Ticaret Bakanlığı'nın devreye aldığı Hal Kayıt Sistemi ile meyve-sebze ticaretinde fahiş fiyat artışları mercek altına alındı. İstanbul, Diyarbakır ve Balıkesir'de yapılan denetimlerde zincir marketlerin tedarik zinciri boyunca yüksek kâr marjlarıyla satış yaptığı tespit edilirken, 243 işletmeye toplam 138.9 milyon TL ceza kesildi. İşte detaylar...
Ticaret Bakanlığı'nın sebze ve meyve ticaretini şeffaflaştırmak, fiyat oyunlarını önlemek ve kayıt dışılığı engellemek amacıyla devreye aldığı Hal Kayıt Sistemi, aracının korkulu rüyası oldu.
Sistemle meyve-sebze üzerinde oynanan fahiş fiyat oyunu daha kolay tespit edilirken, bakanlık son olarak İstanbul, Diyarbakır ve Balıkesir'de yaptığı denetimlerde de oyunu bozdu. İstanbul Sultanbeyli'de faaliyet gösteren bir zincir markete yönelik denetimlerde meyve ve sebze ürünlerine ilişkin olarak tedarik zinciri boyunca oluşan fiyat hareketleri Hal Kayıt Sistemi üzerinden detaylı şekilde incelendi. Yapılan incelemelerde salkım domates, domates, portakal, çarliston biber, kapya biber, salçalık biber, dolmalık biber, sivri biber, köy biberi, çalı fasulyesi, maydanoz, dereotu, beyaz turp ve zencefil ürünlerinde fahiş fiyat tespit edildi.
Diyarbakır'da ise kırmızı kapya biberin Adana'daki komisyoncudan 7 TL'den satın alındığı, söz konusu ürünün Diyarbakır'da zincir markete 30 TL'den satıldığı, ilgili zincir market tarafından ise ürünün tüketiciye 199.99 TL'den sunulduğu belirlendi. Yeşil sivri biberin Diyarbakır'da zincir markete 20 TL'den satıldığı, zincir market tarafından ise tüketiciye 249.99 TL'den sunulduğu görüldü.
Ayrıca Konya'dan üreticiden 5.30 TL'den alınan salatalığın Diyarbakır'da komisyoncuya 12 TL'den, zincir market tarafından ise 79.90 TL'ye satıldığı belirlendi.
MARKETLER FAHİŞ FİYATTA BAŞROLDE
Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, Hal Kayıt Sistemi'nin tüketici haklarını koruyarak, meyve-sebzede oynanan oyunları deşifre ettiğini anlattı. Tavşan, bazı toptancıların tarladan yüksek fiyattan ürün alsa dahi bunu KDV, rüsum, stopaj, gelir vergisi gibi kalemlerden kaçmak için düşük gösterdiğini, böylece devleti de zarara uğrattığını belirtti. Zincir marketlerin de bu konuda masum olmadıklarını ifade eden Tavşan, "Marketler, ürün aldıkları komisyoncuların Hal Kayıt Sistemi'nde yer alan tarla alış fiyatlarına dikkat etmeli.
Örneğin komisyoncu tarladan 40 TL'ye domates alıyor ancak bunu vergiden kaçmak için 10 TL'ye aldığına ilişkin belge düzenleyebiliyor. 40 TL'ye aldığını bu kez 70 TL'ye markete satmak istediğinde marketçi 'ben 10 liralık ürünü 70'e alıp üzerine bir de kârımı koyup satıyorum gibi duruyor ve kâr marjım yüksek görünüyor' diyerek bunu kabul etmemeli. Eğer kabul ediyorsa orada marketin de bir menfaati vardır. Mesela markette yine vergiden kaçınmak için alış fiyatını daha düşük gösterebiliyor" diye konuştu.
243 İŞLETMEYE 138.9 MİLYON TL CEZA
Sorunun çözümüne ilişkin yol kontrol noktaları kurulması önerisinde bulunan Tavşan, "Üretim noktalarından büyükşehirlere mal taşıyan TIR'ları denetlemek için yol kontrol noktaları oluşturulmalı. 10 yerde bu kontrol noktası oluşturulsa büyük oranda malın nereden, kaça geldiği öğrenilir" dedi.
Öte yandan Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, son bir haftada meyve ve sebze fiyatlarında fahiş fiyat artışı yaptığı tespit edilen toplam 243 işletmeye 138.9 milyon TL idari para cezası kesti.
