Dağın derinliklerine gizlenmiş devasa türbinler, hırçın bir nehri hapseden 220 tonluk dev kapılar ve binlerce kilometre uzağa taşınan elektrik... Afrika'nın kalbinde inşa edilen bu akılalmaz mühendislik harikası, bir ülkenin kaderini değiştirirken nasıl oldu da yıllarca sürecek kanlı bir savaşın kurbanı oldu? Okurken inanamayacağınız, sular altında kalan sırlar ve küllerinden doğan bu dev projenin büyüleyici hikayesine hazır olun.
Mozambik'teki Zambezi Nehri üzerinde 6 Aralık 1974'te iki basınçlı dev kapının kapanmasıyla başlayan Cahora Bassa Barajı projesi, dünya tarihinin en iddialı yapılarından biri olarak kayıtlara geçti.
Tam 171 metre yüksekliğinde, nehrin iki yakasındaki kayalıklardan güç alan çift eğrilikli dev bir kemer olarak tasarlanan duvar için yaklaşık 450.000 metreküp beton harcandı. Bu devasa yapı, nehri 270 kilometre uzunluğunda ve 140 metre derinliğinde devasa bir göle dönüştürerek 52 milyar metreküp suyu başarıyla kontrol altına aldı.
Ancak bu ihtişamlı barajın asıl çarpıcı sırrı dışarıdan görünmüyordu; zira asıl güç merkezi yer altındaydı. Mühendisler, nehrin güney kıyısındaki kayalıkların içine dev bir mağara oyarak beş dev türbini buraya gizlediler. Her biri 9.7 metre çapında ve 170 metre uzunluğunda olan borular, suyu muazzam bir basınçla bu türbinlere taşıyordu.
Yaklaşık 2.000 megavatlık kapasiteye sahip bu yer altı santrali, üretilen elektriği akılalmaz bir şekilde tam 1.414 kilometre öteye, Güney Afrika'ya ulaştırıyordu.
1.414 KİLOMETRELİK ENERJİ YOLU
Dağın içindeki türbinlerden çıkan enerji, bu denli uzun bir mesafede kayıpları en aza indirmek için yüksek gerilimli doğru akıma (HVDC) dönüştürüldü. Songo istasyonundan başlayan bu yolculukta, dönemi için devrim niteliğinde olan ve 22.656 adet tristör barındıran elektronik sistemler kullanıldı.
Bu öncü teknoloji sayesinde 1.920 megavatlık enerji, hiçbir engele takılmadan Pretoria yakınlarındaki Apollo istasyonuna ulaştırılarak şebekeyi beslemeye başladı. İlk ünite Mart 1975'te devreye alınırken, beşinci ünite ancak 1979'da sisteme tam olarak entegre edilebildi.
SAVAŞIN GÖLGESİNDE KALAN YATIRIM VE YIKIM YILLARI
Fakat bu görkemli mühendislik zaferinin ömrü uzun olmadı. Mozambik'te patlak veren yıkıcı iç savaş, bu uzun iletim hattını en savunmasız hedeflerden biri haline getirdi.
1985 yılına gelindiğinde kuleler bombalanmış, kablolar paramparça edilmişti. Santral elektrik üretebiliyor ancak bunu satabileceği pazara ulaştıramıyordu.
Doğanın hızla geri aldığı yollar ve arazideki ölümcül mayınlar yüzünden yüzlerce iletim kulesinin yok olduğu sistem yıllarca atıl ve sessiz bir bekleyişe gömüldü.
KÜLLERİNDEN DOĞAN BARAJ VE GERİDE KALAN SORU İŞARETLERİ
Portekiz sömürge döneminde başlayan ancak savaşla duran sistem, 1997 yılında tamamlanan kapsamlı bir yeniden inşa süreciyle tekrar hayata döndürüldü.
Mayınlardan temizlenen 900 kilometrelik hat baştan yaratıldı ve istasyonlar modern sistemlerle donatıldı. Bugün Cahora Bassa tekrar bölgesel şebekenin belkemiği konumunda.
Ancak bu dev proje, enerjinin ve gelirin uzak kıtalara aktığı, asıl faturayı ise tarım ve balıkçılık alanları sular altında kalan vadi halkının ödediği gerçeğini acı bir şekilde hatırlatıyor.
