Ay'ın yaklaşık 4,5 milyar yıl önce, Theia adı verilen ön gezegenin genç Dünya'ya çarpması sonucunda oluştuğu düşünülüyor. Ancak bugüne kadarki yaygın modele göre bu çarpışma, Dünya'nın çevresinde dev bir enkaz diski oluşturmuş ve Ay zaman içerisinde buradaki maddelerin birleşmesiyle meydana gelmişti.
AY'IN OLUŞUMUNDA YENİ SENARYO
Southwest Research Institute ve Arizona Üniversitesi araştırmacılarının hazırladığı yeni model, çarpışan gök cisimlerinin yalnızca kütle ve hareketlerini değil, jeolojik dayanıklılıklarını da hesaba kattı.
Önceki simülasyonlarda, bu kadar yüksek enerjili bir çarpışmada maddelerin dayanıklılığının sonucu fazla etkilemeyeceği kabul ediliyordu.
The Astrophysical Journal Letters'da yayımlanan araştırmaya göre, gezegenlerin katı yapısı ve sıcaklığı modele eklendiğinde ortaya tamamen farklı sonuçlar çıktı. Bazı senaryolarda enkaz diski oluşurken bazı koşullarda bütün hâlde bir Ay meydana geldi.
DÜNYA VE THEIA'NIN SICAKLIĞI BELİRLEYİCİ OLDU
Simülasyonlar, çarpışma öncesinde Dünya ile Theia'nın ne kadar sıcak olduğunun Ay'ın oluşum biçimini doğrudan etkileyebileceğini gösterdi. Daha sıcak gök cisimleri fiziksel olarak daha zayıf olduğu için çarpışma sırasında parçalanarak Dünya'nın çevresinde büyük bir enkaz diski oluşturdu.
Daha soğuk ve dayanıklı cisimlerin kullanıldığı senaryolarda ise sonuç değişti. Araştırmanın başyazarı Adeene Denton, ilk modellerdekine benzer sıcaklık koşulları uygulandığında çarpışmadan yaklaşık beş saat sonra bütünlüğünü koruyan bir Ay'ın ortaya çıktığını belirtti.
AY'IN YAŞI HAKKINDA YENİ İPUÇLARI VEREBİLİR
Ön gezegenlerin oluşumlarının ardından sıcak olduğu ve zamanla soğuduğu biliniyor. Bu nedenle Theia ile Dünya'nın çarpışma sırasındaki sıcaklıklarının belirlenmesi, Ay'ı meydana getiren dev çarpışmanın ne zaman gerçekleştiğinin daha kesin biçimde hesaplanmasına yardımcı olabilir.
Southwest Research Institute tarafından açıklanan bulgular, Ay'ın günümüzdeki fiziksel yapısı ile içerdiği uçucu maddelerin de çarpışmanın koşulları hakkında bilgi taşıyabileceğine işaret ediyor.
DÜNYA İLE AY'IN BENZERLİĞİ GİZEMİNİ KORUYOR
Yeni model, Ay'ın çok hızlı oluşabileceğini ortaya koysa da Dünya ile Ay'ın kimyasal bileşimlerinin neden bu kadar benzer olduğu sorusunu tamamen yanıtlamıyor. Araştırmacılar, Theia ve genç Dünya'nın Güneş Sistemi'nin aynı bölgesinde oluşmuş olabileceğini değerlendiriyor.
Bilim insanları, yeni simülasyonun kesin bir sonuç değil, güçlü bir oluşum senaryosu olduğunu vurguluyor. Gelecekte Ay'dan getirilecek yeni örnekler, Dünya'nın uydusunun birkaç saat içinde mi yoksa uzun bir birleşme sürecinde mi oluştuğunu gösterebilir.
