Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim kaybına, işverenler arasında haksız rekabete ve çalışanların haklarından mahrum kalmasına yol açan sahte sigorta ve kayıt dışı istihdama karşı kararlı bir mücadele yürütüyor. SGK kayıt dışı istihdam oranını 2025 yılında yüzde 26 seviyelerine düşürdü. Kayıt dışı ve sahte istihdamla mücadele kapsamında 135 bin 192 denetim yapan SGK, 369 bin 573 kişinin kayıt dışı çalıştırıldığını, 7 bin 801 iş yerinin de kayıt dışı olduğunu tespit etti.
Eşe dosta işyerinde çalışmadığı halde sigorta yapanlar ile sahte işyeri girişiminde bulunanlara hem parasal hem de cezai yaptırım uyguladı. Denetimler sonucunda 4.19 milyar TL idari para cezası önerildi. Tahsil kabiliyeti olmayan kurum alacağı 4.6 milyar TL SGK tarafından terkin edildi. Kayıt dışı istihdama ilişkin detaylar İŞ'İN DOĞRUSU'nda...
İKİ PROJE İLE TAKİP
SGK, "İşyeri Karne Projesi" ve "Sahte Sigortalılık ve Sahte İş Yeri Takip Platformu" ile şimdiye kadar binlerce kayıt dışılık sahte sigorta girişimini kararlılıkla takip ve tespit etti. SGK, çalışanların sosyal güvenlik haklarını koruma altına alırken, haksız para kazanmak isteyen uyanık işyerlerini de cezalandırdı.
SAHTE SİGORTALILIK NE DEMEK?
Sahte sigortalılık, bir kişinin işyerinde hizmet sözleşmesine tabi olarak çalışmadığı, yalnızca kayıt ve belge üstünde sigortalı gösterilme işlemi deniyor. Eş, dost ve akrabalar üzerinde yaygın gerçekleştirilen sahte sigortalılıkta son dönemde hamile kadınların sigortalı gösterilmesinde artış gözlemleniyor. Hamile olduğunu öğrenen kadınlar, bir yerden sigortalı gösteriliyorlar ve bu sayede SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği alma hakkına sahip oluyor.
SAHTE İŞYERİ NEDİR?
Sahte işyeri, gerçekte hiç var olmadığı halde kurulmuş, resmi olarak faaliyete ve sigortalı çalıştırılmaya başlanmış gibi Kuruma İşyeri Bildirgesi verilen ve işyeri tescili yapılan yerlerdir. Bazı durumlarda gerçek bir işyeri bir süre faaliyette bulunup kapanabiliyor veya devrediliyor. Bu durumda, SGK'ya gerekli bildirimler yapılmazsa burası sahte işyeri olarak adlandırılabiliyor.
SAHTE SİGORTALIYA NE YAPTIRIM UYGULANIYOR?
Sahte olduğu tespit edilen hizmetleri iptal ediliyor. İptal edilen hizmetleri ile birlikte kendisine bağlanmış aylık sonlandırılıp, yersiz ödenen aylıklar kanuni faizi ile birlikte geri alınıyor. Sahte hizmetlerin iptali sonrasında yararlanma koşullarının kaybedilmesi halinde; kişilerin kendileri veya hak sahipleri/bakmakla yükümlü oldukları kişiler için yapılan hastane, eczane, medikal malzeme gibi yersiz ödenen sağlık giderlerinin tahsili yoluna gidiliyor. Yersiz bağlanan gelirler ve ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri kanuni faizi ile birlikte geri alınıyor. Sahte sigortalı bildirimlerinde sorumluluğu tespit edilen meslek mensupları (serbest muhasebeci ve mali müşavirler) da işveren ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutuluyor. İlgililer hakkında Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunularak yargı süreci başlatılır.
SAHTE İŞYERİ AÇANLARA NE YAPTIRIM UYGULANIYOR?
Baştan beri sahte olduğu tespit edilen işyerinin tescil kaydı, e-sigorta şifresi ve işyeri sicil numarası iptal ediliyor. Sahte işyerinden ödenen primler var ise Borçlar Kanunu hükümlerince iade edilmeyerek SGK tarafından gelir kaydediliyor. Yersiz yararlanılan teşvik ve destekler var ise gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte geri alınır. Gerekli işlemler yapılmak üzere ilgili vergi dairesine bilgi verilir.
KAYIT DIŞILIK VE SAHTE SİGORTALILIK NASIL TESPİT EDİLİYOR?
Sahte işyeri olma potansiyeli yüksek olduğu değerlendirilen işyerleri için inceleme, teftiş ve soruşturmalar sosyal güvenlik müfettişleri, denetmenleri ve KADİM servisi ekipleri tarafından yapılıyor.
KAYIT DIŞILIK VE SAHTECİLİK İSTATİSTİKLERİ NE?
SGK, kayıt dışılık ve sahtecilik denetimlerinde işlerinin yüzde 10'u yabancı uyruklulara ait işlemleri ve yabancıların yoğun çalıştığı işyerilerine öncelik verdi. 2025 yılında kayıt dışılık ve sahtecilikle mücadele için toplam 135.192 denetim gerçekleştirildi. Bunun sonucunda toplamda 369.573 kişinin kayıt dışı çalıştırıldığı ve 7.801 adet iş yerinin kayıt dışı olduğu tespit edildi. Kayıt dışılık ile eşe dosta işyerinde çalışmadığı halde sigorta yapanlar ile sahte işyeri girişiminde bulunanlara hem parasal hem de cezai yaptırım uygulandı. Denetimler sonucunda 4.190.051.857 TL idari para cezası verildi. Tahsil kabiliyeti olmayan kurum alacağı 4,6 milyar TL SGK tarafından terkin edildi.
ZARAR FAİZİYLE GERİ ALINIR MI?
Kayıt dışılık ile eşe dosta işyerinde çalışmadığı halde sigorta yapanlar ile sahte işyeri girişiminde bulunanlara hem parasal hem de cezai yaptırımlar uygulanıyor. Sahte sigortalı tespiti halinde; sahte olduğu tespit edilen hizmetler, bağlanan aylıklar iptal edilirken ödenmiş olan maaş ve diğer parasal değerler faiziyle geri alınıyor. İlgililer hakkında ise Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda yargı nezdinde cezai yaptırım süreci başlatılıyor. Sahte işleri ve sahte sigortalı bildirimi yapan işveren ve meslek mensubu hakkında ise işyerinin tescil kaydı, e-sigorta şifresi ve işyeri sicil numarası iptal ediliyor. Sahte işyerinden ödenen primler geri ödenmeyerek SGK tarafından el konuluyor ve teşvik ve desteklerden yararlanmışsa gecikme cezası ile birlikte geri alınıyor.
