Dünyanın enerji arz güvenliğini konuştuğu bir ortamda Türkiye'nin ilk nükleer santralinde ilk aşama tamamlanmak üzere... Her biri 1.200 megavat kurulu güce sahip olan dört nükleer reaktörden ilkinden bu yıl bitmeden elektrik üretimi gerçekleştirilecek. İlk ünitenin devreye girmesiyle Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yüzde 2-2.5'i nükleerden karşılanacak. Diğer üniteler de devreye girdiğinde Akkuyu Nükleer Güç Santrali, İstanbul'un elektriğini tek başına karşılayabilecek.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in geçtiğimiz hafta Kırgızistan'da yaptığı görüşmede gündeme gelen Akkuyu Nükleer Santrali'nin ne aşamada olduğunu yerinde incelemek üzere Mersin Gülnar ilçesine gittik. Santral özel koruma bölgesi olduğu için güvenlik en üst düzeyde... Özel izinler alınmadan sahaya girmek yasak! 10 kilometrekarelik devasa bir alanda kurulan santralde, 7/24 çalışma var. Teknik ve mekanik işler gündüz yapılıyor. İnşaatlar akşamları da devam ediyor. Yapılan her iş Nükleer Düzenleme Kurumu, Türk Standardları Enstitüsü, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın kontrolü altında...
ADETA BİR ŞEHİR KURULU!
Sahada nükleer santral reaktörlerinin dışında 560'a yakın bina inşa edilmiş... Kimi nükleer yakıtın olduğu bina, kimi atık merkezi, kimi simülatör merkezi... İnşaatların ihtiyacı olan beton da sahada bulunan beton santralinden karşılanıyor. Sahada 2 bin iş makinesi ve araç vızır vızır çalışıyor. Dünyanın en büyük vinci de burada... Kaldırma yüksekliği 236 metre... İlk reaktörde işini tamamlayan vinç bakıma gönderilmiş... Şimdi eylül ortasında yeniden kurulacak ve ikinci ünitede görev alacak.
İLK ÜNİTE TEST AŞAMASINDA
Peki santral ne zaman devreye girecek? Sahanın arazi düzenleme çalışmaları ile "Doğu", "Kuzey" ve "Güney" drenaj kanallarının inşası tamamlanmış. Dört güç ünitesinin tamamında inşaat çalışmaları devam ediyor. İlk reaktörün yıl sonuna kadar devreye alınması planlanıyor. Ama diğer reaktörlerin inşaatlarına da başlanmış durumda. İkinci reaktörde de inşaatın yüzde 60-70'i, mekanik işlerin inşaatı başlamış... Üçüncü ve dördüncü reaktörlerin inşaatları da yavaş yavaş görünür olmuş...
ELEKTRİK 7 HATLA DAĞITILACAK
Sahanın bir kısmı şalt alanına ayrılmış durumda... Burası nükleer reaktörlerden üretilen elektriğin yerin altından gönderildiği alan... Elektrik buradan da 7 yüksek gerilim hattıyla Türkiye'ye dağıtılacak. Bu hatların uzunluğu yaklaşık 1.100 kilometreyi aşıyor.
NÜKLEER YAKIT SAHADA
Nükleer yakıt, ilgili güvenlik ve emniyet tedbirleri altında sahadaki yakıt depolama tesisinde muhafaza ediliyor. Yakıt yüzlerce test aşamasından sonra reaktöre yüklenecek. Yakıtın olduğu binaya elinizi kolunuzu sallayarak giremiyorsunuz. Girişte yüz taraması yapılıyor, tüp tünellerden geçiliyor, çalışanların vücut ısısı dahi kontrol ediliyor, en son da el taraması uygulanıyor.
AKKUYU'DA VERİ MERKEZİ PLANI
SABAH'a Akkuyu'daki gelişmeleri değerlendiren Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, birinci reaktörün tamamlanma aşamasına geldiğini belirterek, "Şu anda ilk reaktörde test sürecindeyiz. Testleri adım adım tamamlayıp, 2026 sonuna kadar ilk reaktörü devreye almak istiyoruz. Hedefimiz elektriğin 2026 yılı sonuna kadar üretilmesi... Diğer reaktörlerde de çalışmalar devam ediyor. Üçüncü ve dördüncü reaktörlerle beraber bir veri merkezi kurma planımız var. Bununla ilgili çalışmalar yapıyoruz" dedi. Pandemi, emtia fiyatlarındaki artış, inşaat maliyetlerinin yükselmesi gibi sorunlar nedeniyle nükleer santralin yapım maliyetinin başlangıçta düşünülen 20 milyar doların üzerine çıktığını belirten Bayraktar, "Ancak biz Akkuyu'yla birlikte önemli bir eşiği aştık. Bu santralde yerlileşme oranı yüzde 50'nin üzerine çıktı. Know-how öğrendik, sanayicimiz nükleer tesise tedarik sağlamaya, o standartlara göre ürün üretmeye başladı. Yetişmiş insan kaynağına sahip oluyoruz" diye konuştu.
2030'DA TEKNOLOJİYE SAHİP OLACAĞIZ
Rusya'nın Sinop ve Trakya'da yapımı düşünülen nükleer santrallere de ilgisi olduğunu anlatan Bakan Bayraktar, "Akkuyu'da tecrübelerini ve insan kaynağını Sinop'a aktarmak istiyorlar. Biz Rusya dışında diğer santraller için Kanada, Çin ve Güney Kore'yle de görüşüyoruz. Önümüzdeki aylarda karar verip, hukuki anlaşma süreçlerini tamamlamak istiyoruz. Akkuyu NGS dışında 8 ilave reaktör daha yapmayı hedefliyoruz" açıklaması yaptı. Türkiye'nin nükleerde ilk çağı kaçırdığını ancak ikinci çağı yakalamak istediğini belirten Bayraktar, "Küçük modüler reaktörler konusunda Ar-Ge çalışmaları yapıyoruz. Sanayicilerimiz de bu konuya önem veriyor. Hedefimiz, yeni nükleer çağı yakalamak ve küçük modüler reaktörlerde teknolojiyi ihraç eden ülke olmak. 2030'lu yıllarda kendi küçük modüler santrallerimizi üreten, nükleerde teknoloji sahibi ülke olmak istiyoruz" dedi.
EĞİTİM VERİLİYOR
Sahada dikkat çeken bir yer de Türkiye'nin ilk Nükleer Güç Santrali Eğitim ve Simülasyon Merkezi... Burası Akkuyu NGS'nin güvenli işletimini sağlayan eğitim zincirinin en önemli halkalarından biri. Türkiye'nin nükleer enerji alanındaki insan kaynağının yetişmesi için önemli bir yer... İçeride simülatörlerde operatörler dünya standartlarında bir eğitim alıyor. Tam ölçekli simülatör, Akkuyu NGS'nin ünite kontrol odasının birebir kopyası. Tam ölçekli simülatör, personelin yalnızca normal işletme koşullarında değil, farklı zorluk seviyelerindeki acil durum senaryoları üzerinde de eğitim almasını sağlıyor. Bu eğitimler Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) standartları ve Türkiye mevzuatı doğrultusunda yürütülüyor.
BÖLGE EKONOMİSİ CANLANDI
Akkuyu NGS ile birlikte bölgeye canlılık gelmiş... Yeni konutlar, oteller, yeme-içme mekanları yapılmış... Özellikle santrale yakın Büyükeceli, Taşucu ve Silifke bölgesi çok hareketli... Silifke ve Gülnar'da yollar, kavşaklar, tüneller inşa edilmiş... Santralin yapımından sonra sadece Silifke bölgesinde inşa edilen konut sayısı 20 binden fazla... Şimdi santralde sürekli çalışacak personel için lojman inşaatları da yapılıyor.
400 TÜRK ŞİRKETİ PROJEDE YER ALIYOR
Akkuyu NGS birçok alanda Türk şirketlerine de önemli bir iş kapısı olmuş durumda. Ekipman, malzeme ve hizmetler dikkate alındığında yerlileştirme oranı yüzde 58.17 (12 milyar 462 milyon dolar) Maaş, vergi, lisans ve harçlar dikkate alındığında yerlileştirme oranı yüzde 60'ı geçmiş. Proje genelinde 400'den fazla yerli firma görev yapıyor. Akkuyu NGS projesinin, santralin tüm yaşam döngüsü boyunca Türkiye'nin GSYİH'sine yaklaşık 50 milyar dolar katkı sağlaması bekleniyor. Türk şirketleri bugün Rosatom'un Macaristan ve Mısır'daki diğer projelerinde de yer alıyor.
KARBONU YILDA 35 MİLYON TON AZALTACAK
Akkuyu santrali-santralinin işletmeye alın-nin alınmasıyla, kömür ve masıyla, doğal gaza dayalı elektrik üretiminin yerini alması saye-sayesinde atmosfere sinde salınan karbondiok- karbondioksit miktarının CO2 sit eşdeğeri olarak yılda ortalama 35 milyon ton karbon emisyonunu azaltıl-azaltılması bekleniyor.
SOĞUTMA DENİZDEN YAPILACAK
Nükleer santralde en karmaşık yapılardan bir tanesi de soğutma sistemleri... Akkuyu NGS'de sel ve tsunami dahil her türlü dış etkene karşı güvenilir şekilde tasarlanan, yüksek teknolojiye sahip pompalama istasyonu tamamlandı. Drenaj kanalı, sifon kuyuları, dağıtım odası, su alma ve boşaltma yapılarından oluşan komplekste büyük dört pompa yer alıyor. Akdeniz'den saatte 260 bin metreküp su pompalayabilen istasyon, birinci güç ünitesinde reaktör dışındaki tüm sistem ve ekipmanların suyunu soğutabiliyor. Denizde rüzgar ve dalgayı kırmak için 55 bin tane her biri 30 ton ağırlığında kayalardan oluşan dalgakıran yapılmış...
ÖMRÜ 60 YIL
Akkuyu Nükleer Güç Santrali için anlaşma 12 Mayıs 2010'da imzalandı. Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom tarafından hayata geçirilen santralin işlatme ömrü 60 yıl... Bunu 20 yıl daha uzatma imkânı var. Santral işletmeye alındıktan sonra yılda yaklaşık 35 milyar kilovatsaat elektrik üretecek. Bu miktar, İstanbul gibi büyük bir metropolün elektrik ihtiyacını karşılamaya yetecek düzeyde. Akkuyu tamamlandığında ülkemizin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10'unu karşılayacak.
BİR HOLDİNG KADAR ÇALIŞAN...
Şu anda sahada 23 bin kişi çalışıyor. Bunların aşağı yukarı yarısı yabancı, yarısı Türk... 3 vardiyalı çalışma sistemi var. Reaktörler tamamlandıktan sonra da yaklaşık 4.500 kişi santralde görev yapacak. Türkiye'den Rusya'ya eğitime gönderilen uzmanlar da santral tamamlandıktan sonra operasyon kısmında çalışmaya devam edecek. 2011-2025 yılları arasında, Rusya'nın önde gelen üniversitelerinde nükleer enerji ve ilgili alanlarda eğitim alan 322 Türk uzman mezun oldu. Akkuyu NGS personel yetiştirme programı kapsamında halen 131 Türk vatandaşı eğitimine devam ediyor.
