Kuzey İtalya'da, Garda Gölü'nün güneybatı kıyısındaki Lucone di Polpenazze yerleşim alanında yürütülen kazılarda, arkeologlar yaklaşık 4.000 yıllık, üzeri gizemli geometrik işaretlerle kaplı bir kil tablet buldu.
2026 yaz kazı sezonunun üçüncü haftasında, kömür bakımından zengin bir toprak katmanından çıkarılan tablet, hasarsız ve tam olarak günümüze ulaşmış olması bakımından oldukça nadir bir bulgu.
Bu, Mezopotamya'nın çivi yazılı kil tabletleriyle karıştırılmamalı. Üzerinde bilinen hiçbir yazı sistemine ait harf ya da işaret yok. Bunun yerine yüzeyde çizik ve baskı tekniğiyle oluşturulmuş daireler, noktalar, üçgenler ve kare/dikdörtgen motifler bulunuyor.
İtalyan arkeolojisinde bu nesneler "tavolette enigmatiche" (gizemli tabletler), Almanca literatürde ise yuvarlak, somun ekmeği andıran biçimlerinden dolayı "Brotlaibidole" (ekmek somunu idolleri) olarak adlandırılıyor.
Lucone'de bu türden bir tablet en son 2019'da bulunmuştu. Yeni bulguyla birlikte, bölgedeki toplam gizemli tablet sayısı 21'e çıktı — bu da Lucone'yi, dünya genelinde bu tür nesnelerin en yoğun bulunduğu tek arkeolojik alan hâline getiriyor.
Benzer tabletler sadece kuzey İtalya'da değil, Orta ve güneydoğu Avrupa'nın geniş bir bölümünde, Erken ve Orta Tunç Çağı'na (yaklaşık MÖ 2100-1400) tarihlenen alanlarda da bulunmuş durumda. Yüzlerce kilometre uzaklıktaki yerleşimlerde benzer çizgi ve işaret kombinasyonlarının tekrar etmesi, bu sembollerin uzun mesafeli ticaret ağları üzerinden yayılan ortak bir işaret sistemine ait olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
Araştırmacılar takvim, ritüel nesnesi, sayım aracı, kimlik belirleme jetonu ve hatta metal ticaretinde kullanılan bir tür değişim kaydı gibi çeşitli olasılıklar öne sürüyor. Ancak bunların hiçbiri kanıtlanmış bir çözüm değil, sadece birer hipotez. Sembollerin bir dili temsil ettiğine dair de herhangi bir kanıt bulunmuyor — bilinen anlamda bir "çözülmeyi bekleyen yazı" değil, tekrar eden standart işaret kombinasyonlarından oluşan bir sistem söz konusu.
Araştırmacılar, coğrafi olarak birbirinden uzak tabletler arasında ortak kalıplar olup olmadığını anlamak için 3D tarama ve dijital karşılaştırma yöntemlerini kullanıyor. Bu sayede Lucone ile Orta Avrupa ve Tuna-Karpat bölgesi arasındaki olası bağlantılar da araştırılıyor.
Lucone'nin bilimsel değerini artıran bir başka faktör de yerleşimin kendisi. Ağaç halkası (dendrokronoloji) analizleri, yerleşimin yaklaşık MÖ 2034-1967 (±10 yıl) tarihlerine ait olduğunu, inşa ve onarım faaliyetlerinin ise MÖ 20. yüzyılın sonlarına kadar sürdüğünü gösteriyor.
Bir noktada köyün bir kısmını yok eden büyük bir yangın çıkmış; ahşap yapı elemanları ıslak zemine gömülmüş. Bu su altında kalma ve kısmen kömürleşme süreci, normalde çürüyüp kaybolacak ahşap aletler, bitki kalıntıları, tekstil parçaları ve tahıl gibi malzemelerin günümüze kadar korunmasını sağlamış. Lucone, bu özelliğiyle UNESCO'nun "Alpler Çevresindeki Tunç ve Demir Çağı Göl Kenarı Yerleşimleri" Dünya Mirası listesinde yer alan İtalya'daki alanlardan biri.
21 tabletlik bu koleksiyon, arkeologlara işaretleri, üretim tekniklerini ve buluntu bağlamlarını karşılaştırmak için eşi benzeri az bulunan geniş bir veri seti sunuyor. Tabletlerin ticareti mi kaydettiği, zamanı mı ölçtüğü, yoksa bireyleri mi tanımladığı hâlâ bilinmiyor — ama Lucone'nin, Tunç Çağı'nın en kalıcı arkeolojik bilmecelerinden birini çözmeye en yakın yer olabileceği düşünülüyor. 2026 kazı sezonu 4 Eylül'e kadar sürüyor ve alan ziyaretçilere açık.
