Orta Doğu'daki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret akışın durması enerji krizini derinleşti. Uluslararası Enerji Ajansı, petrol arzındaki krize karşı tarihin en büyük hamlesine imza attı. IEA, rezervlerden 400 milyon varilin piyasaya sürülmesine karar verdi. Türkiye ise 11,6 milyonluk katkı sağlayacak. İşte ayrıntılar...
İran ile ABD-İsrail arasındaki savaş Hürmüz Boğazı'na ve aynı zamanda petrol ihraç eden ülkelere sirayet edince, petrol arzında şu ana kadar yaşanan en büyük krizlerden biri yaşandı. Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde önceki gece saatlerinde ticari gemilere yönelik düzenlenen yeni saldırılar ve bölgedeki güvenlik riskinin artması, küresel petrol fiyatlarını yeniden yukarı yönlü hareketlendirdi.
Enerji piyasalarında arz kesintisi endişelerinin güçlenmesiyle birlikte petrol fiyatı varil başına 100 doların üzerine çıktı ve Ağustos 2022'den bu yana ilk kez varil başına 100 doların üzerinde kapanış yapmaya hazırlanıyor.
TARİHİN EN BÜYÜK HAMLESİ
Küresel petrol piyasalarında yaşanan bu gelişmeler üzerine, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler, stratejik petrol rezervlerinden toplam 400 milyon varilin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardı. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, 400 milyon varille kurumun tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervinin piyasaya sürüleceğini açıkladı.
Birol, IEA'nın Paris'teki merkezinde yaptığı açıklamada, Orta Doğu'daki gerilimin küresel petrol ve gaz piyasalarına yönelik büyük etkileri olduğunu dile getirdi. Hürmüz Boğazı'ndan günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürününün taşındığını kaydeden Birol, bu miktarın deniz yoluyla taşınan küresel petrol ticaretinin yüzde 25'ini oluşturduğu bilgisini paylaştı. Anlaşmanın ardından bazı ülkelerin serbest bırakacağı petrol miktarları netleşmeye başladı.
ABD İLK SIRADA
ABD, 172 milyon varille en yüksek katkıyı yapacak ülke olacak. Program çerçevesinde Japonya, 80 milyon varil ile ABD dışında en yüksek katkıyı sağlayan ülke konumunda. Asya'dan bir diğer önemli katkı ise Güney Kore'den 22,5 milyon varil olarak açıklanırken, Avrupa tarafında Almanya 19,5 milyon varil petrolü piyasaya sunmayı planlıyor. Avrupa'nın diğer büyük ekonomilerinden Fransa 14,5 milyon varil, İngiltere ise 13,5 milyon varil petrolü rezervlerden piyasaya aktaracak ülkeler arasında yer alıyor.
TÜRKİYE'DEN 11,6 MİLYON KATKI
Uluslararası Enerji Ajansı'nın aldığı stratejik rezerv kararı kapsamında Türkiye'nin de ulusal stoklarından petrol serbest bırakacağını açıkladı. Buna göre Türkiye, uluslararası rezerv planına destek vermek amacıyla 11,6 milyon varil petrolü piyasaya sunacak.
IEA üyesi ülkeler, 1,2 milyar varilin üzerinde acil durum stokuna sahip. Ayrıca 600 milyon varil sanayinin stoku var.
Koordineli stok salınımı, 1974 yılında kurulan IEA'nın tarihindeki altıncı hamle. Daha önceki toplu salınımlar 1991, 2005, 2011 ve 2022 yıllarında iki kez gerçekleştirilmişti.
2025 yılında ortalama olarak günde 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü Hürmüz Boğazı'ndan geçti. Bu da dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'ine denk geliyor.
OPEC DÜNYA REZERVLERİNİN YÜZDE 80'İ
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), küresel enerji piyasasında belirleyici rolünü sürdürmeye devam ediyor. OPEC'in yayımladığı yıllık istatistiklere göre, örgüte üye ülkeler dünya genelindeki kanıtlanmış petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 80'ini kontrol ediyor.
2016 yılında OPEC'in Rusya başta olmak üzere bazı büyük üretici ülkelerle oluşturduğu OPEC+ ittifakı ise küresel petrol arz yönetiminde daha geniş bir koordinasyon mekanizması oluşturdu.
Üretim verilerine bakıldığında, OPEC içerisinde Suudi Arabistan günlük yaklaşık 8,96 milyon varil üretimle açık ara lider konumda bulunuyor. Suudi Arabistan'ı Irak (3,86 milyon varil), İran (3,26 milyon varil) ve Birleşik Arap Emirlikleri (2,92 milyon varil) takip ediyor. Körfez ülkeleri bu üretim kapasitesiyle OPEC'in toplam arz gücünün önemli bölümünü oluşturuyor.
