Ocak ayı sonunda restoran ve kafelerde kuver ve servis ücretlerinin yasaklanmasının ardından sektörde başlayan "gönüllü bahşiş" uygulamasıyla ilgili tartışmalar bitmek bilmiyor. Sektörde çalışanların asıl kazancını bahşiş oluştururken, müşteriler "İşletmenin maaş yükünü neden ben üstleneyim" diyor. Restoranlar ise çalışma barışının sağlanması için bahşiş uygulamasının yasal zemine oturtulmasını istiyor.
NAKİT KULLANIMI DÜŞTÜ
Ticaret Bakanlığı'nın düzenlemesiyle 31 Ocak itibarıyla restoranlarda faturaya yansıtılan zorunlu servis ücreti ve kuver uygulaması kaldırıldı. Daha sonra birçok işletme gönüllü bahşiş sistemine döndü. Nakit kullanımının düşmesi nedeniyle bu bahşiş ödemesi yurtdışındaki gibi kredi kartıyla yapılmaya başlandı. Fakat mevcut durumda kredi kartıyla yapılan ödemelerde yüzde 10 stopaj vergisi kesilmesi bahşişin tam olarak çalışanların cebine girmesini engelliyor.
İKİ MİLYON ÇALIŞAN VAR
Türkiye'nin yeme-içme sektörü bugün yaklaşık 2 milyon kişiye istihdam sağlıyor. 1 trilyon TL büyüklüğünü aşan sektörde yaklaşık 150 bin işletme bulunuyor. 2025'teki yaklaşık 65 milyar dolar turizm gelirinin 5.4 milyar doları yeme-içme sektöründen geliyor. Bu sektörde çalışanların ana geliri de bahşiş modeli üzerinden sağlanıyor. Ancak dijital gönüllü bahşiş sistemi henüz yasal zemine oturmadığı için yeni sorunlar da ortaya çıkıyor.
PEKİ NE ÖNERİLİYOR?
Sektörün çatı örgütlerinden biri olan Turizm Restoran Yatırımcıları ve Gastronomi İşletmeleri Derneği (TURYİD) son dönemde hem vatandaşın hem de çalışanlar arasında krize dönüşen bahşiş sorununu çözmek için bir formül öneriyor.
Dijital bahşiş sistemiyle ilgili yasal bir düzenlemenin hayata geçirilmesi gerektiği belirtilen modelle, kredi kartıyla gönüllü olarak bırakılan bahşişin tamamı kesintisiz şekilde çalışana aktarılabilecek. Kartla ödeme alındığında oluşan yüzde 10'luk stopaj vergisini de işveren ve restoran üslenecek. Herhangi bir vergi kesintisi yapılmadan kredi kartından alınan bahşişin tamamı çalışanlara aktarılacak.
Elektronik bahşişler, işveren tarafından açılacak ayrı bir banka hesabında toplanacak ve en geç ücret ödeme gününde çalışanlara dağıtılacak. Bu hesapta toplanan tutarlar işveren tarafından başka bir amaçla kullanılamayacak. İşverenin borçları nedeniyle bu hesap herhangi bir şekilde hacze konu edilemeyecek. Elektronik bahşiş sisteminin kurulmasıyla ilgili maliyetler de yine işveren tarafından üstlenilecek. Bu sürecin denetim ve kontrolü de ilgili bakanlıklarca yapılacak.
TALEP ÇALIŞANLARDAN GELDİ
TURYİD Başkanı Kaya Demirer, kuver ve servis ücretlerinin kaldırılmasının ardından çalışan gelirlerinde ciddi bir düşüş olduğunu belirterek, bu durumun çalışma barışını etkilediğini söyledi.
Vatandaşların bahşiş ödemek istediğini ancak nakit kullanımının düşmesi nedeniyle bunu kredi kartıyla yapmak istediğini belirten Demirer, "Kanunen biz kredi kartıyla bahşiş alamıyoruz ve bu sorun büyüyor. Biz de çalışanlarımızdan gelen talep üzerine dijital bahşiş sistemi formülünü geliştirdik. Ancak yasal altyapının eksikliği nedeniyle özellikle yabancı turistlerin alışık olduğu dijital bahşiş sistemi Türkiye'de yeterince uygulanamıyor. Bu da önemli bir gelir fırsatını kaçırmamıza neden oluyor. Eğer gönüllü dijital bahşiş sitemiyle ilgili kanuni düzenleme hayata geçerse hem çalışanımız kazanacak hem de devletimiz... " dedi.
Bunun tamamen gönüllülük esasına dayalı olacağını ve asla adisyona yazılmayacağını belirten Demirer, "Bu modelde bahşiş bırakmak isteyen müşterimiz kredi kartıyla ödeme yapabilecek. Kartla ödendiği için yüzde 10'luk bir stopaj vergisi olacak. Bunu da işveren ödeyecek" diye konuştu. Bu uygulamanın kayıt dışılığı önleyeceğini belirten Demirer, "Bu uygulamayla haber vermeden adisyona eklenen ücretler de ortadan kalkacak" ifadelerini kullandı.
KAYITDIŞILIK ÖNLENECEK
GEÇMİŞTE servis ücreti uygulaması üzerinden KDV, Gelir Vergisi Stopajı ve SGK primleri gibi önemli kamu gelirleri elde edilmekteydi. Mevcut durumda bu gelirlerin tamamı ortadan kalkmış durumda. Dijital bahşiş sistemiyle tüm ödemelerin elektronik ortamda izlenebilir hâle geleceği, kayıt dışılığın azalacağı belirtiliyor.
FATURAYA EKLENMEMELİ
HALI hazırda bazı restoran ve kafeler, faturanın yüzde 10-20'si oranında tutarı "gönüllü bahşiş" ya da "gönüllü hizmet bedeli" gibi ücretlerle adisyona ekliyor. Uygulama son dönemde hızla yayılırken vatandaşlar da bu duruma tepki gösteriyor. Vatandaşlar, "Faturaya eklenen ücret gönüllü değil zorunluluk oluyor" diyerek tepki gösterirken, tüketici dernekleri gönüllülük esasına dayanan bir ücretin faturaya yansıtılamayacağını vurguluyor.
TÜKETİCİ DERNEKLERİ NE DİYOR?
TÜKETİCİ Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Av. İbrahim Güllü, bir ücretin adisyona yazılması halinde gönüllülük esasından çıktığını, bunun zorunluluk halini aldığını söyledi. Güllü, "Öte yandan işletme faturanın yüzde 10-20'si gibi oranlarla bahşişi tahsil ediyor. Ve bu oranları da işletme belirlediği için keyfi bir uygulama oluyor. O nedenle bunlar hukuki değil" ifadelerini kullandı.
Bahşişin vergisel yükümlülüğüne de dikkat çeken Güllü, "Ayrıca bahşişin ne kadar toplandığını çalışan nereden anlayacak ve en önemlisi bahşiş çalışana verilecek mi? İşletme bu bahşişi çalışana ödemezse ne olacak? Bu gibi sorunlar nedeniyle kartla ödeme de ayrı bir sorunu beraberinde getiriyor" dedi. Bu nedenle dijital bahşiş uygulamasıyla ilgili yasal düzenlemenin faydalı olacağını aktaran Güllü, "Ancak burada en önemli husus 'Gönüllülük'... Yani tüketiciye dayatmaya dönerse yine ayrı bir hukuksuzluğun da kapısı aralanır. O nedenle çok sıkı denetim yapılmalı" şeklinde konuştu.
