Ankara'da düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump'ın görüşmesi, iki ülke ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek kritik mesajlara sahne oldu. Görüşmenin en dikkat çeken başlıklarından biri ise Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemi nedeniyle 2020'den bu yana uygulanan CAATSA yaptırımları olurken, Trump'ın verdiği mesajlar yaptırımların kaldırılabileceği yönündeki beklentileri artırdı.
Sabah Gazetesi yazarı Dilek Güngör, CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasının halinde savunma sanayi başta olmak üzere yaşanabilecek gelişmeleri değerlendirdi. İşte Dilek Güngör'ün yazısı....
Ankara'daki 36'ncı NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, dün kritik bir görüşmeyle başladı. ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın görüşmesinde en çok merak edilen konulardan biri de Türkiye'nin Rusya'dan tedarik ettiği S-400 hava savunma sistemlerinin teslim alınmasının ardından yürürlüğe giren yaptırımlardı.
ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamındaki yaptırımlar, 2020'den bu yana Türkiye'nin üzerinde ABD'nin "Demokles'in kılıcı" gibi tuttuğu bir mesele... ABD, Türkiye'nin CAATSA'nın 231'inci maddesini ihlal ettiğini savunuyor.
Yasanın 231. maddesinde, "Rusya Federasyonu'nun savunma ya da istihbarat sektörleri ile ya da bunlar adına çalışan kişi ve kurumlar ile önemli düzeyde alışverişte bulunan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını" öngörülüyor. Türkiye'ye yaptırım gerekçesi de Rusya'dan alınan S-400 savunma sistemi...
Hatırlayın, yaptırımlar kapsamında ne vardı?
Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlarla ihracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesi, mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesi, ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmemesi, uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi, mali kurumlara ABD Merkez Bankası ile doğrudan alışveriş yapma izni verilmemesi, yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlarla ihale ya da sözleşme yapılmaması, döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması, mali kurumlar ve bankalar arasında ödeme ya da kredi transferlerinin yasaklanması gibi 12 tane madde var.
Tabii, bu yaptırımlar devreye girdikten sonra Savunma Sanayii Başkanlığı'nın (SSB) ABD'den ihracat lisansı alması yasaklanmıştı. Kurumun ABD finans kuruluşlarından kredi ve borç alması kısıtlanmıştı. Kurumun üst düzey yetkililerine yönelik çeşitli yaptırımlar uygulanmıştı. CAATSA doğrudan Türkiye ekonomisinin tamamını etkilemese de uluslararası finans çevrelerinde bir risk algısı yaratmıştı.
Dün Trump-Erdoğan görüşmesinin başlıklarından biriydi bu yaptırımlar...
Görüşmeler öncesinde ABD Başkanı Donald Trump, kesin bir dille bu yaptırımların kaldırılacağı mesajını verdi. Hatta Erdoğan'ı kastederek "Dostumu bu yaptırımlarla boğmak istemiyorum" dedi.
Peki yaptırımlar Trump'ın sözleriyle kalkmış mı oluyor?
ABD Başkanı Trump'ın Kongre'ye S-400'lerin Türkiye'de çalıştırılmadığına ilişkin bilgi sunması durumunda onay süreci olmadan bu yaptırımlar kalkabiliyor. CAATSA'nın 216 (a) birinci maddesi uyarınca ABD Başkanı'nın erteleme veya feragat kararlarını almadan önce buna ilişkin raporlarını Kongre'nin incelemesine sunma zorunluluğu var.
Gelelim kalkarsa ne olur sorusuna...
Türk savunma sanayisinin ürettiği pek çok yerli platformda hâlâ Amerikan menşeli motor, sensör ya da alt bileşenler ku-l lanılıyor. Savunma Sanayi Başkanlığı ve Türk firmalarının ABD'den temin etmek istediği milyar dolarlarca yedek parça olduğu daha önce söylenmişti.
Yaptırımların kalkması, bu projelerin seri üretim hatlarındaki gecikme ve ambargo risklerini ortadan kaldırır. Türkiye'nin eli savunma sanayisinden finansmana kadar birçok alanda rahatlar.
Savunma sanayisindeki ithalatihracat kanalları açılır. Yaptırımların kendisinden çok Türkiye'nin en önemli müttefikinin yaptırımlarına maruz kalması algısı ortadan kalkar. Bu da küresel sermayenin Türkiye'ye güvenle yönelmesini sağlayabilir.
Ancak...
Şunu da söylemek gerekir
Bugüne kadar gerek ABD gerekse Batı ülkelerinin uyguladığı ambargo ve yaptırımlar Türkiye'yi köşesinde oturup bekletmedi. Bilakis, Türk savunma sanayisini daha da millileştirdi.
