Trump, küresel gümrük vergisini yüzde 15’e çıkardı: 1974 Ticaret Yasası geçerli olacak mı?

ABD'de ABD Yüksek Mahkemesi, ABD Başkanı Donald Trump'ın küresel gümrük vergilerini yasadışı bularak iptal etmesinden sadece bir gün sonra Beyaz Saray yeni bir adım attı. Trump, tüm ülkelerden yapılan ithalata uygulanan geçici gümrük vergisini yüzde 10'dan yüzde 15'e çıkardığını duyurdu. Peki, yeni dayanak olan 1974 Ticaret Yasası geçerli olacak mı? Geçen Cuma günü ABD Yüksek Mahkemesi, Trump'ın geçen yıl Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) kapsamında başlattığı gümrük vergilerinin uygulanabilmesi için Kongre onayı gerektiğine hükmetmişti. Mahkeme, başkanın yetkisini aşmış olduğunu belirtti. Karara tepki gösteren Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda yeni artışı 'derhal' yürürlüğe koyduğunu şu sözlerle açıkladı: 'ABD Başkanı olarak, uzun yıllardır ülkemizi 'sömüren' ülkelere uygulanan yüzde 10'luk dünya tarifesini, yasal olarak izin verilen yüzde 15'e çıkarıyorum.' YENİ DAYANAK: 1974 TİCARET YASASI Beyaz Saray'ın yeni hamlesi, 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 122'nci maddesine dayanıyor. Bu madde başkana yüzde 15'e kadar gümrük vergisi koyma yetkisi tanıyor, ancak uygulamanın süresi 150 günle sınırlı ve sürenin bitiminden sonra devam edebilmesi için Kongre onayı gerekiyor. Maddenin daha önce hiç kullanılmamış olması ve belirli koşullar gerektirmesi nedeniyle yeni düzenlemenin de hukuki itirazlarla karşılaşabileceği belirtiliyor. Trump yönetimi, 150 günlük süre içinde 'yasal olarak sürdürülebilir' vergiler üzerinde çalışacaklarını duyurdu. Ancak yeni vergilerin fiilen hangi tarihte yürürlüğe gireceğine dair resmi belgelerin imzalanıp imzalanmadığı hâlâ belirsizliğini koruyor. ANLAŞMALI ÜLKELER İÇİN BELİRSİZLİK Yüzde 15'lik artış, daha önce ABD ile yüzde 10'luk vergiler konusunda anlaşmaya varan ülkelerde de belirsizlik yaratıyor. İş dünyası temsilcileri, artışın küresel ticareti olumsuz etkileyeceği ve ABD tüketicilerine ek maliyet getireceği uyarısında bulundu. AVRUPA'DAN TEPKİLER Almanya Başbakanı Friedrich Merz, artan belirsizliğin hem Avrupa hem ABD ekonomileri için 'zehir' olduğunu belirtti ve Washington'a ortak bir Avrupa pozisyonu ile gideceğini söyledi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise, Yüksek Mahkeme kararına atıfta bulunarak, 'Demokrasilerde güç ve denge mekanizmalarının olması iyidir' dedi ve tek taraflı kararlar yerine karşılıklılık ilkesinin önemine vurgu yaptı. MUAFİYETLER VE SEKTÖREL VERGİLER Geçici vergilerden kritik mineraller, bazı metaller ve ilaçlar muaf tutulacak. Ayrıca ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) kapsamında kurallara uygun ürünler için istisnalar uygulanacak. Öte yandan Yüksek Mahkeme kararı, çelik, alüminyum, kereste ve otomobil sektörüne yönelik vergileri kapsamıyor; bu vergiler farklı bir yasal dayanakla yürürlükte kalmaya devam edecek. Trump, bu vergileri Amerikan imalat sanayisini canlandırmak ve ticaret müzakerelerinde ABD'ye avantaj sağlamak için savunuyor. Kararın ardından Kongre'de ve iş dünyasında yeni bir hukuki ve siyasi mücadele süreci başlama ihtimali yüksek. Ekonomik yavaşlama, yaklaşan ara seçimler ve küresel belirsizlik, ABD'deki tarife tartışmalarını daha da kritik hale getiriyor.