde maliyet baskısını artırırken, hükümetler vergi indirimleri ve doğrudan destekleri içeren mali paketlerle ekonomik dengeyi sağlamaya çalışıyor.
VATANDAŞ ENERJİ PAKETİ
Almanya başta olmak üzere bazı ülkelerde litre fiyatının 2 euro seviyesinin üzerine çıkması toplumsal huzursuzluğu artırırken, enerji yoğun sektörler gaz arzı sıkıntısı kaynaklı elektrik maliyetlerindeki artış baskısı altında varlık mücadelesi veriyor.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu ise enerji faturalarını düşürmek amacıyla "Vatandaş Enerji Paketi" kapsamında yeni teşvikler ve fiyat izleme mekanizmaları üzerinde çalışıyor. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, üye ülkelere devlet yardımları, vergi indirimleri ve şebeke maliyetlerinin sübvanse edilmesi yönünde acil eylem çağrısında bulundu.
AB Konseyi Başkanı Antonio Costa da, vatandaşları ve şirketleri korumak için acil önlemler alınacağını ve bu kapsamda AB Komisyonu'nun üye ülkelerin farklı koşullarını dikkate alan hedefli ve geçici tedbirler hazırlayacağını bildirdi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), petrol tüketimini düşürmek amacıyla "uzaktan çalışma" ve "hız sınırı" gibi radikal tasarruf önlemlerinin hayata geçirilmesi çağrısı yaptı.
ABD'DE BENZİN 1 AYDA % 34.6 YÜKSELDİ
Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD'de 23 Mart itibarıyla normal benzinin ulusal ortalama fiyatı galon başına 3.96 dolar olarak ölçüldü. Bu rakam bir ay önce 2.94 dolar seviyesindeydi. Böylece 1 aylık artış yüzde 34.6 oldu. Ülkede benzin fiyatı bir ayda 1 dolar artarken, yıllık bazda yüzde 26,6 yükseldi. ABD genelinde akaryakıt maliyetleri eyaletlere göre farklılık gösterirken, benzin fiyatı California gibi bazı eyaletlerde 5.8 doları buldu.
AVRUPA ÜLKELERİNİN ÖNLEM PAKETLERİ
ALMANYA: Berlin yönetimi, "akaryakıt önlem paketi" ile piyasa şeffaflığına odaklandı. İstasyonların fiyatlarını günde sadece bir kez (saat 12.00'de) değiştirmesine izin verilerek sürücülerin takibini kolaylaştırma kararı aldı. Kartel denetimleri sıkılaştırılırken, antitröst makamlarına piyasa rekabetini korumak adına şirketleri bölme dahil geniş yetkiler tanındı.
İTALYA: Hükümet akaryakıtta litre başına 25 sentlik vergi indirimi sağlayan kararnameyi yürürlüğe koydu. Başbakan Giorgia Meloni, pompa fiyatlarını ham petrol varil fiyatlarına endeksleyen bir mekanizma kurarken, "Bay Fiyat" (Mr. Prezzi) lakaplı mali polis birimi spekülasyonlara karşı anlık denetim başlattı.
FRANSA: Kamu borcu GSYH'nin yüzde 117'sine ulaşan Fransa'da hükümetin manevra alanının dar olması dikkati çekiyor. 2018'deki akaryakıt zamlarına tepki olarak Sarı Yelekliler hareketinde zor günler geçiren Emmanuel Macron, genel vergi indirimi yerine ulaşım ve balıkçılık gibi kritik sektörlere "vaka bazlı" doğrudan yardımlara odaklanıyor.
İNGİLTERE: Enerji sektörü denetim kurumu Ofgem'in temmuz ayında yıllık tavan fiyat sınırını 1.641 sterlinden 2.150 sterline çıkarması bekleniyor. Maliye Bakanı Rachel Reeves, en kırılgan haneler için KDV ve çevre vergilerinde kesintiyi içeren "hedefli yardım" modelleri üzerinde çalışıyor.
İSPANYA: Sol koalisyon hükümeti, savaşın ekonomik etkilerini hafifletmek amacıyla 5 milyar euroluk destek paketi üzerinde uzlaştı. Paketin en kritik maddesi; benzin, dizel, doğal gaz ve elektrik üzerindeki Katma Değer Vergisi'nin (KDV) yüzde 21'den 10'a düşürülmesi oldu. Başbakan Pedro Sanchez, nakliye şirketleri, çiftçiler ve balıkçılar için yakıt fiyatlarında litre başına 20 sentlik doğrudan sübvansiyon uygulanacağını duyurdu.
MACARİSTAN: Başbakan Viktor Orban, benzinin litresini 595 forint (1.77 dolar), motorini ise 615 forintte (1.83 dolar) sabitlediklerini açıkladı.
HIRVATİSTAN, ARNAVUTLUK, KOSOVA: Perakende fiyatlara sınırlama getirilirken petrol şirketlerinin kâr marjları denetim altına alındı.
YUNANİSTAN: Hükümet, akaryakıt ve temel gıda ürünlerinde kâr marjlarını üç ay boyunca sınırladı.
